Εισήγηση στο Συμπόσιο Πάτρας, Απρίλιος 2002
Μεταθανάτιο
Θρυμματίστηκε ο καθρέφτης μου
Και το χαμόγελό μου
Πίσω απ’ τα σύννεφα
Μια λευκή μορφή
Με περιμένει
Μακραίνοντας του χαμογέλιου μου τα θρύμματα
Ύστερα έρχεται το σκοτάδι
Μια αιχμή λαμπερή
Ένα μεγάλο μάτι που αργοπορεί σε κάθε γραμμή
Το κρύο και η αλήθεια
Ένας καπνός που βγαίνει από το στήθος μου
Δέκα ποιήματα της οργής και του χρέους
Στον Γιάννη Ρίτσο
10
Μάθαμε τον έρωτα και το θάνατο
Ταξιδεύοντας από τη μιαν όχθη στην άλλη
Πάνω στην πλώρη ενός καραβιού
Μοιράζοντας κόκκινα γαρύφαλλα
Στους ναυαγισμένους
Ανακαλύπτοντας περίσσια θύματα
Που δεν χάνονται
Ακόμα κι όταν κλείσαμε τα μάτια
Μάθαμε τον έρωτα και το θάνατο
Ακολουθώντας ένα ποτάμι όπου σμίγουν
Αίμα και φως
Παίζοντας μια σάλπιγγα
Που συναδέλφωνε όλους τους ανθρώπους
Που έκανε να σωριαστούν οι τοίχοι
Και να γίνουν κίτρινη σκόνη
Μάθαμε τον έρωτα και το θάνατο
Ολομόναχοι σ’ ένα κελλί
Κρυμμένοι άλλοτε σ’ ένα σεντούκι
Κι άλλοτε πάλι στριμωγμένοι
Σε μια λουρίδα ήλιου
Που θα μπορούσε να τη σβήσει
Ακόμα και το χέρι
Ενός αδιάφορου επισκέπτη
Μάθαμε τον έρωτα και το θάνατο
Εκεί όπου σήμερα ηγεμονεύει η σιωπή
Τραγουδώντας εύθυμα τραγούδια
Μαζεύοντας μ’ ένα φτυάρι τα χιόνια
Μικραίνοντας με τη χαρά μας την απόσταση
Που χωρίζει τη γη από τον ουρανό
Ερείπια
Το κλειστό βιβλίο
Το λυπημένο βιολί
Ο ραγισμένος άγγελος που αγρυπνεί
Πού είστε παιδικά μου χέρια
Με λησμονήσατε
Μα δεν μπορώ
Δεν έχω πια τα μάτια μου να κλάψω
Η βροχή αποκλείστηκε στον κήπο
Απ’ τα κλαδιά των δέντρων κρέμονται
Καρδιές
Μικρά φώτα
Ο ήχος μιας καμπάνας
Η προσευχή
Ακόμα καπνίζουν
Των ημερών τα ερείπια
Όταν χιονίσει
Στον Τάσο Γιανναρά
Όταν χιονίσει είπε το πουλί
Κάθε φτερό μου θα υψωθεί
Ανάλαφρο στα ουράνια
Όταν χιονίσει είπε η αδελφή
Θ’ ανοίξουμε τη θύρα
Στη χλωμή εποχή
Όταν χιονίσει είπε ο άνεμος
Θα φέρω κλωνάρι άστρα
Για τη θλιμμένη μου μνηστή
Όταν χιονίσει είπε η βροχή
Κάθε μου θύμηση θα γίνει
Κι ένας καθρέφτης για την πρώτη πρώτη αυγή
Όταν χιονίσει είπε το λουλούδι
Θα κλείσουμε τα μάτια μας για ν’ ανοιχτούν
Καινούργια μάτια πιο βαθιά μέσα στη γη
Όταν χιονίσει αποκρίθηκε η σιωπή
Θα ψάλουμε στο ερημοκλήσι
Μια λειτουργία μυστική
Όταν χιονίσει αποκριθήκαν οι σταυροί
Από τα δάκρυά μας θ’ ανθίσει
Μι’ αγριοτριανταφυλλιά λευκή
Αυτός ο μικρός θεός που μιλά
Ο ποιητής
Αυτός ο αθώος
Αυτός ο μάγος
Ο θαυματοποιός
Ο μυστηριώδης δαμαστής των λέξεων
Που λατρεύει την ομορφιά
Αυτός ο μικρός θεός που μιλά
Και με το λόγο του γίνεται φως
Εργογραφία
