Δεν ποινικοποιούν το κάπνισμα σε συγκεκριμένους χώρους αλλά μας απαξιώνουν ηθικά. Όποιος καπνίζει θα πρέπει ή να κρύβεται ή να είναι δακτυλοδεικτούμενος από τους μη καπνίζοντες σε περίκλειστο διάφανο χώρο.
Έτσι όλοι οι φουμαριστές θα καπνίζουμε πλέον σε εκείνα τα σκοτεινά σημεία που τώρα περνάς και ζαλίζεσαι απο τα πιο γλυκά συνωμοτικά ντουμάνια της μάνας γης.
Και αν, λέω αν, σου τελειώσουν τα μαρλμποράκια;
Γύρω-γύρω όλοι μετά κι εσύ…
Αυτό το μέτρο θα ενώσει γλυκά όλους τους καπνιστές.
Μετά από τις ανωτέρω ποιητικές παρεμβάσεις, δικαιούμαστε όλοι να επικροτήσουμε τις εθνωφελείς και γλυκά συμβιωτικές συνέπειες του αντικαπνιστικού μέτρου, και ν’ αναφωνήσουμε, μαζί με τον εμπειρίκειο Αιµίλιο Μπερτιέ, “Είναι… είναι θαύµα!”. Ο Μπερτιέ, σημειωτέον, πρώτα “έρριψε τό σιγάρον εις τήν θάλασσαν”:
Ο Αιµίλιος Μπερτιέ […] αφού έρριψε τό σιγάρον εις τήν θάλασσαν, ηρώτησε τήν παίδα: « Πως σε λένε; » « Έθελ. » « Ω, τί ωραίο όνοµα!… Και πόσων ετών είσαι; » « Ένδεκα. » « Ω τί ωραία ηλικία! » « Σας αρέσει πολύ και αυτή η ηλικία; » ηρώτησε η κορασίς µειδιώσα, ενώ τό βλέµµα της καρφωµένον ανυποκρίτως εις τήν ψωλήν τού Αιµιλίου έλαµπε. « Ωωωχ!… Αααχ!… Ναι… ναι… Μου αρέσει πολύ… πάρα πολύ… » « Με άλλα λόγια, σας αρέσουν πολύ οι µικρούλες που τις ονοµάζουν “µπεµπέκες”… ∆ηλαδή τά κοριτσάκια που δεν έχουν βγάλει ακόµη τρίχες στα µουνάκια των ». « Ωωω!… Αααχ!… Τί ωραία που τά λες! » ανεφώνησε ο καυλωµένος καλλιτέχνης κατάπληκτος που µε τόσην ελευθερίαν εξεφράζετο ένα τόσον µικρόν κοράσιον. « Ναι, ναι, µου αρέσουν πολύ, πάρα, πάρα πολύ, µου αρέσουν τροµερά οι µικρούλες αυτές. » « Μήπως θέλετε να δήτε τό µουνάκι µου; ∆εν έχει ούτε µια τριχούλα. » « Ωωωχ!… Ωχ, Θεέ µου!.,. » ανέκραξε λαγνοβοών ο κατάπληκτος Γάλλος. « Ωχ, ναι… ναι… ναι… » Η Έθελ έρριψε εν βλέµµα δεξιά και αριστερά και βλέπουσα ότι ήτο έρηµον τό κατάστρωµα, ύψωσε γρήγορα τό φόρεµά της και θέτουσα δύο άκρας τού ποδόγυρου εις τήν ζώνην της, επέταξε έξω τήν κοιλίτσαν της και παραµερίζουσα τά κράσπεδα τού ανοίγµατος τού προοριζοµένου διά τήν ούρησιν, έδειξε τό µουνίδιον της, αναµένουσα µε εξαισίαν φιλαρέσκειαν να ιδή ποίαν εντύπωσιν θα έκαµνε τό ερωτικόν της όργανον εις τόν Μπερτιέ. Επρόκειτο περί ενός θεσπεσίου και προεξέχοντος πολύ µουνέττου, µε πολύ εξογκωµένα τά λεία εξωτερικά του χείλη και µε µίαν βαθείαν, ροδαλήν σχισµήν εις τό µέσον, που τό έκαµνε να οµοιάζη µε µεγάλο χυµώδες βερύκοκκο εσφηνωµένον µεταξύ τών µηρών της εις τό κάτω µέρος τής ηβικής της χώρας. « Αααχ!… Ωωωχ!… Ααα!… Τί ωραίο µουνάκι που έχεις! » ανεφώνησε µε έµφορτον από λαγνείαν φωνήν ο Αιµίλιος. «Είναι… είναι θαύµα! »
Καπνίζω και θα καπνίζω – δεν με ρωτά κανείς και δεν ρωτάω. Τα, αληθινά, μπαρ ανήκουν στους καπνιστές και δεν πρόκειται να τα μετατρέψουν σε εκκλησίες (όπως έκαναν τους εκδοτικούς οίκους, τα λογοτεχνικά περιοδικά, κτλ…) Ο καπνιστής είναι ένα φαινόμενο που καπνίζει γιατί καίγεται, όπως και ο ποιητής.
Αλλά χορτάσαμε από άκαπνους….
Στις 30 Ιουνίου του 1980 ιδρύθηκε στο Ρίο της Πάτρας, από μία ad hoc επιτροπή ανανεούμενη γύρω από μερικά σταθερά μέλη και υπό τη στέγη του Πανεπιστημίου Πατρών, ετήσια φιλολογική συνάντηση με την ονομασία «Συμπόσιο Ποίησης», με σκοπό, σύμφωνα με το καταστατικό: «τη διοργάνωση Συμποσίων Ποίησης στην περιοχή της έδρας ή αλλαχού, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό ως και την πραγματοποίηση πάσης φύσεως καλλιτεχνικών και πνευματικών εκδηλώσεων».
Η διοργάνωση πραγματοποιείται ανελλιπώς μέχρι σήμερα στους χώρους του Πανεπιστημίου Πατρών, την πρώτη Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή του μηνός Ιουλίου. Υπεύθυνη της διοργάνωσης είναι η με το ίδιο όνομα Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία η οποία αποτελείται σήμερα από 14μελή Οργανωτική Επιτροπή (και 2 επίτιμα μέλη).
* Ανδρέας Φουσκαρίνης (ποιητής, φιλόλογος): Ηλείοι ποιητές μετά το 1950
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
* Ηλίας Γκρης (ποιητής): Ο Τάκης Σινόπουλος επιζών στο θάμπος της τραγωδίας
* Στάθης Κουτσούνης (ποιητής): Γιώργης Παυλόπουλος, ο αισθαντικός ένοικος των ενυπνίων * Χρίστος Λάσκαρης, ο μελαγχολικός φωτογράφος του γκρίζου
Συζήτηση – Παρεμβάσεις
Ηλείοι ποιητές διαβάζουν ποίησή τους
Ηλείοι ποιητές μπορούν να καταθέσουν στο Συμπόσιο 6-10 σελίδες εκδομένων ή ανέκδοτων ποιημάτων τους για την επιλογή και δημοσίευσή τους στην υπό έκδοση Ανθολογία Ηλείων Ποιητών.
* Γιώργος Κεντρωτής: Το Μοντέρνο στην Ποίηση: αιτήματα και επιτελέσματα
* Μιχάλης Γ. Μερακλής: Μοντερνισμός, έμπαλιν
* Κώστας Κουτσουρέλης (ποιητής, δοκιμιογράφος): Η απαρχαίωση του μοντερνισμού
* Δημήτρης Αρμάος (ποιητής, δοκιμιογράφος): Μοντερνισμός και αναγνωστικό κοινό: Μια σχέση σε κρίση
* Γεωργία Λαδογιάννη (επ. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων): Η ʽαλλοτροπία’ της ανθρώπινης μορφής στον ελληνικό μοντερνισμό
* Κώστας Κρεμμύδας: Πολιτική πρωτοπορία και ποιητική πρωτοπορία
* Λάμπρος Σπυριούνης (ποιητής): Γλώσσα παρά 5΄ ποίηση και 10΄ (ετεροχρονισμένες, φιλολογικές λεπτομέρειες)
* Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου (Καθηγήτρια Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης): Μοντερνισμός και Υπερρεαλισμός
* Κώστας Στεργιόπουλος (Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ποιητής): Τρεις παλιοί μοντέρνοι: Κάλβος, Καβάφης, Παπατσώνης
* Περικλής Παγκράτης (συγγραφέας): Σολωμός – Kάλβος: Από τις «ασυνάρτητες στροφές» στη «λυρική τόλμη»
* Αλέξης Ζήρας (κριτικός λογοτεχνίας, δοκιμιογράφος): Οι πρωτοπορίες, ο ελληνικός μεταπόλεμος και το περιοδικό «Μαρτυρίες»
* Ηλίας Κεφάλας (ποιητής): Eφαρμογές του μοντερνισμού στη γενιά του ’70
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ
* Θεοδούλη Αλεξιάδου (διδάσκουσα Πανεπιστημίου Πελοποννήσου): Αυτοσκόπευση και διαύγεια: ο διάλογος του μοντέρνου με το παραδοσιακό στην ελληνική ποίηση του 20ού αιώνα
* Σπήλιος Αργυρόπουλος (ποιητής, δοκιμιογράφος): Η αμφίσημη σχέση της αγγλικής ποίησης με τον μοντερνισμό
* Ιωάννα Κωνσταντουλάκη-Χάντζου (Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών): Εκφάνσεις του μοντέρνου στη γαλλική ποίηση
* Maurizio De Rosa (φιλόλογος, νεοελληνιστής): Το μοντέρνο στη σύγχρονη ιταλική ποίηση
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
* Δημοσθένης Αγραφιώτης (ποιητής): Για μια επιτελεστική ποιητική
* Ιωσήφ Βεντούρας (ποιητής, δοκιμιογράφος): «Δεύτερη ζωή». Ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος του διαδικτύου. Η ποίηση σήμερα και οι νέες προκλήσεις
Συζήτηση – Παρεμβάσεις
Στα ενδιάμεσα των εισηγήσεων θα διαβαστούν ποιήματα από την Ανθολογία του Μοντέρνου που ετοίμασε η Οργανωτική Επιτροπή και εισηγητές του Συμποσίου.
