“… Θα μπορούσα να μιλάω μόνο με ονόματα
Έχω αφήσει την αγάπη να πάρει
Τον δικό της δρόμο μακριά από μένα
Σωπαίνω
Γιατί σωπαίνει η καρδιά μου που δεν έχει δόντια
Για να σφίξει
Εξοστρακισμός
Πρέπει να κάνω πως κοιμάμαι
Στην αγκαλιά ενός αγγέλου που είναι έτοιμος
Να κατεβάσει το ξίφος του
Έχω πάψει να μιλάω
Μιλιέμαι
Και τέρμα πια το γράψιμο
Γράφομαι
Αναλυτικός τιμοκατάλογος
Αλωνίζω τα βουλεβάρτα
Γιατί σωπαίνει η καρδιά που χτυπά
Στην θέση της καρδιάς μου
Σκίζεται ο ήλιος σαν αυτό
Το περιτύλιγμα των είκοσι κόκκινων ρόδων
Που παίρνουν δρόμο
Και αφήνουν εμένα
Σ’ αυτό το ασημένιο στέκι
Που έπαψα πλέον να συνομιλώ
Με την σκιά μου
Απλά κάθομαι στην ίδια θέση με τον εαυτό μου
Την θέση του αύριο
Μια αντηλιά που συμπιέζεται
Στα τρία δάχτυλα που κάνουν τον στυλό
Να αφήνει τα γράμματά του
Ίσως τόσο μακριά απ’ την πορεία
Την πορεία όπου αυτά τα τρία δάχτυλα ξέρουν να κάνουν
Και άλλα πράγματα
Μονπαρνάς
Ποντάρουν στον ιππόδρομο
Σ’ ένα σοκάκι που απ’ έξω περνάει μόνο το κρύο
Τα δάση των τραπεζιών
Οι διαβάσεις
Δεν μπορείς να διαβάσεις
Κανένας προβληματισμός να υπάρχεις
Μιλούν για σένα οι δρόμοι
Που δεν έχουν πορεία
Η επανάληψη και οι διαγώνιοι των σκέψεων
Δεν μπορώ να ξεφύγω είμαι δέσμιος
Όσων αγαπώ
Και όσων δεν πρόκειται
Και όσων είμαι
Θα ήθελα όλοι αυτοί οι δρόμοι να είχαν
Το όνομά μου
Το όνομα ενός νεκρού
Που ετοιμάζει την ζωή του
Σήμερα άλλαξα ξενοδοχείο
Δωμάτιο
Ζωή…”
220 χρόνια από τη Γαλλική Επανάσταση σήμερα…
και…
“Σήμερα άλλαξα ξενοδοχείο
Δωμάτιο
Ζωή…”
Το στριφτό τσιγάρο διυλίζει τους χτύπους της καρδιάς του κι η ματιά του ποιητή πιο θλιμμένη από ποτέ. Πίσω του σύμβολα φυλλοβόλα φωτοβολούν τη θνητότητα ενώ η ανακτορική ψυχή του απαλογέρνει στο άπειρο.
“…Πρόκειται για μια ένταση στην οποία υπόκεινται όλοι οι καλλιτέχνες, όπως ακριβώς τα παιδιά στις διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες των γονιών τους. Το παιδί στην προκειμένη περίπτωση είναι ο ποιητής και οι γονείς ονομάζονται Τέχνη και Ζωή. Και οι δύο, Τέχνη και Ζωή, έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση του ποιητή, και οι δύο απαιτούν να αγαπηθούν, να τιμηθούν, και να ακουστούν. Εντούτοις, ο ποιητής προσλαμβάνει και τους δύο ως σύγκρουση κι αυτή τη σύγκρουση τη βιώνει εσωτερικά ως διαρκή οδύνη. Αρχίζει να νοιώθει πως αν διάλεγε μονοσήμαντα τον ένα, θα απλούστευε τα πράγματα. Βαθιά στην ψυχή του έχει συνειδητοποιήσει ότι μια παρόμοια απλή λύση ή διάλυση δεν θα ήταν εφικτή και ταυτόχρονα ότι ο εγρήγορος νους επιθυμεί κάποια διαφωτιστική συμφιλίωση τους, χωρίς περιπλοκές και αμφισημίες….”
