Yet underneath Socrates clearly see, and underneath Christ the divine I see,
The dear love of man for his comrade, the attraction of friend to friend,
Of the well-married husband and wife, of children and parents,
Of city for city and land for land.
Walt Whitman

Το βράδυ της 31ης Ιανουαρίου έβλεπα τηλεόραση -όχι ακριβώς, κανάλια άλλαζα, πράγμα εξίσου χαλαρωτικό και συχνά λιγότερο βλακώδες από την πραγματική παρακολούθηση- κι έπεσα πάνω στον Αντώνη Κανάκη, ο οποίος, όπως και να το κάνουμε, μου είναι συμπαθής, όπως μου ήταν συμπαθής κάποτε ο κακός μαθητής της τάξης που μιλά καλύτερα τα ελληνικά από πολλούς καλούς συμμαθητές του.

Το θέμα του ήταν οι μετανάστες- κι όταν η ώρα έφθασε να τοποθετηθεί, είπε ότι κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει κανέναν: οι κάτοικοι του Αγίου Παντελεήμονα αντιμετωπίζουν ένα σοβαρό, πρακτικό πρόβλημα από τη μια, από την άλλη, η μόνη δική του ένσταση, είναι ότι δεν πρέπει να χάνεται η ανθρωπιά στην προσέγγιση και την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος.

Μέλι-μέλι και τηγανίτα τίποτα η τοποθέτηση του κυρίου Κανάκη, μιας και δεν προσφέρει σπειρί ούτε στην κατανόηση ούτε στην αντιμετώπιση του ζητήματος. Ξύλινη, συνθηματική τοποθέτηση, όπως αυτές των πολιτικών που τόσο συχνά ο ίδιος μέμφεται για την κενότητα των λόγων τους και την έλλειψη εφαρμόσιμης στρατηγικής. Στις λίγες αυτές αράδες, θα αποπειραθούμε να φωτίσουμε το γιατί.

Ας ξεκινήσουμε από την έννοια που βρίσκεται στην καρδιά του προβλήματος, έστω κι αν ετούτο δεν είναι ορατό στον καθένα που αναλογίζεται το πρόβλημα. Πατρίδα, έννοια ευρεία: γλώσσα, γεωφυσικά χαρακτηριστικά, τοπίο, ιστορία, τέχνη, ήθη, έθιμα, παραδόσεις, αρχιτεκτονική, κι όλα τούτα ανά περιοχή θαυμαστά, ανά περιοχή σημαντικά, ανά περιοχή άξια να διαφυλαχθούν, να προστατευθούν, να επιβιώσουν.

Από την άλλη όψη, υπάρχει το συμφέρον της πατρίδας, το οποίο δένεται μαζί της πυρηνικά κι εν τω γεννάσθαι αυτής. Οι συμπατριώτες παραιτούνται έτσι εκ προοιμίου της ανθρωπιάς τους, αναγνωρίζοντας ότι η ποιότητα ζωής τους προέχει της ποιότητας ζωής εκείνων που συμπατριώτες τους δεν είναι. Ο Αμερικάνος βορβαρδίζει τον Ιρακινό προκειμένου να εξυπηρετήσει το εθνικό του συμφέρον, αγνοώντας τις επιπτώσεις του βομβαρδισμού του στον Ιρακινό. Ο Τούρκος θέλει να επιτεθεί στον Έλληνα προκειμένου να εξυπηρετήσει το δικό του συμφέρον, αγνοώντας τις επιπτώσεις που μια τέτοια επίθεση θα έχει στον Έλληνα. Ο Έλληνας προσπαθεί να παρακάμψει την επιθετικότητα του Τούρκου συνάπτοντας συμφωνίες με άλλα κράτη, αδιαφορώντας πλήρως για τα συμφέροντα του Τούρκου. Οι πόροι, ως γνωστό, είναι πάντοτε περιορισμένοι, κι οι ομόψυχοι πληθυσμοί παρουσιάζουν την έξη να τους διεκδικούν.

Το συμφέρον, εξάλλου, δεν προσδιορίζει συμπεριφορές σχετιζόμενες με την εθνική ομοψυχία και μόνον. Υπάρχουν τόσα είδη ομοψυχίας που λειτουργούν κατά την αυτή λογική: οικογενειακή ομοψυχία, εταιρική ομοψυχία, ποδοσφαιρική ομοψυχία, ομοψυχία χρώματος δέρματος, ομοψυχία του φύλου, σεξουαλικών προτιμήσεων και άλλες, διόλου ευάριθμες. Όποιαν αντίστιξη, συνεπώς, παρουσιάζει ως προς την ανθρωπιά η οικειοποίηση του χρήματος των Ιρακινών από τους Αμερικανούς, την ίδια παρουσιάζει και η συσσώρευση του πλούτου σε ολίγιστες οικογένειες μιας κοινωνίας.