Παρεμβάσεις θα κατατίθενται στη Γραμματεία κατά τη διάρκεια του Συμποσίου. Η παρουσίασή τους θα εξαρτηθεί από τη χρονική διαθεσιμότητα, τη συνάφειά τους με το θέμα και τη συμβολή τους στις εργασίες του Συμποσίου. Η Οργανωτική Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει, κατά την κρίση της, τη δημοσίευση στα Πρακτικά του Συμποσίου παρεμβάσεων που δεν θα καταστεί δυνατό να παρουσιαστούν.
ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Το Συμπόσιο είναι ανοιχτό σε όλους και η παρακολούθησή του είναι ελεύθερη. • Όλα τα μέλη του Συμποσίου είναι ισότιμα. • Οι σύνεδροι έχουν (κατά προτεραιότητα έναντι των ακροατών) το δικαίωμα ερώτησης, και παρέμβασης 5΄ στις εισηγήσεις (πρέπει όμως τη σχετική πρόθεσή τους να τη δηλώσουν στη Γραμματεία). Η δημοσίευσή τους αποφασίζεται από την Ο.Ε. • Η Γραμματεία βρίσκεται στη διάθεση των μελών του Συμποσίου καθ’ όλη τη διάρκεια των συνεδριάσεων. • Παρακαλούνται τα μέλη του Συμποσίου να δηλώνουν τα στοιχεία τους σ’ αυτήν κατά την άφιξή τους. • Κατά τη διάρκεια του τριημέρου θα λειτουργεί βιβλιοπωλείο • Τα μέλη του Συμποσίου μπορούν να εκθέτουν βιβλία, φωτοτυπίες έργων ή ανακοινώσεις τους στο χώρο του Συμποσίου (μετά από συνεννόηση με τη Γραμματεία).
Τα έξοδα συμμετοχής στο Συμπόσιο ανέρχονται στο ποσό των 30?. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνεται και η παραλαβή του τόμου των Πρακτικών στο χώρο του Συμποσίου (η ταχυδρομική αποστολή των Πρακτικών επιβαρύνεται με επιπλέον κόστος 5?). • Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προμηθεύονται τα Πρακτικά προηγούμενων Συμποσίων, την Ανθολογία Αχαϊκής Ποίησης (1950-2005), την Ανθολογία Επτανησιακής Ποίησης (1950-2006) και την Ανθολογία Διαγωνισμού Ποίησης ΚΕ΄ Συμποσίου από τον εκδ. οίκο «Περί Τεχνών», Κανακάρη 65, 262 21 Πάτρα, τηλ. 2610 625.257, την Ανθολογία Κρητικής Ποίησης (1950-2007) και την Ανθολογία Κυπριακής Ποίησης (1950-2008) από τις εκδόσεις «Ταξιδευτής», Ιπποκράτους 34, 10680 Αθήνα, τηλ. 210.36.28.862.
Διεύθυνση Συμποσίου: Τ.Θ 1142, Τ.Κ. 26110, Πάτρα, τηλ. 2610 991343, e-mail: info@poetrysymposium.gr
ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
1. Ξενοδοχεία: Rion Beach, Γ΄ κατηγ., στην παραλία του Ρίου, τηλ. 2610 991.421-2 ● Achaia Beach, Β΄ κατηγ., στην Παραλία Προαστείου, τηλ. 2610 991.801 ● Porto Rio, Α΄ κατηγ. στην παραλία του Ρίου, τηλ. 2610 992.102 ● Αστήρ, Α΄ κατηγ., τηλ. 2610 277.502, 2610 279.812 ● Μεντιτερανέ, Γ΄ κατηγ., στην παραλία της Πάτρας, τηλ. 2610 279.602 ● Δελφίνι, Γ΄ κατηγ., στην Τερψιθέα, τηλ. 2610 421.001-5.
2. Εστιατόρια: Σ’ ολόκληρη την παραλία του Ρίου και της Πάτρας και στο εσωτερικό του Ρίου και στους κοντινούς στη θάλασσα δρόμους της Πάτρας λειτουργούν διάφορα εστιατόρια.
3. Χρήσιμα τηλέφωνα: Τουριστική Αστυνομία: 2610 276.998, 451.833, Πρακτορείο ΚΤΕΛ: 2610 623.887-8, Πρακτορείο ΟΣΕ: 2610 639108, Ραδιοταξί: 18300, 2610 450.000
4. Κάθε 10-15 λεπτά το λεωφορείο αρ. 6 ξεκινά από τη γωνία Κορίνθου- Ερμού στην Πάτρα, συνεχίζει στο Πανεπιστήμιο και φτάνει στο Ρίο.
Χορηγοί: Πανεπιστήμιο Πατρών
Δήμος Πατρέων
Δήμος Ρίου
Γέφυρα Α.Ε.
Πανελλήνια Ομοσπονδία Εφοριακών (ΠΟΕ-ΔΟΥ)
Το Συμπόσιο τελεί υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Πατρών.
Η ανακοίνωση αυτή είναι και πρόσκληση στο Συμπόσιο.
ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ
ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ
Η απαρχαίωση του μοντερνισμού
«Το ωραίο είναι πάντα κάτι το απροσδόκητο», αποφαινόταν στον καιρό του ο Σαρλ Μπωντλαίρ. Από τη δοξασία αυτή, αυθαίρετη και γοητευτική όσο κάθε ξίφος εμπρός σ’ έναν γόρδιο κόμπο, ο νεωτερικός 20ός αιώνας και η τέχνη του θα φτιάξουν κάτι επισημότερο. Μιαν ολόκληρη ιδεολογία δηλαδή, όπου η καινοδοξία κι οι δυο ακρινές της καταβολάδες, η καινολατρία και η καινοθηρία, θα επισκιάσουν κάθε άλλο αξιολογικό κριτήριο.
Υστερότοκος αδελφός των μεγάλων ουτοπιών που σημάδεψαν τον 18ο και τον 19ο αιώνα, ο μοντερνισμός θα διαποτιστεί βαθιά από τον προμηθεϊσμό τους. Από την πίστη δηλαδή στη δυνατότητα του ανθρώπου να κατασκευάζει κάθε φορά εκ νέου τον κόσμο: αποτινάσσοντας κάθε προγενέστερη σύμβαση, αγνοώντας όλους τους δοσμένους κανόνες, συντρίβοντας αντιστάσεις και αδράνειες αιώνων. Για τους σκαπανείς του η τέχνη ήταν ό,τι περίπου η ιστορία για τους λάτρεις της προόδου: μια ευθύγραμμη, μονοδρομημένη λεωφόρος που τραβούσε πάντοτε εμπρός.
Όσο τα παλαιά πρότυπα κρατούσαν αλώβητο το αισθητικό τους κύρος, οι κλασσικοί του μοντερνισμού είχαν κάθε δικαίωμα να θεωρούν τον εαυτό τους πρωτοπόρο κι επαναστάτη. Όμως οι επαναστάσεις είναι πάντοτε στιγμιαίες, ποτέ διαρκείς. Ήδη στα 1940 ο Ράνταλλ Τζαρρέλλ έβλεπε την ανακαινιστική ορμή του μοντερνισμού εξαντλημένη. Είκοσι χρόνια αργότερα ο Χ. Μ. Έντσενσμπέργκερ γνωμοδοτούσε ότι οι πρόθυμοι καινοθήρες του καιρού του είτε απατούν τους οπαδούς τους είτε αυταπατώνται οι ίδιοι.
Έκτοτε δεν έχουμε λόγους να εικάσουμε ότι τα πράγματα άλλαξαν. Κι ούτε έχουμε ανάγκη τις γνωματεύσεις των ειδημόνων για να διαπιστώσουμε ότι η τέχνη της εποχής μας είναι μια τέχνη κατά βάση επιγονική, που αναπαράγει, άλλοτε με μικρότερη και άλλοτε με μεγαλύτερη επιτυχία, και συνήθως με φθίνουσα απήχηση, τα βασικά ευρήματα και τις συμβάσεις εκείνης της εκπληκτικής περιόδου που από κεκτημένη ταχύτητα, και τόσο οξύμωρα πλέον, αποκαλούμε ακόμη «μοντέρνα».
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΡΜΑΟΣ
Μοντερνισμός και αναγνωστικό Κοινό: Μια σχέση σε κρίση
Επισημαίνεται το φαινόμενο της απόστασης που παραμένει ανοιχτή μεταξύ της λογοτεχνίας και του ευρύτερου κοινού και αναζητείται η συμβολή του μοντερνισμού σ’ αυτό. Στην αφετηρία, μια γενική τοποθέτηση επί του μοντερνισμού (ιδίως στην ποίηση, αλλά και στη λογοτεχνία γενικότερα) και μια διαγραφή της σημερινής σχέσης του κοινού με τα καλλιτεχνικά έργα του λόγου. Εξετάζονται στη συνέχεια αναλογίες με τα εικαστικά, τη μουσική και τον κινηματογράφο, ακολουθεί μια εικασία για την ιστορική στιγμή που το εν λόγω χάσμα διανοίγεται χαρακτηριστικά στην Ελλάδα, και τέλος αναπτύσσονται κάποιες απόψεις σχετικά με τις πλευρές του κοινού, των έργων και των δημιουργών στην παρούσα συνθήκη.
ΓΕΩΡΓΙΑ ΛΑΔΟΓΙΑΝΝΗ
Η ʽαλλοτροπία’ της ανθρώπινης μορφής στον ελληνικό μοντερνισμό
Ο χαρακτήρας -η καλλιτεχνική δηλαδή σύλληψη του ανθρώπου- ή το υποκείμενο -όπως αναφέρεται στο πεδίο της φιλοσοφικής συζήτησης- είναι το θέμα από όπου ξεκινάει η νεωτερική σκέψη για να επαναπροσδιορίσει τον κόσμο και κυρίως την σχέση ανάμεσα στο εγώ και το μη εγώ. Η κρίση του εγώ στον Νίτσε (ως αυτού που έφερε τον θάνατο του διονυσιακού κοσμογονικού βάθους) περνά στον συμβολισμό ως διαδικασία αντικειμενοποίησης (του υποκειμενικού), ως υπεροχή της (ορατής και απτής) εικόνας πάνω στην (αφηρημένη) ψυχικότητα (εσωτερική υποκειμενικότητα), την οποία μπορεί να ερμηνεύει με τον καλύτερο τρόπο. Γι’ αυτό και ο νεωτερικός προβληματισμός στην τέχνη θα προτείνει τις αντιμιμητικές λύσεις. Οι διάφορες πρωτοποριακές τάσεις έχουν ένα κοινό σημείο αναγνώρισης: την απομάκρυνση από το πραγματικό γιατί εκείνο που τους ενδιαφέρει είναι να δείξουν όχι το πραγματικό αλλά εκείνο που έχουν φανταστεί ή ονειρευτεί. Όχι μόνο δεν επιδιώκουν να δώσουν την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας αλλά κάνουν στόχο αυτήν την διαδικασία και την πολεμούν ανατρέποντάς την.