Ποιητικές συλλογές:
«Φύλλα ύπνου», 1949
«Επιτάφιος», 1951
«Χειμερινό ηλιοστάσιο», 1955
«Το ξύλινο άλογο», 1955
«Αλφαβητάριο», 1955
«Η γέννηση των πηγών», 1959
«Το πέπλο και το χαμόγελο», 1963
«Η μεταμόρφωση», 1971
«Η φθινοπωρινή σουίτα και άλλα ποιήματα», 1975
«Ταπεινός αίνος προς την Παρθένο Μαρία», 1977
«Η Άννα της απουσίας», 1979
«Ενωμένα χέρια», 1980
«Σύνοψη Α’», εκδ. Εγνατία, Θεσσαλονίκη, 1981
«Σύνοψη Β’», εκδ. Εγνατία, Θεσσαλονίκη, 1982
«καλειδοσκόπιο», 1983
«Η Ατραπός», 1984
«Fragmenta ή Η βλάστηση των ορυκτών», 1985
«Δέκα ποιήματα της οργής και του χρέους μαζί με το Δοξαστικό της Ελευθερίας», 1986
«Ακόμα ένα καλοκαίρι», 1987
«Σύνοψη Γ’», εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1989
«Φαέθων», 1992
«Η θαυμαστή αλιεία», 1992
«Νήματα της Παρθένου» (δίγλωσση έκδοση της Παγκόσμιας Οργάνωσης των ποιητών), εκδ. Euroeditor, Λουξεμβούργο, 1995
«Νήματα της Παρθένου», εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1997
«Άρωμα ενός κομήτη», 1997
«Όχι πια δάκρυα», 1998
«Τα δώρα των μάγων», 1999
«Άτριον», 2000
«Μικρά ερωτικά εγκώμια», 2002
«Ποιήματα 1941-2002», εκδ. Καστανιώτη, 2003
«Οι δρόμοι του ουρανού», 2006
Σημαντικός ποιητής ο Τάκης Βαρβιτσιώτης. Λυρικός, γνώστης ουσιαστικός του τραγικού, αντιπαραθέτει συστηματικά και συνειδητά τη λυρικότητα του δια βίου. Διαλέγει τον δρόμο της ελπίδας. Ευγενέστατος και γλυκύτατος άνθρωπος επίσης, στοιχεία που περνάν και στο ποιητικό του έργο. Απερίσπαστος, ερωτευμένος με την ποίηση (δια βίου), την άσκησε ως ταπεινός τεχνίτης, ως λεπτουργός, σκυμμένος στις λεπτομέρειες της, δουλεύοντας τις καμπύλες, πονώντας τες. Το άνοιγμα του στο χριστιανικό στοιχείο ίσως ξενίζει την “εποχή” μας, ωστόσο δεδομένης της ευγένειας και της διακριτικότητας του, δεν αλλοιώνει και δεν αλλάζει την καλοπροαίρετη προσέγγιση μας στο έργο του. Καθαρό και προσωπικό το έργο του κορυφώνεται με τα «Νήματα της Παρθένου»
5
Μεσ’ απ’ της μνήμης μου τα κρόσσια
Ανάβρυσε τούτη η ροή
Φέγγος γαλάζιο ενός αστείρευτου ουρανού
6
Η λάσπη σκέπασε όλα τα ονόματα
Τα χαραγμένα πάνω στις πέτρες
Όλα τα ίχνη των αστροφόρων κοριτσιών
10
Μέσα στον ίσκιο το ανοιγμένο ρόδι:
Αίμα που σπινθηροβολεί
85
Πλήθος άγγελοι πενθηφορούντες
Στροβιλίζονται
Στη χειμαρρώδη πρόσπτωση
Του υετού
90
Μαβιά η μορφή της κάτω από το χιόνι
Διαιωνίζει μιάν υποχθόνια βλάστηση
____
Περισπασμένος, δεν μπόρεσα να έρθω στην κηδεία σου εχθές, στις 10:00 στο Ναό της Αγίας Σοφίας, πλάι στο πατρικό το σπίτι σου, στην Πρασακάκη.