Έχοντας ξεκαθαρίσει τούτα, ας δούμε το πρόβλημα της μετανάστευσης, όπως η Ελλάδα το αντιμετώπιζει τώρα˙ ένα τώρα φλέγον και επείγον κι επικίνδυνο. Λένε κάποιοι: ας νομιμοποιηθούν όλοι οι μετανάστες. Προσωπικώς, δεν τους συγχαίρω για την ανυποχώρητη ανθρωπιά τους. Τους ρωτώ, όμως: τι σημαίνει η τοποθέτησή τους ως προς τη φυσιογνωμία του ελληνικού πληθυσμού σε βάθος χρόνου; Τι σημαίνει η τοποθέτησή τους ως προς την εγκληματικότητα; Τι σημαίνει η τοποθέτησή τους ως προς την ανεργία; Τι σημαίνει η τοποθέτησή τους ως προς τη συνοχή του κοινωνικού ιστού; Τι σημαίνει η τοποθέτησή τους ως προς τη βαθιά οικονομική κρίση που αντιμετωπίζει η Ελλάδα; Τι σημαίνει η τοποθέτησή τους ως προς τη θέση της Ελλάδας στο διεθνές προσκήνιο; Τι σημαίνει η τοποθέτησή τους ως προς το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων της χώρας; Τι σημαίνει η τοποθέτησή τους ως προς τους γείτονες εχθρούς της;

Κάποιοι από αυτούς μπορεί να απαντήσουν ότι μια τέτοια κίνηση δε σημαίνει τίποτα ως προς τα σημεία που θίγω˙ ζήτημα εκτιμήσεως. Διαφωνώ κατακάθετα, αλλά δεν προτίθεμαι να επιχειρηματολογήσω περαιτέρω. Κάποιοι άλλοι μπορεί να πουν πως ό,τι κι αν σημαίνει, το ανθρώπινο είναι να νομιμοποιηθούν όλοι. Αυτούς τους συγχαίρω. Τους ανιδιοτελείς πρέπει να τους συγχαίρει κανείς, στην περίπτωση, βέβαια, που επωμίζονται έτσι, χωρίς φόβο, το κόστος της ανθρωπιάς τους.

Υπάρχουν κι εκείνοι που επιθυμούν να σταματήσει η ασύδοτη παράνομη μετανάστευση, να γίνουν απελάσεις παράνομων μεταναστών, να τεθούν, τελοσπάντων, κάποιοι κανόνες, με την ευρωπαϊκή, ίσως, αρωγή. Πού είναι, όμως, η ανθρωπιά όταν στέλνεις ένα φοβισμένο παιδί πίσω στην πατρίδα του να πεθάνει από την πείνα ή να σκοτωθεί από τη σφαίρα ενός ελεύθερου σκοπευτή;

Κοιμάται- διότι πατρίδα σημαίνει συμφέρον της πατρίδας, κι είναι προτιμότερο να πεθάνει το παιδί αυτό στην πατρίδα του, από το να «καθυστερεί» το ελληνόπουλο στο σχολείο εξαιτίας του ότι δε μιλά καν τη γλώσσα ή να το χτυπήσει για να του πάρει το πορτοφόλι ή να ψηφίζει, αργότερα, ένα μουσουλμανικό κόμμα που θα εξυπηρετεί σκοπιμότητες των εχθρών της Ελλάδος.

Ας το καταλάβουμε, επιτέλους. Όση φύση περιέχεται στην αγάπη του ανθρώπου για τον άνθρωπο, περιέχεται και στην εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο. Αυτή η αντίληψη είναι η βάση της δικής μου μεταφυσικής. Αν επιθυμούμε (και πολλοί το επιθυμούμε) να μετατοπίσουμε την ύπαρξή μας πλησιέστερα στην αγάπη, οφείλουμε να οργανώσουμε τις κοινωνίες μας αλλιώς, ως άνθρωποι πια, και όχι ως Έλληνες ή Βρεττανοί ή Γάλλοι. Ο εγκέφαλός μας επιτρέπει τέτοιες αποφάσεις, τέτοιες προσπάθειες και δη καρποφόρες. Συμφέρον της πατρίδας και ανθρωπιά δε συμπορεύονται, όσα χαδάκια κι αν ανταλλάξουν, όσα χαρτομάντηλα κι αν αγοραστούν, όσοι μετανάστες κι αν νομιμοποιηθούν.

Φαιδρός; Γραφικός; Για να δούμε…

από Σωτήρης Παστάκας
37 Comments