Η απεικόνιση της ανθρώπινης μορφής είναι ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία αυτής της νεωτερικής αναθεώρησης. Η εικόνα δεν αποδίδει το πραγματικό αλλά το αληθινό που δεν φαίνεται εμπειρικά. Οι αλληγορικές φιγούρες, η μάσκα, η μαριονέτα, το μηχανοποιημένο σώμα, η εξαρθρωμένη μορφή, γενικότερα, η διάλυση της οντολογίας του προσώπου μέχρι την κειμενοποίησή του αποτελούν εκδοχές της αντιμιμητικής διαδικασίας και εκφράσεις της κρίσης νοήματος (του κόσμου, του ανθρώπου) που συνειδητοποιεί ο μοντέρνος καλλιτέχνης.
Η παράδοση του μοντερνισμού στην ελληνική ποίηση έδωσε έμφαση στο θέμα αυτό. Ο εμβολισμός της ακεραιότητας του προσώπου μέσα από ευφάνταστους αλλοτροπισμούς καλύπτει ένα ευρύ εικονοπλαστικό πρόγραμμα που η μελέτη του μπορεί να μας δώσει τα πιο ουσιαστικά χαρακτηριστικά και τις κύριες εκφάνσεις του ελληνικού μοντερνισμού.
Στην ανακοίνωσή μας μελετούμε το θέμα μέσα από ποιήματα των: Καρυωτάκη, Σκαρίμπα, Σεφέρη, Εγγονόπουλου, Σαχτούρη, Ρίτσου, Σινόπουλου, Σκαρτσή, Καρατζά, Κεφάλα, Λαϊνά, Παμπούδη, Βρεττού, Κρεμμύδα, Κάσσου, Βαρβέρη.
ΛΑΜΠΡΟΣ ΣΠΥΡΙΟΥΝΗΣ
Γλώσσα παρά 5΄ ποίηση και 10΄
(ετεροχρονισμένες, φιλολογικές λεπτομέρειες)
Στο μικρό διάστημα του τελευταίου αιώνα η γλώσσα της ποίησης υπέστη τις ακόλουθες τέσσερες διαδοχικές διαφοροποιήσεις (δύο ολοκληρωμένες με καθεστωτικό πλέον χαρακτήρα, μια σε εξέλιξη και μια εν τη γενέσει ή εν αποπείρα) :
α. από την καθαρεύουσα πέρασε με τον ιδρώτα της, αλλά αναίμακτα, στην δημοτική (1880-1920)·
β. από το ποιητικό λεξιλόγιο κινήθηκε αργά και κινείται σταθερά προς το λεξικό (1920/40-[1967/74-1980])·
γ. από την συμπαγή, κρουστή, δεδομένη ποιητική μονάδα στην διάσπασή της ή στην εκ νέου (εξ αρχής) διάπλασή της · δηλαδή από την μονοσημία στην πολυσημία, από το μοναδικό νόημα στα κρυμμένα υπονοούμενα τα οποία διεκδικούν πλέον μια θέση βασικής εκδοχής ([1967/74-80] μέχρι σήμερα), και τέλος
δ. από την επίδραση που υφίσταται σήμερα το νεοελληνικό λεξικό από την αγγλοσαξωνική γλώσσα (πρόσφατο παράδειγμ – φέτος εκδόθηκε αμιγές ελληνικό περιοδικό με ειδικό περιεχόμενο την ποίηση και τίτλο: Poetix).
Το εντεύθεν αποτέλεσμα αυτής της μετάλλαξης, από την παράδοση στον μοντερνισμό και από εκεί στην πρωτοπορία του, είναι η διεύρυνση και η αναγωγή του Σολωμικού οργάνου στα όρια της τελειότητας. Οίκοθεν νοείται ότι αθροίζεται στην παράδοση το ομαλό παλαμικό παράδειγμα με το διαταραγμένο καρυωτακικό και στον μοντερνισμό το ομαλό σεφερικό/ελυτικό παράδειγμα με την υπερρεαλιστική απόκλιση, π.χ. Ν. Εγγονόπουλος. Έτσι, η παράδοση από τον 20ό αιώνα και η παραλαβή από το σύγχρονο ποιητή ενός τέλειου και κανονιστικού οργάνου, τον εφοδιάζει με τον απαραίτητο «οπλισμό» για να πλησιάσει το νέο θαύμα στην τέχνη.
Τέλος, πρέπει να γίνει μνεία ότι τον 20ό αιώνα ήκμασε η θεωρία της ποίησης και η θεωρία της κριτικής της ποίησης. Η ανάπτυξη αυτή νοείται μόνο κατά πλάτος (Ρώσοι Φορμαλιστές, Μορφολογική Τάση, Η Επιστροφή του Επικού, Υφολογική Εκδοχή, Φαινομενολογία, Γλωσσολογική Οπτική, New Criticism, Γλωσσολογία, Κοινωνιολογία, Ανθρωπολογία, Ψυχανάλυση, Νεοαριστοτελική Σχολή του Σικάγου, Μυθολογική Κριτική, Ρεαλιστική Κριτική, Αποδόμηση, Πραγματισμός, Νεομαρξιστές, Μεταμοντερνισμός), διότι κατά γένος και κατά είδος ο ρομαντισμός, ο λυρισμός και η δραματική ομιλία παρέμειναν αμετάθετα όρια βάθους.
ΦΡΑΓΚΙΣΚΗ ΑΜΠΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ
Μοντερνισμός και Υπερρεαλισμός
Στην εισήγησή μου θα εξετάσω τη θέση του υπερρεαλισμού σ’ αυτό που αποκαλούμε «μοντέρνο», και τη σχέση του με άλλα πρωτοποριακά κινήματα και ποιητικά ρεύματα των αρχών του 20ού αιώνα στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Θα προσπαθήσω να δείξω τις ιδιαιτερότητές του σε ζητήματα αισθητικής και στρατηγικής, θα εντοπίσω ομοιότητες και διαφορές και, κυρίως, θα παρουσιάσω ορισμένες σκέψεις μου για τον διάλογο των Ελλήνων υπερρεαλιστών με την ποιητική «παράδοση», ελληνική και ξένη.
ΚΩΣΤΑΣ ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ
Τρεις παλιοί μοντέρνοι: Κάλβος, Καβάφης, Παπατσώνης
Ποιο είναι άραγε το μοντέρνο στην ποίηση και γενικότερα στην τέχνη; Μοντέρνο, συνήθως, θεωρείται ό,τι ξεφεύγει απ’ την επικρατούσα κατάσταση και την πεπατημένη του παρόντος, με αλλαγή ουσίας, αλλαγή στα εκφραστικά μέσα και αλλαγή τόνου. Με την έννοια αυτή, θα έλεγα με κάποια παραδοξολογία, ότι το μοντέρνο δεν είναι μόνο αυτό που έρχεται από το μέλλον να καταλύσει την παράδοση και να δημιουργήσει μια νέα, αλλά κι εκείνο που υπάρχει και κυοφορείται σε ορισμένες περιπτώσεις στο παρελθόν, για να ισχύσει γενικότερα στο μέλλον. Έτσι, μοντέρνοι βλέπουμε σήμερα πως ήταν και όποιοι στην εποχή τους θεωρήθηκαν ιδιότυπες και ιδιόρρυθμες εξαιρέσεις: ο Κάλβος, ο Καβάφης, ο Παπατσώνης.
Στη συνέχεια, επισημαίνονται τα μοντέρνα στοιχεία στην ποίηση των τριών αυτών ποιητών, με συγκεκριμένα παραδείγματα απ’ το έργο τους.
ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΠΑΓΚΡΑΤΗΣ
Σολωμός – Κάλβος:
Από τις «ασυνάρτητες στροφές» στη «λυρική τόλμη»
Ο τίτλος υπονοεί ότι ποιητές που βρίσκονται στην πρωτοπορία, εκφράζοντας ουσιαστικά τη νεοτερικότητα της εποχής τους (υπό όποιαν μορφή κι αν αυτή εν τέλει εκλαμβάνεται), είναι σύνηθες να υπόκεινται στην αμφισβήτηση συγχρόνων τους πνευματικών ανθρώπων. Ο Σολωμός κατά τον Αριστοτέλη Βαλαωρίτη έγραψε «έναν μόνον ύμνον και ολίγας ασυναρτήτους στροφάς», ενώ αντίστοιχα για ενίους του σολωμικού κύκλου η γλώσσα -και κατ’ ακολουθίαν η ποίηση- του Κάλβου είναι «grego συμφοριασμένο». Υπό το πρίσμα αυτό είναι ενδιαφέρον ότι ένας μείζων ποιητής του επόμενου αιώνα, ο Οδυσσέας Ελύτης, στην πρώιμη φάση που επιδιώκει κι αυτός να παγιώσει την ένταξή του στους εκφραστές της νεοτερικότητας του καιρού του, εντοπίζει τη «λυρική τόλμη» του Ανδρέα Κάλβου, θεωρώντας τον ως έναν εν δυνάμει πρόγονο των νεοτερικών ποιητών. Κατ’ αναλογίαν τούτο ισχύει και για τον Διονύσιο Σολωμό. Έκτοτε επανειλημμένα επισημαίνεται το τι «νέο» κομίζουν οι δύο ποιητές στην Τέχνη. Στην ανακοίνωση διερευνάται η διαχείριση του «ονείρου» και του «οράματος» από τους δύο Ζακυνθίους.
ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ
Οι πρωτοπορίες, ο ελληνικός μεταπόλεμος και το περιοδικό Μαρτυρίες
Το περιοδικό Μαρτυρίες (1962-1966) είναι ένα από τα δευτερεύοντα έντυπα της αριστεράς στην αμέσως προχουντική δεκαετία, μια δεκαετία που όμως είναι από τις γονιμότερες στην διακίνηση των ιδεών. Αν ενδιαφερθούμε να δούμε τους βασικούς συνεργάτες των Μαρτυριών, Μανόλη Λαμπρίδη, Βύρωνα Λεοντάρη, Τάσο Πορφύρη, Γεράσιμο Λυκιαρδόπουλο, Μάρκο Μάσκο, Μάριο Αφεντόπουλο/Μαρκίδη, Στέφανο Ροζάνη, θα καταλάβουμε ότι το περιοδικό αυτό ήταν ο προπομπός των Σημειώσεων, αλλά κατά κάποιο τρόπο και ο μικρός αδελφός της Επιθεώρησης Τέχνης όπως και της Κριτικής του Μανόλη και της Νόρας Αναγνωστάκη, αφού είναι παρεμφερείς οι ιδεολογικές του θέσεις και παρεμφερή τα θέματά του, πέρα από το ότι σχεδόν όλοι οι βασικοί του συνεργάτες εμφανίζονται με εμβληματικά τους κείμενα τόσο στην Ε.Τ. όσο και στην Κ. Υπό την καθοδήγηση, αναμφίβολα, του Μανόλη Λαμπρίδη, οι Μαρτυρίες ενδιαφέρουν εδώ για τον ρόλο που έπαιξαν στην πρόσληψη της νεοτερικής ξένης ποίησης και πεζογραφίας, αλλά και του αντίστοιχου θεάτρου και κινηματογράφου (Φ. Κάφκα, Τ.Σ. Έλιοτ, Αλ. Μπλοκ, Σ. Αϊζενστάιν, Α. Γκίνζμπεργκ, Ορ.Ουέλλς) στην Ελλάδα της δεκαετίας του ’60. Επίσης όμως για τις θεωρητικές συζητήσεις που κεντρικό τους θέμα ήταν η διαμάχη ρεαλισμού και αφαίρεσης και που μέσα από τις σελίδες του περιοδικού διαμόρφωσαν τις αισθητικές ζητήσεις των νεότερων συνεργατών και αναγνωστών.
ΗΛΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΣ
Εφαρμογές του μοντερνισμού στη γενιά του ’70
Ο μοντερνισμός στην Ελλάδα εμφανίζεται δειλά στη δεκαετία του 1920 ως προϊόν ανησυχίας και εν δυνάμει αναζήτησης νέων τρόπων έκφρασης των μετασυμβολιστών και νεορομαντικών ποιητών, πού βρίσκονταν εκείνη την εποχή στο δημιουργικό προσκήνιο.
Η νεοτερική ποίηση διανύει μια απόσταση δεκαπέντε ετών περίπου για να πάρει σάρκα και οστά, καθώς επικυρώνεται το τέλος της με τη «Στροφή» του Σεφέρη (1931) και την εμφάνιση του Ρίτσου (1934) και έτσι ολοκληρώνονται οι όποιες ανανεωτικές προσπάθειες της παραδοσιακής ποίησης με την πληθωρικότητα των μεγάλων αυτών ποιητών. Παράλληλα η εφαρμογή του μοντερνισμού εκφράζει δυσπιστία προς τον πλαγιοκοπούντα υπερρεαλισμό (1935).
Οι μεταπολεμικοί ποιητές συνέχισαν την διανοιχθείσα οδό υπό τη σκιά της γενιάς του ’30 και εμπλουτίζοντας όμως τη θεματική τους με ολονέν και περισσότερα στοιχεία της καθημερινής προβληματικής και της ευρύτερης κοινωνικοπολιτικής κατάστασης.
Η νέα γενιά, που εμφανίζεται μέσα στη δεκαετία του ’70, έχει από την προηγούμενη γενιά την κεκτημένη ταχύτητα καταγραφής της άμεσης καθημερινής θεματικής, μέσα στην οποία όμως εμφανίζονται καινούρια στοιχεία: άρνηση, αντικομφορμισμός, παράλογο, ειρωνεία, άμυνα, υπαρξιακές αναφλέξεις, ουτοπιστικές πλάνες. Η κριτική αναδεικνύει τα χαρακτηριστικά αυτά, προσδίδοντας την ειδοποιό διαφορά στη νέα γενιά και χαρίζοντας σ’ αυτήν την ξεχωριστή της οντότητα και σήμερα, καθώς ο θάνατος έχει ήδη επισκεφθεί πολλούς από τους ποιητές της γενιάς αυτής, είναι σε θέση να περιγράψει τους ποσοτικούς και ποιοτικούς αναβαθμούς της, μαζί με όλες τις γλωσσικές και μορφικές διαφοροποιήσεις της.
Θεοδούλη Αλεξιάδου
Διδάσκουσα Παν/μίου Πατρών
και Παν/μίου Πελοποννήσου
«Αυτοσκόπευση και διαύγεια: ο διάλογος του μοντέρνου με το παραδοσιακό στην ελληνική ποίηση του 20ού αιώνα.»
Μέσα από κείμενα Ελλήνων και ξένων ποιητών και θεωρητικών, θα εξεταστούν ζητήματα ποιητικής που απασχολούν τους δημιουργούς, όπως τα ακόλουθα: αμφισημία, αυτοσκόπευση, αυτοαναφορικότητα, προσκόλληση στην «εμπειρία της εμπειρίας», ερμητικότητα ή σκοτεινότητα, διάσπαση του προσώπου και αγωνία της ύπαρξης, επιθυμία για άμεση επικοινωνία με τον δέκτη, επιδίωξη της σιωπής αλλά και της διαύγειας του μηνύματος.
Ο δημιουργός «αυτοπροσωπογραφούμενος» στο κάτοπτρο μιας θρυμματισμένης πραγματικότητας/ετερότητας αναζητά να προσδιορίσει την απειλούμενη ποιητική του ταυτότητα επιδιώκοντας ωστόσο την έκθεσή του στο βλέμμα του άλλου.
ΜΑΟΥΡΙΤΣΙΟ ΝΤΕ ΡΟΖΑ
Το μοντέρνο στη σύγχρονη ιταλική ποίηση
Οι όροι «μοντέρνος» και «μοντερνισμός», καίτοι λατινικής προέλευσης, χρησιμοποιούνται ελάχιστα στην Ιταλία σχετικά με τα καλλιτεχνικά κινήματα και ρεύματα που άλλαξαν τη φυσιογνωμία του Ευρωπαϊκού πολιτισμού μεταξύ του τέλους του 19ου αιώνα και των πρώτων δεκαετιών του 20ού. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι την ίδια περίοδο ο όρος «μοντερνισμός» αναφέρεται κυρίως στο ανανεωτικό ρεύμα της Καθολικής Εκκλησίας, το οποίο προσπάθησε, πριν καταδικαστεί από τον Πάπα, να δρομολογήσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Έτσι, η «μοντέρνα» Ιταλική ποίηση γεννιέται γύρω από διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά, κυρίως της Φλωρεντίας, συνομιλώντας γόνιμα με τα Ευρωπαϊκά ρεύματα, που αποτελούν σταθερό σημείο αναφοράς. Η εισήγηση αυτή σκοπό έχει να σκιαγραφήσει την πορεία της «μοντέρνας» (δηλαδή «σύγχρονης») ποίησης στην Ιταλία και τα σημαντικά επιτεύγματά της.
ΜΑΟΥΡΙΤΣΙΟ ΝΤΕ ΡΟΖΑ
Το μοντέρνο στη σύγχρονη ιταλική ποίηση
Οι όροι «μοντέρνος» και «μοντερνισμός», καίτοι λατινικής προέλευσης, χρησιμοποιούνται ελάχιστα στην Ιταλία σχετικά με τα καλλιτεχνικά κινήματα και ρεύματα που άλλαξαν τη φυσιογνωμία του Ευρωπαϊκού πολιτισμού μεταξύ του τέλους του 19ου αιώνα και των πρώτων δεκαετιών του 20ού. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι την ίδια περίοδο ο όρος «μοντερνισμός» αναφέρεται κυρίως στο ανανεωτικό ρεύμα της Καθολικής Εκκλησίας, το οποίο προσπάθησε, πριν καταδικαστεί από τον Πάπα, να δρομολογήσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Έτσι, η «μοντέρνα» Ιταλική ποίηση γεννιέται γύρω από διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά, κυρίως της Φλωρεντίας, συνομιλώντας γόνιμα με τα Ευρωπαϊκά ρεύματα, που αποτελούν σταθερό σημείο αναφοράς. Η εισήγηση αυτή σκοπό έχει να σκιαγραφήσει την πορεία της «μοντέρνας» (δηλαδή «σύγχρονης») ποίησης στην Ιταλία και τα σημαντικά επιτεύγματά της.
Ιωσήφ Βεντούρας
” Δεύτερη ζωή”. Ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος του διαδικτύου
Η περιπέτεια της γραφής.
2.Από τις πρωτοπορίες του 20ου στην ηλεκτρονική ποίηση του 21ου αιώνα.
3. Ο θαυμαστός κόσμος του διαδικτύου, η ψηφιακή λογοτεχνία και τα ηλεκτρονικά περιοδικά ποίησης
Η φλόγα που κατακαίει τους καπνιστές, τις καπνίστριες, τους ποιητές και τις ποιήτριες είναι ένας κοινός τόπος της νεοελληνικής πραγματικότητας. Η Ποιήτρια με το nick neerie από την Κύπρο, με αφορμή μια κουτσουλιά περιστεριού, αναρωτιεται με τη σειρά της: “Κανείς δε με ρωτά γιατί δεν έγινα τραγουδίστρια (γιατί άραγε;) αλλά νιώθω ότι θέλω να μοιραστώ τον πόνο μου…”
Προσωπικά δεν καπνίζω αλλά σε παρέα ή μερικές φορές όταν γράφω πίνω.
Μετά, ανάλογα με το που είμαι, περπατώ ή μπαίνω σε ταξί ή με πάει σπίτι η σύζυγος.
Καλό μήνα!
Όταν απουσιάζει από το Συμπόσιο για το “Μοντέρνο” στην Ποίηση, ο Μιχαήλ Μήτρας, επειδή δεν τον προσκάλεσε κανένας, είναι δυνατόν να μην ανάψεις τσιγάρο;
Και όχι μόνο Σωτήρη…..
