DU MOUVEMENT ET DE
Lʼ IMMOBILITÉ DE DOUVE
1.
Ξυπνάω, βρέχει. Ο άνεμος σε διαπερνάει, Douve
γη της ρητίνης, πλάι μου αποκοιμήθηκες.
Βρίσκομαι σε μία ταράτσα, στην τρύπα του θανάτου.
Τεράστια σκυλιά, τα φυλλώματα τρεμουλιάζουν.
Το χέρι που απλώνεις στην πόρτα
με φωταγωγεί διαμέσου των αιώνων.
Γη της στάχτης, κάθε στιγμή σε βλέπω
να γεννιέσαι,
Κάθε στιγμή ο θάνατος.
2.
Στις στέγες πάνω σʼ έβλεπα να τρέχεις
παλεύοντας τον άνεμο
το κρύο αιμορροεί στα χείλη σου.
Ακόμη σʼ είδα να θρυμματίζεσαι
απολαμβάνοντας το θάνατο
πιο όμορφη από τον κεραυνό
την ώρα που λεκιάζει τους λευκούς
κρυστάλλους του αίματός σου.
3.
Το πρόσωπο σου απόψε φωτισμένο από τη γη
όμως, βλέπω τα μάτια σου να σκοτεινιάζουν
και η λέξη πρόσωπο, δεν έχει νόημα πια.
Η μέσα μου θάλασσα φωτίζεται
από αρπαχτικά που γυροφέρνουν.
Μια οπτασία.
Σε διατηρώ παγωμένη σʼ ένα βάθος, όπου
οι εικόνες είναι ασύλητες.
4.
Τώρα η ρωγμή διαπερνά το στόμα
τα πέντε δάχτυλα σκορπίζονται στην τύχη
το κεφάλι κυλάει στο χορτάρι,
το λαιμό νέμονται τώρα
οι λύκοι και το χιόνι
ο άνεμος διαπερνά τα μάτια τώρα
σε κάποιους ταξιδιώτες του θανάτου
και είμαστε εμείς, μέσα σʼ αυτόν τον αέρα
σʼ αυτό το νερό, σʼ αυτό το ψύχος.
5.
Άψογη παρουσία, που δε σʼ αγγίζει
καμμία φλόγα
μυστηριώδης ναυαρχίδα του ψύχους
σφύζουσα, μʼ αυτό το αίμα που ξαναγεννιέται
και πάλεται, διαμελίζοντας το ποίημα,
διακινδύνεψες τον εγκλωβισμό σου
στα σιωπηλά όρια ενός πένθιμου τοπίου
όπου η λάμψη σου λιγοστεύει, μόλις
περάσει η δοκιμασία.
Ω, συ πανέμορφη, ο θάνατος
διαπερνά το γέλιο σου!
Τολμώ και σʼ ανταμώνω, συγκρατώντας
τα θραύσματα των κινήσεών σου.
6.
Θα πάρω στα χέρια μου
το πεθαμένο σου πρόσωπο.
θα το κοιμίσω μεσʼ την παγωνιά του.
θα στολίσω με τα χέρια μου
το ακίνητο κορμί σου,
το μάταιο στόλισμα
των πεθαμένων.
7.
Έτσι ως το θάνατο πρόσωπα ενωμένα
αδέξιοι ελιγμοί της καρδιάς πάνω στο
ξανακερδισμένο σώμα
που επάνω του πεθαίνεις απόλυτη αλήθεια
αυτό το σώμα το αφημένο στʼ αδύναμα χέρια σου.
Η μυρωδιά του αίματος
μέλει να είναι αυτό που γύρευες
τόσον απλά αχτινοβολώντας μέσα στον πορτοκαλεώνα.
Κι ο ήλιος περιστρέφει τη ζωηρή του αγωνία
φωταγωγώντας το τοπίο
όπου τα πάντα αποκαλύπτονται.
8.
Ο πορτοκαλεώνας θάναι η κατοικία σου
πάνω στο στρωμένο τραπέζι
σʼ ένα άλλο φως
θα κοιμίσεις την καρδιά σου.
