Ο ΟΥΓΓΡΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΑΤΤΙΛΑ ΓΙΟΖΕΦ (1905-37)
Ο μοιραίος ήρωας της Ουγγρικής ποίησης, που γενικώς θεωρείται ως ο μεγαλύτερος μοντέρνος Ούγγρος ποιητής, και για μερικούς σπουδαιότερος από τον ΄Εντρε Όντυ (Endre Ady, 1877-1919), τον πραγματικό πατέρα του Ουγγρικού λογοτεχνικού μοντερνισμού, είναι ο Αττίλα Γιόζεφ (Attila József, 1905-37). Γεννήθηκε στη Βουδαπέστη στις 11 Απριλίου, 1905, βαπτίσθηκε ΄Ελλην Ορθόδοξος, την θρησκεία του πατέρα του, και μεγάλωσε μέσα σε αξιοθρήνητη φτώχεια. Δίκαια τον αποκαλούν προλετάριο ποιητή αλλά, έχοντας επηρεασθεί από τον Όντυ, ξεπέρασε τον πρεσβύτερο ποιητή με το να συνειδητοποιεί τις ξένες επιρροές και να τις αφομοιώνει σʼ ένα εκπληκτικά πρωτότυπο, αν και άκρως Ουγγαρέζικο, στυλ.
Η δοκιμασίες της ζωής, και η χρόνια φτώχεια, εν τέλει τον εξάντλησαν. Αρρώστησε ψυχικά (κατάντησε μανιοκαταθλιπτικός) και αυτοκτόνησε πέφτοντας κάτω από τους τροχούς ενός φορτηγού τρένου. Με το να αφομοιώσει την λαϊκή ποιητική παράδοση και να την μετατρέψει σε κάτι πρωτότυπο και προσωπικό, δίκαια τον σύγκριναν μʼ αυτό που ο Μπέλα Μπαρτόκ (Bela Bartok, 1881-1945) έκανε με την λαϊκή μουσική. Το 1930 ο Γιόζεφ έγινε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος παράνομο υπό το καθεστώς του Χόρτυ (Miklós von Nagybánya, 1868-1957, ναύαρχος και αντιβασιλέας της Ουγγαρίας, 1920-44) αλλά μη μπορώντας νʼ ανεχθεί κανένα δογματικό είδος, το 1933 διέκοψε τις σχέσεις του μʼ αυτό. Οι αρχές τον καταδίωκαν. Ήταν αστικός ποιητής αλλά ο αγροτικός κόσμος, τον οποίο γνώριζε ενστικτωδώς και ανταποκρίνονταν σʼ αυτόν, υπάρχει στην ποίησή του σαν όνειρο.
Ο Άρον Γιόζεφ, πατέρας του Αττίλα, ήταν εργάτης σε σαπωνοποιία, και σύμφωνα με τα λεγόμενα της μητέρας, που ήταν πλύστρα, εγκατέλειψε την οικογένειά του και πήγε στην Αμερική (η αλήθεια είναι πως πήγε στην γειτονική Ρουμανία και Γιουγκοσλαβία για να απαλλαγεί από τις ευθύνες του και να κάνει καινούρια οικογένεια).
Ο Αττίλα Γιόζεφ, μετά από μεγάλη προσπάθεια, μπόρεσε να μπει στο Πανεπιστήμιο του Σέγκεντ (Szeged), αλλά δεν τελείωσε τις σπουδές του. Τα πολλά υποσχόμενα νεανικά του ποιήματα πρωτοδημοσιεύθηκαν στο σημαντικό περιοδικό Nyugat (Δύση). Η υπόλοιπη ιστορία είναι μια όλο και μεγαλύτερη απομόνωση, πού και πού με ξεσπάσματα ποιητικής δράσης και προσπάθεια να σωθεί από τον θεληματικό του ναρκισσισμό και μηδενισμό. Πάντως η ποίηση που έγραφε είχει ξεχωριστή οντότητα. Με υπερρεαλιστικές επιδράσεις μέν, αλλά όσο υπερρεαλιστική ήταν κι η ποίηση του Λόρκα, ο άνθρωπος που κατά καιρούς τον έχουν συγκρίνει όχι για τις μουσικές του ιδιότητες, αλλά για την ιδιότυπη φύση του ποιητικού του κόσμου. Η δύναμή του είναι ότι κατάφερε να δημιουργήσει έναν άκρως αυτάρκη ποιητικό κόσμο: μια τέλεια έκφραση της εσωτερικής του κατάστασης, που η ίδια αντανακλά την αθλιότητα της χώρας του την περίοδο 1920-25. Η