Μόλις λάβαμε κι αναδημοσιεύουμε τη σχετική ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων:
Κοδριγκτώνος 8, 112 57 Αθήνα Τηλέφωνο 210 823 1890 Facsimile 210 823 2543
http://www.dedalus.gr
E-mail grwrisoc@otenet.gr
Αθήνα, 2 Φεβρουαρίου 2011
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ
Ο Τάκης Βαρβιτσιώτης (Θεσσαλονίκη,1916−2011), ποιητής, μεταφραστής και μελετητής της ποίησης, ήταν επίτιμος μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Σπούδασε νομικά στο ΑΠΘ (1934-1938) και εργάστηκε ως δικηγόρος (1940-1968) στη Θεσσαλονίκη. Υπήρξε αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών (1998),επίτιμος δρ του Πανεπιστημίου Αθηνών (1999) και ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης.
Η ποίηση του Τάκη Βαρβιτσιώτη ακολούθησε στα πρώτα χρόνια της διαμόρφωσής της, όπως και των περισσότερων ποιητών μας της δεκαετίας του ʼ30, τα πρότυπα της γαλλικής συμβολιστικής ποίησης. Ακολούθησε όμως το δικό της δρόμο, καθώς παρέμεινε έντονα λυρική και διόλου ερμητική. Σε συζητήσεις του και ο ίδιος παραδεχόταν ότι οι πρώτοι του δάσκαλοι ήταν ο Πώλ Ρεβερντύ και ο Πώλ Ελυάρ, δηλαδή εκείνοι που ήταν οι πιο μετριοπαθείς από την πρώτη γενιά των υπερρεαλιστών. `Ενας συγκρατημένα μοντέρνος, όπως συγκρατημένα μοντέρνοι ήταν οι περισσότεροι από την παρέα του περιοδικού της Θεσσαλονίκης Μακεδονικές Ημέρες, ένα ιστορικής σημασίας περιοδικό, ανάλογο με τα αθηναϊκά Νέα Γράμματα, αν και αυτό της Θεσσαλονίκης ήταν μακροβιότερο, πιο ενημερωμένο για τις διεθνείς τάσεις της λογοτεχνίας, και είχε μεγαλύτερη πολυμορφία στις σελίδες του, τόσο σε πρωτότυπα κείμενα όσο και σε μεταφράσεις. Εκεί, στις Μακεδονικές Ημέρες δημοσίευσε για πρώτη φορά ο Βαρβιτσιώτης ποιήματά του, το 1937, είναι μάλιστα παρών και στην αναμνηστική φωτογραφία της «συντροφιάς» του περιοδικού, το 1938. `Ισως ένας από τους λόγους που η ποίησή του κράτησε πάντοτε τον άδολο και διαυγή στην έκφραση χαρακτήρα της, είναι η γνωριμία του με τον Γιώργο Σαραντάρη και η επίδραση που δέχθηκε από τη σκέψη και την γλώσσα του. Πράγματι, ο τρόπος που αποδίδει ποιητικά το θρησκευτικό και το μεταφυσικό του βίωμα δείχνει την προσπάθεια να πλουτίσει με μυστικό βάθος ακόμα και τα πιο απλά φαινόμενα της καθημερινής ζωής. Αλλά και τα σύμβολά του, ο ουρανός, τα πουλιά, οι άγγελοι, οι γυναικείες μεταρσιωμένες μορφές, η συνεχής επιστροφή στην παιδικότητα, όλα μαρτυρούν την παρουσία του Σαραντάρη, του Π.Μ. Ρίλκε, και, μετά τον πόλεμο, του επίσης θεσσαλονικιού Γιώργου Θέμελη. Η συνύπαρξη της μουσικής, της ρυθμικής και της παθητικής αίσθησης με την μυστικιστική ενόραση, είναι από τα βασικά και μόνιμα χαρακτηριστικά του έργου του, το οποίο δεν μεταβλήθηκε ποτέ στα ουσιώδη σημεία του. Η προσμονή του ποιητή είναι αμετακίνητα στραμμένη προς το θαυμαστό, διατηρώντας μια διαισθητική, αποκρυφιστική σχέση με τη σφαίρα του ιδεατά ωραίου, του απολύτως ασύλληπτου από την κοινή λογική, του ονειρικού και απολύτως κρυστάλλινου αισθήματος. Αν και έλεγε ότι το αρχικό και μόνιμο ιδεώδες του ήταν η δύσκολη στην προσπέλασή της ποίηση του Στεφάν Μαλλαρμέ, η έλλειψη σκοτεινότητας από το έργο του Βαρβιτσιώτη, η λιτή και λυρική του έκφραση τον κατατάσσουν περισσότερο στην παράδοση του ελληνικού συμβολισμού.