Το πρόσωπο σου θα φλέγεται
καθώς θα κυνηγάς ανάμεσα στους κλώνους.
Douve, θάναι τʼ όνομά σου
εκεί, ανάμεσα στις πέτρες
Douve, ακατανόητη και μαύρη
νερό ανεξάντλητο, εκεί
που η μάχη θα χαθεί.
Από το βιβλίο “Στη μοναξιά του Παρισιού” (Aragon, Eluard, Breton, Prevert, Bonnefoy), Επιλογή-Μετάφραση-Φωτογραφίες: Ευριπίδης Κλεόπας, Έψιλον/ποίηση, 1994, 1998,2007
Καλημέρα σας,
Ο αγαπητός Yves Bonnefoy, λοιπόν, με το πέρασμα και την ακινησία της ροής στις τάφρους των οχυρωμένων πόλεων, όπου… Τέλος πάντων. Μεταφραστικά χωλαίνει το πράγμα. Ως γνωστό οι εκδόσεις Έψιλον δεν έχουν παραγάγει καλά βιβλία (τόσο σχεδιαστικά-τυπογραφικά όσο και στο θέμα των επιλογών-μεταφράσεων). Ας το εκλάβει προσωπικά ο κύριος Ευριπίδης Κλεόπας. Άλλωστε από το καλοκαίρι έχω αντιληφθεί τι καπνό φουμάρει. Παράκληση όπως το σχόλιο μη διαγραφεί. Είναι αυτό που λέμε, ουσία και όχι αβανταδόρικα, “Άσ΄το Πάνω μου”. Ευχαριστώ και πάλι πολύ καλή σας ημέρα.
Κύριε Ρεούση, το σχόλιο δεν διαγράφεται, αλλά αφήνει πολλές αιχμές. Θέλω, λοιπόν, να διαβάσω το γιατί “μεταφραστικά χωλαίνει το πράγμα” κι αν αυτή ενδοκειμενικη παρατήρησή σας έχει να κάνει με εξωκειμενικά κριτήρια (“τι καπνό φουμάρει”). Για να έχει ουσία το “Μεταφραστικό Εργαστήρι”.
Κύριε Αραβανή στην πρώτη σας ερώτηση απαντώ βιβλιογραφικά με το παρακάτω:
Πέρασμα και ακινησία της ροής
Υβ Μπονφουά
Ύψιλον βιβλία/Υψικάμινος
Μτφρ. Δημήτρης Τ. Άναλις
Υπεύθυνος Σειράς Δημήτρης Καλοκύρης
Ημ. Έκδοσης 01/01/1981
Κύριε Αραβανή στη δεύτερη “κατάσταση” με το “τι καπνό φουμάρει”, έχει να κάνει με την καλοκαιρινή ανάρτηση περί της νήσου Κύπρου, τα ποιήματα που ο κύριος Κλεόπας εμπνεύστηκε μετά από τις βόλτες του στα τουρκοκρατούμενα-ελληνικά κατεχόμενα χώματα με την κυρία Νίκη Μαραγκού, όπου και της αφιέρωσε και ποίημα. Αλλά αυτές οι βόλτες δεν αφορούν, βεβαίως-βεβαίως, το “Ποιείν”, αλλά άλλες υπηρεσίες. Σας Ευχαριστώ. Μη σας τρομάζει η αιχμή και αυτού του σχολίου μου. Σας ευχαριστώ εκ νέου.
Γιατί κουράζεστε κ. Ρεούση?