Σέιμους Χίνι, Η κυβέρνηση της γλώσσας, Πατάκης, 2008
Τα στοιχήματα μεγάλα που βάζει ο Λειβαδάς.
Και ευτυχώς.
Την ώρα που οι θεματοφύλακες της γλωσσικής επιτήδευσης και των φιλολογικών σπουδών-ε επαναλαμβάνουν για νιοστή φορά τα ίδια και τα ίδια αδυνατώντας να καταλάβουν ότι γράφουν λευκές σελίδες συντηρώντας το πλαίσιο, κάτι τύποι σαν τον Λειβαδά θα δείχνουν πού παίζεται το παιχνίδι…
Μιλιέμαι
Φιλώ σας όσους σχολιάσατε και με τιμήσατε με τα σχόλιά σας. Χρωστάω.
Ευχαριστώ.
Γιάννη η γραφή δεν μπορεί πλέον παρά να ακολουθεί την τροπή που υποδεικνύεις…
Στιγμιαίες αστραπές στην σκοτεινή έρημο του Πραγματικού.
Αστραπές που δε φωτίζουν τίποτε. Διαβάζονται ενορατικά πλέον. Αυτό που θα’ πρεπε να ήταν εκεί για να φωτιστεί μας τέλειωσε [το συμβολικό δίκτυο εν ολίγοις]
Όλη η σύγχρονη γραφή συναντά εμπόδια ακριβώς σ’ αυτό το σημείο. Από τη μία έχουμε αυτούς που δεν έχουν πάρει χαμπάρι τίποτα -τσίου τσίου κελαηδούνε τα πουλάκια…- και από την άλλη εκείνους που αναγνωρίζουν μεν το πρόβλημα αλλά όχι στη διάσταση που πρέπει. Έτσι, προκύπτουν βλακώδη κείμενα στα οποία το Πραγματικό αντιμετωπίζεται απλοϊκά σαν ένα αχόρταγο στόμα που το ταϊζουμε με όποια βλακεία μας κατέβει αρκεί να φέρει μια μεταμοντέρνα αύρα. Ασκήσεις εξομοίωσης για πρόσκοπους.
Και πού και πού διαβάζουμε και σοβαρές απόπειρες σαν και τη δική σου που μας θυμίζουν το Λακάν όταν έλεγε: το Πραγματικό δεν παύει να μη γράφεται.
Με τιμάς τόσο που δεν κάνει να μιλήσω.
Αν θες γράψε μου: yannislivadas@hotmail.com.
Σε φιλώ.
Γ.Λ.
Φοβαμαι….
Δεν θα υπαρχουν μαρτυρες να ομολογησουν.
Δεν θα θυμουνται
Εκει κοντα εκει μπροστα…..
Δεν θα θυμουνται.
Ομως εσυ θυμασαι τη σιωπη που αχνιζε
στο προαυλιο τις ξαστερες χειμωνιατικες νυχτες
και που τιποτα δεν σημαινε
μετα την ολοκληροτικη καταστροφη
των σκηνικων.Την απογνωση σ οτι ειχε απομεινει απο κεινο το βαθυ βλεμμα της καρτεριας που εγκαταληφθηκε θρυμματισμενο πισω στον ακαλυπτο.Την αγωνια του χρονου που ερεε εσχατος αναμεσα στους αμμοκοκους,στην τελευταια αναστροφη της κλεψηδρας.Θυμασαι τα χναρια που λησμονησε η γης ξανα….Πως δεν θυμασαι;Δεν θυμασαι εκεινη τη ζωη,που συνεχιστηκε μετα αλλιως;
Τα σημαντικά έργα γεννούν την σημαντική κριτική -νόμος απαράβατος της τέχνης:
‘Απλά κάθομαι στην ίδια θέση με τον εαυτό μου
Την θέση του αύριο’ Γιάννης Λειβαδάς
‘Στιγμιαίες αστραπές στην σκοτεινή έρημο του Πραγματικού.