Από τα ποιήματά του: Φύλλα ύπνου (1949)• Χειμερινό ηλιοστάσιο (1955)• Αλφαβητάριο (1955)• Η γέννηση των πηγών (1959)• Το πέπλο και το χαμόγελο (1963)• Η μεταμόρφωση (1971)• Η φθινοπωρινή σουίτα και άλλα ποιήματα (1975)• Ταπεινός αίνος προς την Παρθένο Μαρία (1977)• Η Άννα της απουσίας (1979)• Ενωμένα χέρια (1980)• η συγκεντρωτική έκδοση Σύνοψη Α΄ (1941-1957) (1980) και Σύνοψη Β΄ (1958-1972) (1981)• Η ατραπός (1984)• Fragmenta, ή Η βλάστηση των ορυκτών (1985)•Σύνοψη Γ΄ (1973-1979) (1988)• Η θαυμαστή αλιεία (1993)• Άρωμα ενός κομήτη (1997)• Άτριον (2000)• Όμως το χιόνι πάντα μένει (2002)• Ποιήματα 1941−2002 (2003). Από τις μελέτες του: Ποίηση και ποιητικά θέματα του Γ. Σαραντάρη (1958), και Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Ένας περιπαθής του ενστίκτου (1964).
ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ
υπέροχο ποίημα τα ερείπια
Έφυγε ο αριστοκράτης της Ελληνικής ποίησης. Μετουσίωνε την ομορφιά της ζωής σε ποίηση με αξιοζήλευτο τρόπο. Την ομορφιά των προσωπικών στιγμών που δεν χάνεται ακόμα και σε μεγάλες συμφορές. Ακόμα και μέσα στην θλίψη ο λόγος του απόπνεε μια δροσιά.
“Πέρασε κι αυτός τα στάδια των γερατειών και της νιότης του ,μπαίνοντας μες στην ρουφήχτρα”..
Από τώρα και πέρα,ανενόχλητος από των ημερών τα ερείπια, θα μπορεί ελεύθερος να μετρά την ηλικία του όπως τα δάση..με τους αιώνες.
Και τίποτα δεν θα υπάρχει σαν υποχρέωση ..και τίποτα δεν θα υπάρχει σαν να ΄ταν..
Καλό ταξίδι το λοιπόν γλυκύτατε Τάκη..Είθε να μην ξεχαστείς κι εσύ αύριο καλύτερα όπως όλοι!
“Κάποτε το φιλί
Αλλάζει όχθη
Τα χείλη συντρίβονται
Το πρόσωπο επαναλαμβάνεται
Παραμορφωμένο μες στον καθρέφτη
Ωστόσο εκεί στο υπόγειο
Κάτω από μιαν απόκρυφη ρωγμή
Ένας τυφλός συνεχίζει
Την αδυσώπητη μελωδία του”
Η συνεχής αναζήτηση της ευγένειας και της ομορφιάς.
Μια στάση φωτός ακόμη και στην πιο μαύρη διαδρομή.
Αυτός ήταν ο Τάκης Βαρβιτσιώτης και για όσους δεν το γνωρίζουν για πολλά χρόνια υποψήφιος για το Νόμπελ λογοτεχνίας.
Ο Τάκης Βαρβιτσιώτης φώτισε με το υπέροχο γαλάζι ο του τα κρύασταλλα της Υπαρξης