Σας θέλω ακμαίο:))
Η βιβλιογραφία του Ιβ Μπονφουά, εδώ:
http://www.perizitito.gr/authors.php?authorid=23927&totitems=6&sort=titlea
η μετάφραση, όντας η πιο ταπεινή από τις τέχνες, δεν σηκώνει πρωταθλιτισμό αγαπητέ μου Κώστα…Δεν ξεχνούμε κανέναν όπως όλοι μας έχουμε το δικαίωμα να μεταφράζουμε όλους, (και να πίνουμε τις ζιβανίες μας κι από δω κι από κει)…καλή αντάμωση
Κατά την ταπεινή μου γνώμη, ελάχιστα πείθει η κριτική ότι “χωλαίνει” μια μετάφραση, αν δεν παρατίθενται συγκεκριμένα παραδείγματα. Τάδε ποίημα, τάδε στίχος, ιδού το πρωτότυπο, ιδού η απόδοση, ιδού (αν δεν είναι ολοφάνερο) το λάθος. Χωρίς τέτοια τεκμηρίωση της κριτικής, το συμπέρασμα που βγάζω είναι ότι ο επικριτής έχει προσωπικά προηγούμενα με τον μεταφραστή.
Κατά καιρούς έχω κι εγώ κάνει δριμύτατες κριτικές σε μεταφράσεις, μερικές λογοτεχνικές ή ποιητικές, αλλά πάντοτε παραθέτοντας παραδείγματα.
«Ακόμη σ’ είδα να θρυμματίζεσαι
απολαμβάνοντας το θάνατο».
Καλή στιγμή και δημιουργική, όπως και όλη η απόπειρα προσωπικής μεταφραστικής προσέγγισης ενός εμπνευσμένου έργου όπως είναι αυτό του Ιβ Μπονφουά.
Τώρα, σε ένα εφιαλτικό βαλτώδες λογοτεχνικό σκηνικό είναι ανάγκη να έχει θέση και ο σχολιάζοντας με έντονη προκατάληψη, δίκην ελευθερόφρονος Κάτωνος; Ο διασυρμός, διασυρμός! Και ο Κάτων, Κάτων! Ισχύει και πάλι το του Βάρναλη “πού ‘σουν νιότη /που δειχνες/ πως θα γινόμουν άλλος”;
Ερωτήματα θέτω!
Από τη μεριά του, ο κ. Γ.Μ. δικαίως διαπιστώνει: “Οι φλεγόμενοι δεν μπορεί να είναι κακοί”.
Μέχρι ποιο σημείο; Έχει αυτό ισχύ αξιώματος;
Αλλά, αν σκεφτούμε ανάποδα: Απλώς, στις μέρες μας το πιο εύκολο είναι πάς νεανίας να αυτο-χρήζεται τιμητής των πάντων, κι ας μην έχει
συνομιλήσει με τους ομότεχνους αγαπητικά, παρά μόνο ανταγωνιστικά;..
Παρέρχομαι τα απωθημένα του κ. Ρεούση με εκδότες που τον έχουν στο παρελθόν “πληγώσει”…. Επί του προκειμένου, και μη θέλοντας να προκαταλάβω για την προσωπική μου ανάγνωση, είχα την πρόθεση να αντιπαραβάλω κάποιες μεταφράσεις, αλλά δεν έχω το κουράγιο να αντιγράφω. Προτείνω σε όσους έχουν υπ’ όψιν τους τις προαναφερθείσες μεταφράσεις, να το πράξουν. Θα συμφωνίσω στα υπόλοιπα και με τον Γ. Μίχο, και τον αμέσως προλαλήσαντα…
Έλεος κ. Ρεούση! Το ότι κάποιοι εκδότες σας έχουν στο παρελθόν απορρίψει, δεν είναι λόγος να μας βασανίζετε με τις υστερίες σας… Όσο για τη μετάφραση του Ευριπίδη Κλεόπα, νομίζω είναι πολύ κοντά στην άποψη του Μ. Δημάκη που αναφέρει ο Γ. Μίχος, πραγματοποιώντας όμως κάποιες “υπερβάσεις” που την κάνουν να ξεχωρίζει: “Ακόμη σʼ είδα να θρυμματίζεσαι
απολαμβάνοντας το θάνατο
πιο όμορφη από τον κεραυνό
την ώρα που λεκιάζει τους λευκούς
κρυστάλλους του αίματός σου.”