Αστραπές που δε φωτίζουν τίποτε. Διαβάζονται ενορατικά πλέον.’ Μάτα Χάρι
Είναι νόμος, όταν κανείς φέρει στην επιφάνεια μιαν ανάγκη που υπήρχε μεν στους άλλους αλλά δεν είχε βρει έκφραση μέχρι τότε, -συνεπώς είχε πάρει τη θέση ενός εν δυνάμει ορατού αλλά αοράτου -ελλείψει παράστασης του- σημείου- να δέχεται ο ίδιος μια τυφλή επίθεση.
Μια τέτοια επίθεση είναι μια συγκαταβατική δήλωση. Μας άνοιξες τα μάτια, σε αυτό που αδυνατούσαμε να εκφράσουμε ή σ’ αυτό που επιθυμούσαμε να αποσιωπούμε στην καλύτερη περίπτωση διατηρώντας την οικονομία των πραγμάτων και αδυνατώντας να αποσβέσουμε τους κραδασμούς των αλλαγών.
Τέτοιες κριτικές σαν του δ -που δεν εκφράζουν μιαν άποψη [το κείμενο είναι χάλια κτλ, ο συγγραφέας είναι ατάλαντος…]- αλλά επιχειρούν να καταργήσουν το κείμενο και ό,τι το συνοδεύει [μια κριτική θετική ας πούμε στη συγκεκριμένη περίπτωση] είναι απόπειρες ιδιοποίησης του εγχειρήματος. Ο δ αδυνατώντας να δει ότι ήδη εκτιμά το κείμενο, αδυνατώντας επίσης να κινηθεί προς τα μπροστά όπου κάποτε θα εκτιμά συνειδητά το κείμενο μας δηλώνει την προβληματική του επιλέγοντας ακριβώς το σωστό σημείο για να κάνει την πλάκα του
ʽΑπλά κάθομαι στην ίδια θέση με τον εαυτό μου
Την θέση του αύριοʼ
δ αύριο θα συνειδητοποιήσετε ότι από τη μία γουστάρετε το κείμενο και από την άλλη ότι παρεμβάσεις σαν τις δικές σας εγκαινιάζουν συμβολικά το εγχείρημα Λειβαδά.
Ορθά και πάλι διαγνώσατε αλλότριες πρόθεσεις Μάτα Χαρι. Η μοναδική μου ασήμαντη παρατήρηση (και μία ακόμη αποτυχημένη απόπειρα ιδιοποίησης όχι του ποήματος αυτήν τη φορά, αλλά του κριτικού σας κειμένου): το κριτικό επίχειρημα της ιδιοποίησης (ηρακλείτεια ιδιοποίηση που οὔτε λέγει οὔτε κρύπτει ἀλλὰ σηµαίνει, που είναι και δεν είναι, που διαβάλλει και επαινεί, κ.ο.κ) το πρωτοδιατύπωσε στα καθ’ ημάς -ποιος άλλος;- ο Λακανικός, Ζιζεκικός, Ντερινταϊκός, Φουκωικός,… Γιώργος Βέλτσος για το Σύσσημον του Παναγιωτόπουλου – θυμίζω την λαμπρή αρχή:
“Δηλώνω εξαρχής ότι δεν μπορώ να ιδιοποιηθώ το επίτευγμα του Νίκου Παναγιωτόπουλου […] Τούτο σημαίνει ότι δεν μπορώ να εξηγήσω περί τίνος πρόκειται, ούτε τι αποκρύπτει, ούτε σε ποιο λογοτεχνικό είδος ακριβώς ανήκει. Διότι αυτό το σπουδαίο έργο, έργο του άλλου, έργο ενός ξένου (ενός «εξωμερίτη της ύπαρξης»), ενός διαφοροποιημένου ως προς την κοινότητα των ποιητών […] δηλώνω ότι δεν μπορώ να το ιδιοποιηθώ, παρ’ ότι το ιδιοποιούμαι εξ ολοκλήρου. Εκθέτω, μαζί με τον θαυμασμό μου για τον ποιητή, και την αμηχανία μου. Υπερβάλλω. Είναι, επομένως, φυσικό και να τον διαβάλλω.”