Αν υπάρχει διάθεση μπορούμε να θίξουμε πολλά τραγελαφικά. Εγώ προσωπικά ντρέπομαι για την χώρα μου όταν συμβαίνουν τέτοιας ποιότητας και περιεχομένου ποιητικά συμπόσια.
Γιατί κάποιος θα πρέπει να ντραπεί επιτέλους…
Αλήθεια, έχεις διαβάσει πιο υστερημένο και κατάπτυστο “Περί Ποιήσεως” από του Ηλία Γκρη; (Όχι πως υπόλοιποι συμμετέχοντες πάνε πίσω…..)
Έχω την ακόλουθη απορία:
Εγώ που κλήθηκα από το συμπόσιο σήμερα το βράδυ να διαβάσω ποιήματά μου ως Ηλείος, στο πλαίσιο της παρουσίασης της ποίησης του νομού αυτού, είμαι κατάπτυστος και θα έπρεπε να ντρέπομαι ως συμμετέχων;
Ευαγγελία Μινάρδου-Αδάμου στο Ευαγγελία Μινάρδου-Αδάμου, «Ο αϊνάς»: “Θερμές ευχαριστίες για την αναγνωστική προσοχή και το πολύ τιμητικό σχόλιό σας, κ. Ζιντζόβα!” Σεπ 13, 12:57
Δημήτρης Κερασίδης στο «Η ζωή τον Αύγουστο» (γράφει ο Νίκος Βουτυρόπουλος): “Η Μύκονος, όμως, δεν χαράζει μόνο την τουριστική ακτογραμμή του ελλαδικού χώρου. Χαράζει κι εμάς, τα αθέατα τοπία που κουβαλάμε…” Σεπ 4, 21:01
Δημήτρης Κερασίδης στο Δήμητρα Παλαπάνη, Δύο ποιήματα: “Για μένα, οι πιο βαθιά χαραγμένοι στίχοι του ποιήματος «Εγκλεισμός» είναι: «Κι οι λέξεις, ρίζες στον λαιμό, απέμειναν βουβές». Μέσα…” Σεπ 4, 20:52
Δεν ποινικοποιούν το κάπνισμα σε συγκεκριμένους χώρους αλλά μας απαξιώνουν ηθικά. Όποιος καπνίζει θα πρέπει ή να κρύβεται ή να είναι δακτυλοδεικτούμενος από τους μη καπνίζοντες σε περίκλειστο διάφανο χώρο.
Έτσι όλοι οι φουμαριστές θα καπνίζουμε πλέον σε εκείνα τα σκοτεινά σημεία που τώρα περνάς και ζαλίζεσαι απο τα πιο γλυκά συνωμοτικά ντουμάνια της μάνας γης.
Και αν, λέω αν, σου τελειώσουν τα μαρλμποράκια;
Γύρω-γύρω όλοι μετά κι εσύ…
Αυτό το μέτρο θα ενώσει γλυκά όλους τους καπνιστές.
Ευλογημένο μέτρο.
Μετά από τις ανωτέρω ποιητικές παρεμβάσεις, δικαιούμαστε όλοι να επικροτήσουμε τις εθνωφελείς και γλυκά συμβιωτικές συνέπειες του αντικαπνιστικού μέτρου, και ν’ αναφωνήσουμε, μαζί με τον εμπειρίκειο Αιµίλιο Μπερτιέ, “Είναι… είναι θαύµα!”. Ο Μπερτιέ, σημειωτέον, πρώτα “έρριψε τό σιγάρον εις τήν θάλασσαν”:
Ο Αιµίλιος Μπερτιέ […] αφού έρριψε τό σιγάρον εις τήν θάλασσαν, ηρώτησε τήν παίδα: « Πως σε λένε; » « Έθελ. » « Ω, τί ωραίο όνοµα!… Και πόσων ετών είσαι; » « Ένδεκα. » « Ω τί ωραία ηλικία! » « Σας αρέσει πολύ και αυτή η ηλικία; » ηρώτησε η κορασίς µειδιώσα, ενώ τό βλέµµα της καρφωµένον ανυποκρίτως εις τήν ψωλήν τού Αιµιλίου έλαµπε. « Ωωωχ!… Αααχ!… Ναι… ναι… Μου αρέσει πολύ… πάρα πολύ… » « Με άλλα λόγια, σας αρέσουν πολύ οι µικρούλες που τις ονοµάζουν “µπεµπέκες”… ∆ηλαδή τά κοριτσάκια που δεν έχουν βγάλει ακόµη τρίχες στα µουνάκια των ». « Ωωω!… Αααχ!… Τί ωραία που τά λες! » ανεφώνησε ο καυλωµένος καλλιτέχνης κατάπληκτος που µε τόσην ελευθερίαν εξεφράζετο ένα τόσον µικρόν κοράσιον. « Ναι, ναι, µου αρέσουν πολύ, πάρα, πάρα πολύ, µου αρέσουν τροµερά οι µικρούλες αυτές. » « Μήπως θέλετε να δήτε τό µουνάκι µου; ∆εν έχει ούτε µια τριχούλα. » « Ωωωχ!… Ωχ, Θεέ µου!.,. » ανέκραξε λαγνοβοών ο κατάπληκτος Γάλλος. « Ωχ, ναι… ναι… ναι… » Η Έθελ έρριψε εν βλέµµα δεξιά και αριστερά και βλέπουσα ότι ήτο έρηµον τό κατάστρωµα, ύψωσε γρήγορα τό φόρεµά της και θέτουσα δύο άκρας τού ποδόγυρου εις τήν ζώνην της, επέταξε έξω τήν κοιλίτσαν της και παραµερίζουσα τά κράσπεδα τού ανοίγµατος τού προοριζοµένου διά τήν ούρησιν, έδειξε τό µουνίδιον της, αναµένουσα µε εξαισίαν φιλαρέσκειαν να ιδή ποίαν εντύπωσιν θα έκαµνε τό ερωτικόν της όργανον εις τόν Μπερτιέ. Επρόκειτο περί ενός θεσπεσίου και προεξέχοντος πολύ µουνέττου, µε πολύ εξογκωµένα τά λεία εξωτερικά του χείλη και µε µίαν βαθείαν, ροδαλήν σχισµήν εις τό µέσον, που τό έκαµνε να οµοιάζη µε µεγάλο χυµώδες βερύκοκκο εσφηνωµένον µεταξύ τών µηρών της εις τό κάτω µέρος τής ηβικής της χώρας. « Αααχ!… Ωωωχ!… Ααα!… Τί ωραίο µουνάκι που έχεις! » ανεφώνησε µε έµφορτον από λαγνείαν φωνήν ο Αιµίλιος. «Είναι… είναι θαύµα! »
Ο ΜΕΓΑΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ
Καπνίζω και θα καπνίζω – δεν με ρωτά κανείς και δεν ρωτάω. Τα, αληθινά, μπαρ ανήκουν στους καπνιστές και δεν πρόκειται να τα μετατρέψουν σε εκκλησίες (όπως έκαναν τους εκδοτικούς οίκους, τα λογοτεχνικά περιοδικά, κτλ…) Ο καπνιστής είναι ένα φαινόμενο που καπνίζει γιατί καίγεται, όπως και ο ποιητής.
Αλλά χορτάσαμε από άκαπνους….
ΣΤΟ ΕΙΚΟΣΤΟ ΕΝΑΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ:
Στις 30 Ιουνίου του 1980 ιδρύθηκε στο Ρίο της Πάτρας, από μία ad hoc επιτροπή ανανεούμενη γύρω από μερικά σταθερά μέλη και υπό τη στέγη του Πανεπιστημίου Πατρών, ετήσια φιλολογική συνάντηση με την ονομασία «Συμπόσιο Ποίησης», με σκοπό, σύμφωνα με το καταστατικό: «τη διοργάνωση Συμποσίων Ποίησης στην περιοχή της έδρας ή αλλαχού, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό ως και την πραγματοποίηση πάσης φύσεως καλλιτεχνικών και πνευματικών εκδηλώσεων».
Η διοργάνωση πραγματοποιείται ανελλιπώς μέχρι σήμερα στους χώρους του Πανεπιστημίου Πατρών, την πρώτη Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή του μηνός Ιουλίου. Υπεύθυνη της διοργάνωσης είναι η με το ίδιο όνομα Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία η οποία αποτελείται σήμερα από 14μελή Οργανωτική Επιτροπή (και 2 επίτιμα μέλη).
ΕΙΚΟΣΤΟ ΕΝΑΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ
http://www.poetrysymposium.gr
Τo Μοντέρνο στην Ποίηση
Πάτρα 2 – 5 Ιουλίου 2009
Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Πατρών
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
ΠΕΜΠΤΗ
Απόγευμα, 18.00
Πρόεδροι: Κώστας Κρεμμύδας, Ξένη Σκαρτσή
Η ΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΗΛΕΙΑ (1950-2009)
ΕΙΣΗΓΗΣΗ
* Ανδρέας Φουσκαρίνης (ποιητής, φιλόλογος): Ηλείοι ποιητές μετά το 1950
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
* Ηλίας Γκρης (ποιητής): Ο Τάκης Σινόπουλος επιζών στο θάμπος της τραγωδίας
* Στάθης Κουτσούνης (ποιητής): Γιώργης Παυλόπουλος, ο αισθαντικός ένοικος των ενυπνίων * Χρίστος Λάσκαρης, ο μελαγχολικός φωτογράφος του γκρίζου
Συζήτηση – Παρεμβάσεις
Ηλείοι ποιητές διαβάζουν ποίησή τους
Ηλείοι ποιητές μπορούν να καταθέσουν στο Συμπόσιο 6-10 σελίδες εκδομένων ή ανέκδοτων ποιημάτων τους για την επιλογή και δημοσίευσή τους στην υπό έκδοση Ανθολογία Ηλείων Ποιητών.
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
Πρωί, 09.00
Πρόεδρος: Σταύρος Κουμπιάς
ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ: Το Μοντέρνο στην Ποίηση
Σωτήρης Π. Βαρνάβας, Τάσος Γαλάτης, Κώστας Καπέλας, Γιώργος Καραχάλιος, Αλέξης Λυκουργιώτης, Σάββας Μιχαήλ, Σωκράτης Λ. Σκαρτσής
Συντονίζει η Λύντια Στεφάνου.