ή:
“Ω, συ πανέμορφη, ο θάνατος
διαπερνά το γέλιο σου!
Τολμώ και σʼ ανταμώνω, συγκρατώντας
τα θραύσματα των κινήσεών σου.”
Επίσης παραθέτω την μτφ. του Μηνά Δημάκη, από το αντίστοιχο με το ποιήμα αρ. 8 της παραπάνω μετάφρασης:
“Η σέρα με τις πορτοκαλιές θα ναι η κατοικία σου
Στο τραπέζι που ορθώνεται σ’ εν άλλο φως
Θα κοιμήσεις την καρδιά σου.
Η μορφή σου θα φλέγεται κυνηγώντας στους κλώνους.
Ντουβ θα ναι τ’ όνομά σου εκεί πέρα ανάμεσα στις πέτρες.
Ντουβ βαθιά και μαύρη
Νερό λεηλατημένο, ανεξάντλητο, όπου ο αγώνας θα χαθεί.”
ΚΑΘΑΡΟΣ
Θρασυδειλία αναίσθητη ζώο
Λερό αναίσχυντης τρομολαγνείας
Έτσι εγείρομαι
Ώρες μεταίχμιες
Μ’ έναν αρχέτυπο θυμό.
[από το ανέκδοτο βιβλίο του Κώστα Ρεούση «Ένα Τσεκούρι Κάθεται»]
ΚΑΛΗ ΣΑΣ ΗΜΕΡΑ
Όχι κύριοι κανείς δεν με έχει πληγώσει ούτε εκδότες, ούτε μεταφραστές. Αυτά τα πέρι τάδε στίχος τάδε λέξη κ.ο.κ. τα ακούω βερεσέ. Το ζήτημα είναι η αναπνοή της απαγγελίας και η ανάγνωση πόντισον. Κύριε Μίχο σας ευχαριστώ για την πληροφορία της ύπαρξης μεταφράσεων του Μπονφουά από τον Μηνά Δημάκη.
Θα συμφωνήσω με τον κ.Ρεούση ότι στη μετάφραση το ζήτημα είναι ‘η αναπνοή της απαγγελίας’ και η ανάγνωση (η ροή της ανάγνωσης θα έλεγα εγώ), όπως πολύ σωστά το έθεσε. Τα άλλα, το αν αποδώθηκε σωστά η τάδε λέξη κτλ, είναι σημαντικά βέβαια, αλλά όχι κύρια, και φυσικά σχετικά εύκολα διορθώσιμα.
@9
Τάφρος θα είναι το ονόμά σου… ανάμεσα στο Τείχος και το Τείχος του Κάστρου
Τάφρος βενθώδης
Νερό πολεμικό, αστείρευτο όπου ο αγώνας πνέει μένος
ΤΑΦΡΟΣ
αφιερωμένο του Yves Bonnefoy [1923-]
Το όνομα ανάμεσα στο τείχος και
Το τείχος του κάστρου
Τάφρος βενθώδης
Νερό πολεμικό
Αστείρευτο πνέει μένος.
[από το ανέκδοτο βιβλίο του Κώστα Ρεούση «Ένα Τσεκούρι Κάθεται»-High Sky]
Κ. Ρεούση, δεν είστε απλά οργισμένος, κατάσταση ανθρώπινη και κατανοητή με δεδομένο του τι έχετε υποστεί. Είστε αρνητής του αιώνιου λόγου ύπαρξης του ποιείν, πράγμα που δεν μπορώ να εννοήσω, εφόσον αυτοπροσδιορίζεστε ως άνθρωπος του πνεύματος. Προσέξτε το πολύ σας δίκιο μη σας πνίξει στο τέλος. Συγχωρέστε με για το θάρρος να σας γράψω. Δεν σας κατακρίνω, απλά διαπιστώνω, ίσως βέβαια να κάνω και λάθος. Τώρα, ποιός είναι ο αιώνιος λόγος ύπαρξης του ποιητή? χα!