Τα μπλέκετε λίγο :
Ιδιοποιούμαι το νόημα κινούμενος προς αυτό και απομακρυνόμενος περιοδικά και κατά συνέχεια μέχρι οι κινήσεις αυτές να εγγράψουν μέσα μου, να σημάνουν πέρα από τις ίδιες και κάτι από το σημείο προς και από το οποίο κινούμαι. Αυτή είναι μια λειτουργία η οποία είτε γίνεται εν αγνοία μου -απαιτείται όμως η αρχική παραδοχή ότι κατι υπάρχει στο σημείο- είτε αν είμαι ο Βέλτσος και έχω διαβάσει και δέκα πράματα μπορώ διαισθητικά να την υποθέτω και να μιλάω για κείνη για διδακτικούς ή άλλους λόγους.
Εδώ -στη συγκεκριμένη περίπτωση με αφορμή την κριτική σας- μίλησα για άλλου είδους ιδιοποίηση. Για την περίπτωση που κανείς υποθέτει ή πιστεύει ότι δεν υπάρχει τίποτα να εννοηθεί -ή ότι υπάρχει μεν αλλά όχι κάτι που αξίζει τον κόπο- κατά συνέπεια ιδιοποιείται όχι το νόημα σε πρώτη φάση αλλά τον εκμηδενισμό εκείνου που επιχειρεί μια άνευ νοήματος ή πενιχρού νοήματος κίνηση.
Σε κάποιες περιπτώσεις, αυτή είναι μια πρακτική που λειτουργεί ακριβώς στο πλαίσιο των προθέσεων και διασκεδάζει κανείς κάνοντας πλακίτσα. Σε κάποιες άλλες όμως, αποκαλύπτει συν τω χρόνω την αρχικώς εσφαλμένη του εκτίμηση.
Και η συνήθης εξέλιξη των πραγμάτων είναι η εξής: Aφού βγάλουμε οff το συγγραφέα στην προκειμένη περίπτωση, γελώντας με τα γλωσσικά του καπρίτσια τα οποία παραπέμπουν αρχικώς μόνο στον ίδιο αφού δεν μπορούν να σημάνουν αλλιώς προς το παρόν για εμάς, κατόπιν επαναλαμβάνουμε ασυνείδητα σε βάθος χρόνου το εγχείρημα του με παραλλαγές πιστοποιώντας την αξία του και ιδιοποιούμενοι το νόημα που εξαρχής αποκλείσαμε.
Βέβαια ανίχνευσα και μια άλλη διάσταση στα γραφόμενα σας.
Επιθυμείτε να μπαίνετε -από καμία είσοδο- στο τεραίν με τρόπο ανέφικτο ακριβώς γιατί είναι προβληματικός στη σύλληψη του. Και εξηγούμαι:
Ενώ εκφράζετε μια θέση -η οποία ερμηνεύεται από εμένα κατά τον οποιοδήποτε τρόπο, δεν έχει σημασια πώς, πάντως δεν έχω άλλο τρόπο παρά να την ερμηνεύσω για να πάω παρακάτω- την ίδια στιγμή αρνείστε οποιαδήποτε ερμηνεία για αυτό που γράφετε. Δεν αρνείστε μια συγκεκριμένη ερμηνεία αλλά οποιαδήποτε ερμηνευτική προσέγγιση. Το κόλπο είναι να δηλώνετε ότι ο συνομιλητής σας αστόχησε στη συγκεκριμένη προσέγγιση του ενώ κατ’ ουσίαν ο συνομιλητής σας είναι καταδικασμένος να αποτύχει σε όποια προσέγγιση. Αυτή τη θέση του επιφυλάσσετε. Φυσικά είναι δικαίωμα σας αλλά ποιος ο λόγος να συνομιλείτε με το φάσμα της σκιας σας τότε.