Στη Στρογγυλή Τράπεζα συμμετέχουν και Σύνεδροι.
ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ
* Γιώργος Κεντρωτής: Το Μοντέρνο στην Ποίηση: αιτήματα και επιτελέσματα
* Μιχάλης Γ. Μερακλής: Μοντερνισμός, έμπαλιν
* Κώστας Κουτσουρέλης (ποιητής, δοκιμιογράφος): Η απαρχαίωση του μοντερνισμού
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
Απόγευμα, 17.30
Πρόεδρος: Μιχάλης Γ. Μερακλής
ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ
* Δημήτρης Αρμάος (ποιητής, δοκιμιογράφος): Μοντερνισμός και αναγνωστικό κοινό: Μια σχέση σε κρίση
* Γεωργία Λαδογιάννη (επ. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων): Η ʽαλλοτροπία’ της ανθρώπινης μορφής στον ελληνικό μοντερνισμό
* Κώστας Κρεμμύδας: Πολιτική πρωτοπορία και ποιητική πρωτοπορία
* Λάμπρος Σπυριούνης (ποιητής): Γλώσσα παρά 5΄ ποίηση και 10΄ (ετεροχρονισμένες, φιλολογικές λεπτομέρειες)
* Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου (Καθηγήτρια Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης): Μοντερνισμός και Υπερρεαλισμός
Συζήτηση – Παρεμβάσεις
ΣΑΒΒΑΤΟ
Πρωί, 09.00
Πρόεδρος: Ιωάννα Κωνσταντουλάκη-Χάντζου
ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ
* Κώστας Στεργιόπουλος (Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ποιητής): Τρεις παλιοί μοντέρνοι: Κάλβος, Καβάφης, Παπατσώνης
* Περικλής Παγκράτης (συγγραφέας): Σολωμός – Kάλβος: Από τις «ασυνάρτητες στροφές» στη «λυρική τόλμη»
* Αλέξης Ζήρας (κριτικός λογοτεχνίας, δοκιμιογράφος): Οι πρωτοπορίες, ο ελληνικός μεταπόλεμος και το περιοδικό «Μαρτυρίες»
* Ηλίας Κεφάλας (ποιητής): Eφαρμογές του μοντερνισμού στη γενιά του ’70
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ
* Θεοδούλη Αλεξιάδου (διδάσκουσα Πανεπιστημίου Πελοποννήσου): Αυτοσκόπευση και διαύγεια: ο διάλογος του μοντέρνου με το παραδοσιακό στην ελληνική ποίηση του 20ού αιώνα
ΣΑΒΒΑΤΟ
Απόγευμα, 17.30
Πρόεδρος: Αλέξης Ζήρας
ΚΡΙΤΙΚΟΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ ΠΟΙΗΤΕΣ
* Σωκράτης Λ. Σκαρτσής: Άγγελος Φωκάς
* Χρυσούλα Σπυρέλη: Τάκης Καρβέλης
* Νίκος Λάζαρης: Νίκος Λεβέντης
* Σωκράτης Λ. Σκαρτσής: Γιώργος Καραχάλιος
* Κώστας Κρεμμύδας: Βασίλης Πολύζος
* Λιάνα Σακελλίου: Κωστής Τριανταφύλλου
* Κώστας Καρούσος: Δημήτρης Παλάζης
* Maurizio De Rosa: Νίκος Φωτόπουλος
* Χρήστος Γιαννακός: Έλσα Κορνέτη
* Παναγιώτης Μερέκος: Μάγδα Χριστοπούλου
ΚΥΡΙΑΚΗ
Πρωί, 9.00
Πρόεδρος: Κώστας Στεργιόπουλος
ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ
* Σπήλιος Αργυρόπουλος (ποιητής, δοκιμιογράφος): Η αμφίσημη σχέση της αγγλικής ποίησης με τον μοντερνισμό
* Ιωάννα Κωνσταντουλάκη-Χάντζου (Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών): Εκφάνσεις του μοντέρνου στη γαλλική ποίηση
* Maurizio De Rosa (φιλόλογος, νεοελληνιστής): Το μοντέρνο στη σύγχρονη ιταλική ποίηση
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
* Δημοσθένης Αγραφιώτης (ποιητής): Για μια επιτελεστική ποιητική
* Ιωσήφ Βεντούρας (ποιητής, δοκιμιογράφος): «Δεύτερη ζωή». Ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος του διαδικτύου. Η ποίηση σήμερα και οι νέες προκλήσεις
Συζήτηση – Παρεμβάσεις
Στα ενδιάμεσα των εισηγήσεων θα διαβαστούν ποιήματα από την Ανθολογία του Μοντέρνου που ετοίμασε η Οργανωτική Επιτροπή και εισηγητές του Συμποσίου.
Παρεμβάσεις θα κατατίθενται στη Γραμματεία κατά τη διάρκεια του Συμποσίου. Η παρουσίασή τους θα εξαρτηθεί από τη χρονική διαθεσιμότητα, τη συνάφειά τους με το θέμα και τη συμβολή τους στις εργασίες του Συμποσίου. Η Οργανωτική Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει, κατά την κρίση της, τη δημοσίευση στα Πρακτικά του Συμποσίου παρεμβάσεων που δεν θα καταστεί δυνατό να παρουσιαστούν.
ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Σταύρος Κουμπιάς, Πρύτανης Πανεπιστημίου Πατρών • Σωτήρης Βαρνάβας, Kαθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών, ποιητής • Ξενοφών Βερύκιος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών, ποιητής • Κώστας Καπέλας, Διευθυντής Bιβλιοπωλείου Πολύεδρο • Δημήτρης Κατσαγάνης, ποιητής, κριτικός • Γιώργος Κεντρωτής, Καθηγητής Ιονίου Πανεπιστημίου, ποιητής, μεταφραστής • Κώστας Κρεμμύδας, ποιητής, διδάκτωρ, εκδότης περιοδικού «Μανδραγόρας» • Αλέξης Λυκουργιώτης, Kαθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών, πρώην Πρύτανης Παν/μίου Πατρών, πρώην Πρόεδρος Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου • Σάββας Μιχαήλ, δοκιμιογράφος, κριτικός • Θανάσης Νάκας, Kαθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών • Σωκράτης Λ. Σκαρτσής, ποιητής, Oμότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών • Ξένη Σκαρτσή, ποιήτρια, δρ φιλολογίας • Λύντια Στεφάνου, ποιήτρια, μεταφράστρια, δοκιμιογράφος • Δημήτρης Χαρίτος, κινηματογραφικός κριτικός, ποιητής
Επίτιμα Μέλη
* Μιχάλης Γ. Μερακλής, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, κριτικός
• Ανδρέας Μπελεζίνης, φιλόλογος, κριτικός
ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ
Θεώνη Πουλή (νηπιαγωγός) Υπεύθυνη Γραμματείας – Ιωάννα Μουστάκα (πτυχιούχος ΑΤΕΙ): Υποδοχή και Εγγραφή Συνέδρων, Γραμματεία Συνεδριάσεων • Μαρία Τζίκα (φιλόλογος), Γεωργία Φωτεινού (φοιτήτρια Γεωλογίας): Βιβλία συνέδρων • Γιάννης Χατζηπανταζής: Υπεύθυνος δικτυακού τόπου Συμποσίου • Θωμάς Παπαστεργίου (μεταπτυχιακός φοιτητής): Φωτογραφικό αρχείο
ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Το Συμπόσιο είναι ανοιχτό σε όλους και η παρακολούθησή του είναι ελεύθερη. • Όλα τα μέλη του Συμποσίου είναι ισότιμα. • Οι σύνεδροι έχουν (κατά προτεραιότητα έναντι των ακροατών) το δικαίωμα ερώτησης, και παρέμβασης 5΄ στις εισηγήσεις (πρέπει όμως τη σχετική πρόθεσή τους να τη δηλώσουν στη Γραμματεία). Η δημοσίευσή τους αποφασίζεται από την Ο.Ε. • Η Γραμματεία βρίσκεται στη διάθεση των μελών του Συμποσίου καθ’ όλη τη διάρκεια των συνεδριάσεων. • Παρακαλούνται τα μέλη του Συμποσίου να δηλώνουν τα στοιχεία τους σ’ αυτήν κατά την άφιξή τους. • Κατά τη διάρκεια του τριημέρου θα λειτουργεί βιβλιοπωλείο • Τα μέλη του Συμποσίου μπορούν να εκθέτουν βιβλία, φωτοτυπίες έργων ή ανακοινώσεις τους στο χώρο του Συμποσίου (μετά από συνεννόηση με τη Γραμματεία).
Τα έξοδα συμμετοχής στο Συμπόσιο ανέρχονται στο ποσό των 30?. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνεται και η παραλαβή του τόμου των Πρακτικών στο χώρο του Συμποσίου (η ταχυδρομική αποστολή των Πρακτικών επιβαρύνεται με επιπλέον κόστος 5?). • Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προμηθεύονται τα Πρακτικά προηγούμενων Συμποσίων, την Ανθολογία Αχαϊκής Ποίησης (1950-2005), την Ανθολογία Επτανησιακής Ποίησης (1950-2006) και την Ανθολογία Διαγωνισμού Ποίησης ΚΕ΄ Συμποσίου από τον εκδ. οίκο «Περί Τεχνών», Κανακάρη 65, 262 21 Πάτρα, τηλ. 2610 625.257, την Ανθολογία Κρητικής Ποίησης (1950-2007) και την Ανθολογία Κυπριακής Ποίησης (1950-2008) από τις εκδόσεις «Ταξιδευτής», Ιπποκράτους 34, 10680 Αθήνα, τηλ. 210.36.28.862.
Διεύθυνση Συμποσίου: Τ.Θ 1142, Τ.Κ. 26110, Πάτρα, τηλ. 2610 991343, e-mail: info@poetrysymposium.gr
ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
1. Ξενοδοχεία: Rion Beach, Γ΄ κατηγ., στην παραλία του Ρίου, τηλ. 2610 991.421-2 ● Achaia Beach, Β΄ κατηγ., στην Παραλία Προαστείου, τηλ. 2610 991.801 ● Porto Rio, Α΄ κατηγ. στην παραλία του Ρίου, τηλ. 2610 992.102 ● Αστήρ, Α΄ κατηγ., τηλ. 2610 277.502, 2610 279.812 ● Μεντιτερανέ, Γ΄ κατηγ., στην παραλία της Πάτρας, τηλ. 2610 279.602 ● Δελφίνι, Γ΄ κατηγ., στην Τερψιθέα, τηλ. 2610 421.001-5.