ποίησή του συγγενεύει με την Μαγιάρικη λαϊκή ποίηση από πλευράς μορφής και ρυθμού, αλλά το περιεχόμενό της συχνά φανερώνει το διάβασμα του Μαρξ και του Φρόιντ (το ενδιαφέρον του για τον τελευταίο είχε επισύρει την αποδοκιμασία πολλών συντρόφων του). Οι μεταφράσεις των ποιημάτων του Γιόζεφ, τουλάχιστον στα αγγλικά, είναι ανεπαρκείς, διότι δεν δίνουν την πραγματική εικόνα του λεκτικού μεγαλείου της δουλειάς του. Έχει λεχθεί ότι δεν μεταφράζεται. Εν κατακλείδι, ο συναρπαστικός, μοντέρνος ποιητικός λόγος του Αττίλα Γιόζεφ ανατέμνει την κρίση του ανθρώπινου μυαλού και της ανθρώπινης κοινωνίας. Η ποίησή του είναι η εκπλήρωση μιας βασανισμένης ζωής που άρχισε με τόση αισιοδοξία και ζωντάνια, μόνο να καταλήξει σε καταστροφική φτώχεια και ψυχοπάθεια. Ο Γιόζεφ απεικονίζει μια αναδυόμενη κοινωνία, αν και σκοτεινά, με την παράξενη λεκτική του μουσικότητα. Ο σοσιαλιστικός ουμανισμός που υιοθέτησε και ο οίστρος της ποιητικής φωνής του είχαν ανυπολόγιστη επίδραση στα Ουγγρικά γράμματα.
*******
1) Σύμφωνα με το βιογραφικό σημείωμα του ιδίου του ποιητή γνωρίζουμε πως ήταν χριστιανός ορθόδοξος. Η ορθοδοξία καθώς και ο βουδδισμός είναι χαρακτηριστικά στοιχεία της ποίησής του.
2) Αποδέχθηκε ως σωτήρια την αποπομπή του από το κομμουνιστικό κόμμα.
3) Θεωρείται ως ένας από τους πλέον κενοτικούς, υπερβατικούς ποιητές της Ευρώπης και το έργο του έχει τρομερές συγγένειες με ορισμένους από τους μπιτ ποιητές / αξίζει να σημειωθεί πως βοήθησαν σημαντικά στην αναγνώρισή του εντός των ΗΠΑ.
4) Οι δύο από τους τέσσερις συγκεντρωτικούς τόμους των μεταφράσεών του θεωρούνται υποδειγματικά μεταφραστικά έργα και έλαβαν υψηλές διακρίσεις.
Μπορεί να κοιτάξει κανείς τις μεταφράσεις που υπογράφουν οι Peter Hargitai και John Batki.
Η ενασχόληση μου με την πολύ σπουδαία ουγγρικη μουσική, τόσο με την κλασική όσο και την τζαζ, με έκαναν να συμπαθήσω ιδιαίτερα αυτήν, την βαθιας κουλτούρας,΄χώρα. Να μην μιλήσω και για την υπέροχη αρχιτεκτονική της. Ο πολιτισμός υπάρχει βαθιά ριζωμένος και αντιμετωπίζεται με πολύ μεγάλο σεβασμό. Η ιδιαίτερα ποιητική μαγυάρικη γλώσσα πράγματι δεν μεταφράζεται εύκολα. Είναι μια γλώσσα που δεν συγγενεύει με άλλες της Κ. Ευρώπης γιατί δεν είναι ινδοευρωπαικής προέλευσης και έχει στοιχεία απ’ την Ανατολή (έχει πολλές πτώσεις και πολύπλοκη κλίση ρημάτων) Η μετάφραση στα αγγλικά πρέπει να χάνει πολύ-μια συλλογή του Josef Attila (πρώτα γράφουν το επίθετο κ μετά το όνομα) που αγόρασα στη Βουδαπέστη μου φάνηκε “φτωχή” αναλογικά με την τεράστια φήμη του ποιητή. Αντιθέτως αυτή του Ρίτσου μου άρεσε πολύ χωρίς να γνωρίζω την ακρίβεια της. Αυτό όμως που γνωρίζω είναι η βαθιά ευαισθησία και η μεγάλη στιχουργική μαστοριά του Ρίτσου (μιλάμε για ομοιοκατάληκτο στίχο). Συγκρίνοντας συγκεκριμένα ποιήματα στην αγγλική και στην ελληνική, βρήκα αυτά της αγγλικής μεταφρασμένα σαν σαχλά τραγουδάκια.