Έτσι λειτουργείτε με μια ψευδαίσθηση ότι πλησιάζετε το υλικό όσο πιο ανοιχτά γίνεται και αλληλεπιδρώντας με εμένα ταυτόχρονα ενώ με θέλετε παρατηρητή της κίνησης σας και μόνο.
Περί ορέξεως…
Πιστoποιώντας εκ δευτέρου την αξία και την ακατανίκητη σαφήνεια του κειμένου σας (όχι του ποιήματος: αυτό, είπαμε, το ιδιοποιήθηκα ή αποπειράθηκα να το ιδιοποιηθώ εν αγνοία μου, οπότε συμβολικά το ‘καθοσίωσα’ διασκεδάζοντας – μάλιστα, με την δεύτερη αυτή αναφορά μου, το ‘καθαγίασα’) συνεχίζω την αντιγραφή -είναι πάντα χρήσιμο ν’ ανατρέχουμε στα πρωτότυπα κέιμενα:
“Αλλά ήταν δυνατόν, και δυστυχώς πιθανόν […] ότι αυτό που έγραφα, σκεφτόμουν, αυτό στο οποίο έδινα τότε μορφή, να βρισκόταν ακινητοποιημένο – αποφασισμένο (arrêté) μέσα στην ετυμηγορία (verdict) της αλήθειας του (verdict, τι σημαίνει αυτό; Veridictum, είναι το λέγειν το αληθές) – να είχε αποφασιστεί μέσα στην ετυμηγορία της αλήθειας του, από ένα συμβάν ερχόμενο από τον Άλλο και το οποίο δεν μπορούσα σε καμία περίπτωση να ελέγξω ή να Ιδιοποιηθώ. Ως εκ τούτου, η φράση μου […]να επρόκειτο καθοριστούν, να σημανθούν, να ακινητοποιηθούν – αποφασιστούν από την ετυμηγορία του Αλλου.” Ντεριντά
(Την τελευταία αυτή ετυμηγορία παραχωρώ ασμένως στην Μάτα Χάρι.)
Καλημέρα σας,
Ένα ακόμα απόσπασμα του μεγαλόπνοπου ποιήματος του Γιάννη Λειβαδά ” La Chope Daguerre” έχει δημοσιευτεί και στο διαδικτυακό περιοδικό e.poema. Και εκεί και εδώ είναι εμφανής η συνομιλία του ποιητή με τον κορυφαίο Blaise Cendrars. Μην ξεχνάμε ότι τόσο ο Cendrars όσο και ο Kerouac είναι σημεία αναφοράς για τον Γιάννη Λειβαδά. Δεινός μεταφραστής του δεύτερου και ίσως ο σημαντικότερος στην ελληνική γλώσσα, αλλά και εμβριθής μελετητής του πρώτου ζει στο μόνο πραγματικό τοπίο που μπορεί να υπάρχει στον κατακερματισμένο αυτόν κόσμο, στο τοπίο της ΠΟΙΗΣΗΣ, προσφέροντάς μας αφειδώς την ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ.
Σας ευχαριστώ
Κώστας Ρεούσης
Υ.Γ. 8 και 20 ακριβώς ήχησαν οι σειρήνες σήμερα στη Λευκωσία. 220 χρόνια χθες από τη Γαλλική Επανάσταση, όπως στο σχόλιό του αναφέρει ο κ. Αραβανής, 35 χρόνια σήμερα από το πραξικόπημα και…
“Το όνομά μου
Το όνομα ενός νεκρού
Που ετοιμάζει την ζωή του”
*”Ως εκ τούτου, η φράση μου […] επρόκειτο να καθοριστεί, να σημανθεί, να ακινητοποιηθεί – να αποφασιστεί από την ετυμηγορία του Αλλου.”
Απόδοτε τα του Ντεριντά τω Ντεριντά.