2. Εστιατόρια: Σ’ ολόκληρη την παραλία του Ρίου και της Πάτρας και στο εσωτερικό του Ρίου και στους κοντινούς στη θάλασσα δρόμους της Πάτρας λειτουργούν διάφορα εστιατόρια.
3. Χρήσιμα τηλέφωνα: Τουριστική Αστυνομία: 2610 276.998, 451.833, Πρακτορείο ΚΤΕΛ: 2610 623.887-8, Πρακτορείο ΟΣΕ: 2610 639108, Ραδιοταξί: 18300, 2610 450.000
4. Κάθε 10-15 λεπτά το λεωφορείο αρ. 6 ξεκινά από τη γωνία Κορίνθου- Ερμού στην Πάτρα, συνεχίζει στο Πανεπιστήμιο και φτάνει στο Ρίο.
Χορηγοί: Πανεπιστήμιο Πατρών
Δήμος Πατρέων
Δήμος Ρίου
Γέφυρα Α.Ε.
Πανελλήνια Ομοσπονδία Εφοριακών (ΠΟΕ-ΔΟΥ)
Το Συμπόσιο τελεί υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Πατρών.
Η ανακοίνωση αυτή είναι και πρόσκληση στο Συμπόσιο.
ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ
ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ
Η απαρχαίωση του μοντερνισμού
«Το ωραίο είναι πάντα κάτι το απροσδόκητο», αποφαινόταν στον καιρό του ο Σαρλ Μπωντλαίρ. Από τη δοξασία αυτή, αυθαίρετη και γοητευτική όσο κάθε ξίφος εμπρός σ’ έναν γόρδιο κόμπο, ο νεωτερικός 20ός αιώνας και η τέχνη του θα φτιάξουν κάτι επισημότερο. Μιαν ολόκληρη ιδεολογία δηλαδή, όπου η καινοδοξία κι οι δυο ακρινές της καταβολάδες, η καινολατρία και η καινοθηρία, θα επισκιάσουν κάθε άλλο αξιολογικό κριτήριο.
Υστερότοκος αδελφός των μεγάλων ουτοπιών που σημάδεψαν τον 18ο και τον 19ο αιώνα, ο μοντερνισμός θα διαποτιστεί βαθιά από τον προμηθεϊσμό τους. Από την πίστη δηλαδή στη δυνατότητα του ανθρώπου να κατασκευάζει κάθε φορά εκ νέου τον κόσμο: αποτινάσσοντας κάθε προγενέστερη σύμβαση, αγνοώντας όλους τους δοσμένους κανόνες, συντρίβοντας αντιστάσεις και αδράνειες αιώνων. Για τους σκαπανείς του η τέχνη ήταν ό,τι περίπου η ιστορία για τους λάτρεις της προόδου: μια ευθύγραμμη, μονοδρομημένη λεωφόρος που τραβούσε πάντοτε εμπρός.
Όσο τα παλαιά πρότυπα κρατούσαν αλώβητο το αισθητικό τους κύρος, οι κλασσικοί του μοντερνισμού είχαν κάθε δικαίωμα να θεωρούν τον εαυτό τους πρωτοπόρο κι επαναστάτη. Όμως οι επαναστάσεις είναι πάντοτε στιγμιαίες, ποτέ διαρκείς. Ήδη στα 1940 ο Ράνταλλ Τζαρρέλλ έβλεπε την ανακαινιστική ορμή του μοντερνισμού εξαντλημένη. Είκοσι χρόνια αργότερα ο Χ. Μ. Έντσενσμπέργκερ γνωμοδοτούσε ότι οι πρόθυμοι καινοθήρες του καιρού του είτε απατούν τους οπαδούς τους είτε αυταπατώνται οι ίδιοι.
Έκτοτε δεν έχουμε λόγους να εικάσουμε ότι τα πράγματα άλλαξαν. Κι ούτε έχουμε ανάγκη τις γνωματεύσεις των ειδημόνων για να διαπιστώσουμε ότι η τέχνη της εποχής μας είναι μια τέχνη κατά βάση επιγονική, που αναπαράγει, άλλοτε με μικρότερη και άλλοτε με μεγαλύτερη επιτυχία, και συνήθως με φθίνουσα απήχηση, τα βασικά ευρήματα και τις συμβάσεις εκείνης της εκπληκτικής περιόδου που από κεκτημένη ταχύτητα, και τόσο οξύμωρα πλέον, αποκαλούμε ακόμη «μοντέρνα».
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΡΜΑΟΣ
Μοντερνισμός και αναγνωστικό Κοινό: Μια σχέση σε κρίση
Επισημαίνεται το φαινόμενο της απόστασης που παραμένει ανοιχτή μεταξύ της λογοτεχνίας και του ευρύτερου κοινού και αναζητείται η συμβολή του μοντερνισμού σ’ αυτό. Στην αφετηρία, μια γενική τοποθέτηση επί του μοντερνισμού (ιδίως στην ποίηση, αλλά και στη λογοτεχνία γενικότερα) και μια διαγραφή της σημερινής σχέσης του κοινού με τα καλλιτεχνικά έργα του λόγου. Εξετάζονται στη συνέχεια αναλογίες με τα εικαστικά, τη μουσική και τον κινηματογράφο, ακολουθεί μια εικασία για την ιστορική στιγμή που το εν λόγω χάσμα διανοίγεται χαρακτηριστικά στην Ελλάδα, και τέλος αναπτύσσονται κάποιες απόψεις σχετικά με τις πλευρές του κοινού, των έργων και των δημιουργών στην παρούσα συνθήκη.
ΓΕΩΡΓΙΑ ΛΑΔΟΓΙΑΝΝΗ
Η ʽαλλοτροπία’ της ανθρώπινης μορφής στον ελληνικό μοντερνισμό
Ο χαρακτήρας -η καλλιτεχνική δηλαδή σύλληψη του ανθρώπου- ή το υποκείμενο -όπως αναφέρεται στο πεδίο της φιλοσοφικής συζήτησης- είναι το θέμα από όπου ξεκινάει η νεωτερική σκέψη για να επαναπροσδιορίσει τον κόσμο και κυρίως την σχέση ανάμεσα στο εγώ και το μη εγώ. Η κρίση του εγώ στον Νίτσε (ως αυτού που έφερε τον θάνατο του διονυσιακού κοσμογονικού βάθους) περνά στον συμβολισμό ως διαδικασία αντικειμενοποίησης (του υποκειμενικού), ως υπεροχή της (ορατής και απτής) εικόνας πάνω στην (αφηρημένη) ψυχικότητα (εσωτερική υποκειμενικότητα), την οποία μπορεί να ερμηνεύει με τον καλύτερο τρόπο. Γι’ αυτό και ο νεωτερικός προβληματισμός στην τέχνη θα προτείνει τις αντιμιμητικές λύσεις. Οι διάφορες πρωτοποριακές τάσεις έχουν ένα κοινό σημείο αναγνώρισης: την απομάκρυνση από το πραγματικό γιατί εκείνο που τους ενδιαφέρει είναι να δείξουν όχι το πραγματικό αλλά εκείνο που έχουν φανταστεί ή ονειρευτεί. Όχι μόνο δεν επιδιώκουν να δώσουν την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας αλλά κάνουν στόχο αυτήν την διαδικασία και την πολεμούν ανατρέποντάς την.
Η απεικόνιση της ανθρώπινης μορφής είναι ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία αυτής της νεωτερικής αναθεώρησης. Η εικόνα δεν αποδίδει το πραγματικό αλλά το αληθινό που δεν φαίνεται εμπειρικά. Οι αλληγορικές φιγούρες, η μάσκα, η μαριονέτα, το μηχανοποιημένο σώμα, η εξαρθρωμένη μορφή, γενικότερα, η διάλυση της οντολογίας του προσώπου μέχρι την κειμενοποίησή του αποτελούν εκδοχές της αντιμιμητικής διαδικασίας και εκφράσεις της κρίσης νοήματος (του κόσμου, του ανθρώπου) που συνειδητοποιεί ο μοντέρνος καλλιτέχνης.
Η παράδοση του μοντερνισμού στην ελληνική ποίηση έδωσε έμφαση στο θέμα αυτό. Ο εμβολισμός της ακεραιότητας του προσώπου μέσα από ευφάνταστους αλλοτροπισμούς καλύπτει ένα ευρύ εικονοπλαστικό πρόγραμμα που η μελέτη του μπορεί να μας δώσει τα πιο ουσιαστικά χαρακτηριστικά και τις κύριες εκφάνσεις του ελληνικού μοντερνισμού.
Στην ανακοίνωσή μας μελετούμε το θέμα μέσα από ποιήματα των: Καρυωτάκη, Σκαρίμπα, Σεφέρη, Εγγονόπουλου, Σαχτούρη, Ρίτσου, Σινόπουλου, Σκαρτσή, Καρατζά, Κεφάλα, Λαϊνά, Παμπούδη, Βρεττού, Κρεμμύδα, Κάσσου, Βαρβέρη.
ΛΑΜΠΡΟΣ ΣΠΥΡΙΟΥΝΗΣ
Γλώσσα παρά 5΄ ποίηση και 10΄
(ετεροχρονισμένες, φιλολογικές λεπτομέρειες)
Στο μικρό διάστημα του τελευταίου αιώνα η γλώσσα της ποίησης υπέστη τις ακόλουθες τέσσερες διαδοχικές διαφοροποιήσεις (δύο ολοκληρωμένες με καθεστωτικό πλέον χαρακτήρα, μια σε εξέλιξη και μια εν τη γενέσει ή εν αποπείρα) :
α. από την καθαρεύουσα πέρασε με τον ιδρώτα της, αλλά αναίμακτα, στην δημοτική (1880-1920)·
β. από το ποιητικό λεξιλόγιο κινήθηκε αργά και κινείται σταθερά προς το λεξικό (1920/40-[1967/74-1980])·
γ. από την συμπαγή, κρουστή, δεδομένη ποιητική μονάδα στην διάσπασή της ή στην εκ νέου (εξ αρχής) διάπλασή της · δηλαδή από την μονοσημία στην πολυσημία, από το μοναδικό νόημα στα κρυμμένα υπονοούμενα τα οποία διεκδικούν πλέον μια θέση βασικής εκδοχής ([1967/74-80] μέχρι σήμερα), και τέλος
δ. από την επίδραση που υφίσταται σήμερα το νεοελληνικό λεξικό από την αγγλοσαξωνική γλώσσα (πρόσφατο παράδειγμ – φέτος εκδόθηκε αμιγές ελληνικό περιοδικό με ειδικό περιεχόμενο την ποίηση και τίτλο: Poetix).