Υ.Γ. Υπάρχει μια καταπληκτική σύγχρονη τζαζ σκηνή που αναμοχλεύει τη σπουδαία μουσική παράδοση της χώρας και την πάει σε πολύ ενδιαφέροντα κι απρόβλεπτα μακρινά ταξίδια.
http://forizslaszlo.com/irodalom/europai_kolteszet/jozsef_attila/five_poems_of_attila_jozsef.pdf
Ποιήματά του στα αγγλικά
Πολύ καλύτερα τα πράγματα αγαπητέ Σωτήριε.
Μην ξεχνάμε σημαντικούς Ούγγρους που φύγαν Αμερική για να ξεφύγουν από το καθεστώς οπότε σίγουρα μεταφράσαν τον ποιητή τους με τον καλύτερο τρόπο στην αγγλικήν.
thanks
Aγαπητε συνονόματε
πάντα ενημερωμένος και ακριβής.
με φιλικούς χαιρετισμούς
Με μεγάλη μου χαρά
Κώστας Παπαθανασίου
Καζάζη 11, Βότση
τ.κ. 55 133 Θεσσαλονίκη
Όταν το λάβω θα σου στείλω και το δικό μου μαζί με μουσικές(τζαζ φυσικά)
[…]
“Bathing your face in yourself is vain
Only in somebody else you can be washed.”
[…]
“My friend, my dear, beloved friend
Whether it is horrible or splendid
It’s not me who shouts but the earth is rumbling”
(Attila József: It’s not me who shouts, 1936; translated by László Fórizs,Nashville, 1991.)
“Trembling shaking as on the cold
Naked stones a puddle in the fall wind
Hiding her face in her worn clothes
In the corner a girl is brooding.”
(Dread, 1934; translated by László Fórizs, Nashville, 1991.)
Ευχαριστώ κ. Παστάκα για το link.
Να μιλήσουμε και λίγο για την ποιηση του JOSEF
Η εμπειρία του να νιώθει καταδικασμένος, η αίσθηση ενοχής και απειλής, χαρακτηριστικό των Ούγγρων κ των κεντροευρωπαίων, αντανακλούσε κάτι από ντοστογιέφσκι και κάφκα. Άλλωστε αυτό ήταν και το κλίμα της εποχής του. Πειραματίστηκε με πολλές μορφές. Με τον ύστερο συμβολισμό και τον παρνασσιακό τρόπο, με μπαλάντες αλά βιγιον, με τον εξπρεσιονισμό. Δεν δίστασε να πάρει στοιχεία κι απ’ το έπος των φιλανδών-την Καλεβάλα (η μαγυάρικη συγγενεύει με τη φιλανδική γλώσσα). Αλλάζοντας φωνές και διαθέσεις διατηρούσε και κάποια μόνιμα χαρακτηριστικά όπως η εμμονή του προς μικρά γεγονότα του κόσμου στα οποία βυθιζόταν φτάνοντας σε μια βιοσφαιρική ενότητα μ’ ένα τρόπο πανθειστικό. Στην ποιησή του μετεωριζόταν με διαλεκτικό τρόπο απ’ την επιφάνεια στο βάθος, απ’ τον μικρόκοσμο στον μακρόκοσμο. Στο αυξανόμενο χάος του κόσμου και της προσωπικότητάς του αναζητούσε μια τάξη, μια μορφή συμπαντικού νόμου ή θρηνούσε για την απουσία τους. Πότε πότε ο νόμος αυτός μεταμορφωνοταν σε σύμβολο καταπίεσης. Πολιτικά ο J. Ήταν ένας ορθολογιστής, ένας αριστερός ουμανιστής, ενας κοσμοπολίτης. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του κάνοντας ψυχανάλυση για τα προβλήματα σχιζοφρένειας που είχε, προσπάθησε να γεφυρώσει το μαρξισμό με το φρουδισμό (απ’ τους πρώτους που το επιχείρησαν). Μια πολύ σπουδαία μορφή της ευρωπαικής ποιησης που οφείλουμε να ανακαλύψουμε όλοι.
http://www.mathstat.dal.ca/~lukacs/ja/poems/poems.htm
http://www.hungarianquarterly.com/no148/p36.html
http://www.hungarianquarterly.com/no149/38.html
Για όσους έχουν την υπομονή και τον χρόνο.
(My Heart Has Wandered)
My heart has wandered far and lonely,
To learn what all may live to see:
He, who is mortal, may only
Love a mortal immortality.
……
When a man writes a poem
he wants to be something else:
the mainland, not the ocean;
A limousine, not a ship.
When a man is writing a poem
anything would be better.
…..
And tell me what lies in store for a man
who’s a poet, afraid and sings like this,
his wife washes floors and he
spends the day typing our copies.
His name, if he has one, is just a trademark
like washing powders of utility
and his life, if he has a life
belong to a poor men’s posterity.
Ευχαριστούμε σχετικά με τον Ούγγρος
ποιητη