Ας βάλουμε μια άνω τελεία ‘
Θα αφαιρεθεί εκ των υστέρων.
Ασχέτως και πέραν των θεωρητικών κατά το μάλλον εμπλοκών και κατά το ήττον κριτικών -χωρίς να σημαίνει αυτό ότι συντάσσομαι με την/τις τρέχουσα/ες αμέθοδες μεθόδους της κριτικής που εν γένει ασκείται από φιλόλογους- ασχέτως αυτών λοιπόν το ποίημα παραμένει εξαιρετικό από κάθε άποψη και επιτρέπει στους λοιπόυς μη λακανοφουκωικούς κλπ να το οικειοποιηθούμε διαβάζοντάς το ξανά και ξανά όχι μόνον για τον διάλογο του με τον Cendrars όχι μόνον για το Πραγματικό αλλά γι αυτό το ίδιο και γιατί μας τροφοδοτεί με την αλήθεια του και μας “αποδίδει” με κάθε του λέξη. Το ποίημα καθαρό και καίριο ξέρει να χτυπά στο αίμα.
Συμφωνώ απόλυτως 🙂
Από τα πράγματα που λατρεύω στην ποίηση (είναι αυτά που βιδώνονται μέσα σου) είναι το παίξιμο με τη σημασία μιας λέξης ή έστω το παίξιμο με ένα γράμμα (ανατολή – αναστολή, τρόπος – τρόμος κλπ).
“Οι διαβάσεις
Δεν μπορείς να διαβάσεις”
… μπορεί να μην το συναντήσω ξανά το συγκεκριμένο ποίημα αλλά αυτό δεν ξεχνιέται …
Αν και απόσπασμα, είναι αρκετά μεγάλο ώστε να μου επιτρέπει να αναρωτηθώ: Πώς είναι δυνατόν σύγχρονοι ποιητές να περιπίπτουν στις ίδιες “αμαρτίες” με αυτές της “περίφημης” γενιάς του ’70;
Πως είναι δυνατόν να παραμένουν ομφαλοσκόποι νάρκισσοι που γράφουν κοιτώντας στο μεγενθυτικό καθρέφτη του ξυρίσματος; Μια ποίηση νεοαστικού σαλονιού που τα όποια απομεινάρια μιας παρηκμασμένης αριστοκρατίας (που μπορεί -απο ρομαντική διάυθεση και μόνο- να ονειρευόταν επαναστάσεις κάποτε) δεν το καθιστούν φιλικότερο χώρο. Σ’ εμένα τουλάχιστον.
Εδώ ο κόσμος καίγεται! Χαμπάρι δεν πήρε ο ποιητής; Τι σημασία έχει να μιλήσω για τα όποια καλά στοιχεία (που έχει) ή μη (που πάλι έχει);
Τι θα καταλάβουν αλήθεια οι επόμενες και μεθεπόμενες γενιές για την εποχή μας διαβάζωντας τέτοια ποιήματα;
Ο ποιητής δεν αρκείται να διαμορφώσει το δικό του προσωπικό χώρο στην επικράτεια της ποίησης. Επιχειρεί να χαράξει εκ νέου το καταστατικό και τα σύνορα αυτής της επικράτειας. Αυτό είναι το μέλημά του. Αν το πετύχει, οι επόμενες και μεθεπόμενες γενιές θα καταλάβουν ό,τι χρειάζεται.
Ρε Γιάννο, σαν πολύ νταβραντισμένος μού φαίνεσι εκεί στις φωτογραφίες…
Εν τω μεταξύ, με πέτυχες ν’ ακούω εκείνο του Μίκη, που λέει “Αυτούς που βλέπεις..” κι είπα να μη σε διαβάσω, για να μη γίνω και κακός μετά, γράφοντας τις εντυπώσεις μου, έτσι που τόσο της εικόνας φαίνεσαι κι άρα ξώπετσα θα γράφεις σίγουρα…
Σε λάθος ποιήτη κόπηκε το χέρι