Το εντεύθεν αποτέλεσμα αυτής της μετάλλαξης, από την παράδοση στον μοντερνισμό και από εκεί στην πρωτοπορία του, είναι η διεύρυνση και η αναγωγή του Σολωμικού οργάνου στα όρια της τελειότητας. Οίκοθεν νοείται ότι αθροίζεται στην παράδοση το ομαλό παλαμικό παράδειγμα με το διαταραγμένο καρυωτακικό και στον μοντερνισμό το ομαλό σεφερικό/ελυτικό παράδειγμα με την υπερρεαλιστική απόκλιση, π.χ. Ν. Εγγονόπουλος. Έτσι, η παράδοση από τον 20ό αιώνα και η παραλαβή από το σύγχρονο ποιητή ενός τέλειου και κανονιστικού οργάνου, τον εφοδιάζει με τον απαραίτητο «οπλισμό» για να πλησιάσει το νέο θαύμα στην τέχνη.
Τέλος, πρέπει να γίνει μνεία ότι τον 20ό αιώνα ήκμασε η θεωρία της ποίησης και η θεωρία της κριτικής της ποίησης. Η ανάπτυξη αυτή νοείται μόνο κατά πλάτος (Ρώσοι Φορμαλιστές, Μορφολογική Τάση, Η Επιστροφή του Επικού, Υφολογική Εκδοχή, Φαινομενολογία, Γλωσσολογική Οπτική, New Criticism, Γλωσσολογία, Κοινωνιολογία, Ανθρωπολογία, Ψυχανάλυση, Νεοαριστοτελική Σχολή του Σικάγου, Μυθολογική Κριτική, Ρεαλιστική Κριτική, Αποδόμηση, Πραγματισμός, Νεομαρξιστές, Μεταμοντερνισμός), διότι κατά γένος και κατά είδος ο ρομαντισμός, ο λυρισμός και η δραματική ομιλία παρέμειναν αμετάθετα όρια βάθους.
ΦΡΑΓΚΙΣΚΗ ΑΜΠΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ
Μοντερνισμός και Υπερρεαλισμός
Στην εισήγησή μου θα εξετάσω τη θέση του υπερρεαλισμού σ’ αυτό που αποκαλούμε «μοντέρνο», και τη σχέση του με άλλα πρωτοποριακά κινήματα και ποιητικά ρεύματα των αρχών του 20ού αιώνα στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Θα προσπαθήσω να δείξω τις ιδιαιτερότητές του σε ζητήματα αισθητικής και στρατηγικής, θα εντοπίσω ομοιότητες και διαφορές και, κυρίως, θα παρουσιάσω ορισμένες σκέψεις μου για τον διάλογο των Ελλήνων υπερρεαλιστών με την ποιητική «παράδοση», ελληνική και ξένη.
ΚΩΣΤΑΣ ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ
Τρεις παλιοί μοντέρνοι: Κάλβος, Καβάφης, Παπατσώνης
Ποιο είναι άραγε το μοντέρνο στην ποίηση και γενικότερα στην τέχνη; Μοντέρνο, συνήθως, θεωρείται ό,τι ξεφεύγει απ’ την επικρατούσα κατάσταση και την πεπατημένη του παρόντος, με αλλαγή ουσίας, αλλαγή στα εκφραστικά μέσα και αλλαγή τόνου. Με την έννοια αυτή, θα έλεγα με κάποια παραδοξολογία, ότι το μοντέρνο δεν είναι μόνο αυτό που έρχεται από το μέλλον να καταλύσει την παράδοση και να δημιουργήσει μια νέα, αλλά κι εκείνο που υπάρχει και κυοφορείται σε ορισμένες περιπτώσεις στο παρελθόν, για να ισχύσει γενικότερα στο μέλλον. Έτσι, μοντέρνοι βλέπουμε σήμερα πως ήταν και όποιοι στην εποχή τους θεωρήθηκαν ιδιότυπες και ιδιόρρυθμες εξαιρέσεις: ο Κάλβος, ο Καβάφης, ο Παπατσώνης.
Στη συνέχεια, επισημαίνονται τα μοντέρνα στοιχεία στην ποίηση των τριών αυτών ποιητών, με συγκεκριμένα παραδείγματα απ’ το έργο τους.
ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΠΑΓΚΡΑΤΗΣ
Σολωμός – Κάλβος:
Από τις «ασυνάρτητες στροφές» στη «λυρική τόλμη»
Ο τίτλος υπονοεί ότι ποιητές που βρίσκονται στην πρωτοπορία, εκφράζοντας ουσιαστικά τη νεοτερικότητα της εποχής τους (υπό όποιαν μορφή κι αν αυτή εν τέλει εκλαμβάνεται), είναι σύνηθες να υπόκεινται στην αμφισβήτηση συγχρόνων τους πνευματικών ανθρώπων. Ο Σολωμός κατά τον Αριστοτέλη Βαλαωρίτη έγραψε «έναν μόνον ύμνον και ολίγας ασυναρτήτους στροφάς», ενώ αντίστοιχα για ενίους του σολωμικού κύκλου η γλώσσα -και κατ’ ακολουθίαν η ποίηση- του Κάλβου είναι «grego συμφοριασμένο». Υπό το πρίσμα αυτό είναι ενδιαφέρον ότι ένας μείζων ποιητής του επόμενου αιώνα, ο Οδυσσέας Ελύτης, στην πρώιμη φάση που επιδιώκει κι αυτός να παγιώσει την ένταξή του στους εκφραστές της νεοτερικότητας του καιρού του, εντοπίζει τη «λυρική τόλμη» του Ανδρέα Κάλβου, θεωρώντας τον ως έναν εν δυνάμει πρόγονο των νεοτερικών ποιητών. Κατ’ αναλογίαν τούτο ισχύει και για τον Διονύσιο Σολωμό. Έκτοτε επανειλημμένα επισημαίνεται το τι «νέο» κομίζουν οι δύο ποιητές στην Τέχνη. Στην ανακοίνωση διερευνάται η διαχείριση του «ονείρου» και του «οράματος» από τους δύο Ζακυνθίους.
ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ
Οι πρωτοπορίες, ο ελληνικός μεταπόλεμος και το περιοδικό Μαρτυρίες
Το περιοδικό Μαρτυρίες (1962-1966) είναι ένα από τα δευτερεύοντα έντυπα της αριστεράς στην αμέσως προχουντική δεκαετία, μια δεκαετία που όμως είναι από τις γονιμότερες στην διακίνηση των ιδεών. Αν ενδιαφερθούμε να δούμε τους βασικούς συνεργάτες των Μαρτυριών, Μανόλη Λαμπρίδη, Βύρωνα Λεοντάρη, Τάσο Πορφύρη, Γεράσιμο Λυκιαρδόπουλο, Μάρκο Μάσκο, Μάριο Αφεντόπουλο/Μαρκίδη, Στέφανο Ροζάνη, θα καταλάβουμε ότι το περιοδικό αυτό ήταν ο προπομπός των Σημειώσεων, αλλά κατά κάποιο τρόπο και ο μικρός αδελφός της Επιθεώρησης Τέχνης όπως και της Κριτικής του Μανόλη και της Νόρας Αναγνωστάκη, αφού είναι παρεμφερείς οι ιδεολογικές του θέσεις και παρεμφερή τα θέματά του, πέρα από το ότι σχεδόν όλοι οι βασικοί του συνεργάτες εμφανίζονται με εμβληματικά τους κείμενα τόσο στην Ε.Τ. όσο και στην Κ. Υπό την καθοδήγηση, αναμφίβολα, του Μανόλη Λαμπρίδη, οι Μαρτυρίες ενδιαφέρουν εδώ για τον ρόλο που έπαιξαν στην πρόσληψη της νεοτερικής ξένης ποίησης και πεζογραφίας, αλλά και του αντίστοιχου θεάτρου και κινηματογράφου (Φ. Κάφκα, Τ.Σ. Έλιοτ, Αλ. Μπλοκ, Σ. Αϊζενστάιν, Α. Γκίνζμπεργκ, Ορ.Ουέλλς) στην Ελλάδα της δεκαετίας του ’60. Επίσης όμως για τις θεωρητικές συζητήσεις που κεντρικό τους θέμα ήταν η διαμάχη ρεαλισμού και αφαίρεσης και που μέσα από τις σελίδες του περιοδικού διαμόρφωσαν τις αισθητικές ζητήσεις των νεότερων συνεργατών και αναγνωστών.
ΗΛΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΣ
Εφαρμογές του μοντερνισμού στη γενιά του ’70
Ο μοντερνισμός στην Ελλάδα εμφανίζεται δειλά στη δεκαετία του 1920 ως προϊόν ανησυχίας και εν δυνάμει αναζήτησης νέων τρόπων έκφρασης των μετασυμβολιστών και νεορομαντικών ποιητών, πού βρίσκονταν εκείνη την εποχή στο δημιουργικό προσκήνιο.
Η νεοτερική ποίηση διανύει μια απόσταση δεκαπέντε ετών περίπου για να πάρει σάρκα και οστά, καθώς επικυρώνεται το τέλος της με τη «Στροφή» του Σεφέρη (1931) και την εμφάνιση του Ρίτσου (1934) και έτσι ολοκληρώνονται οι όποιες ανανεωτικές προσπάθειες της παραδοσιακής ποίησης με την πληθωρικότητα των μεγάλων αυτών ποιητών. Παράλληλα η εφαρμογή του μοντερνισμού εκφράζει δυσπιστία προς τον πλαγιοκοπούντα υπερρεαλισμό (1935).
Οι μεταπολεμικοί ποιητές συνέχισαν την διανοιχθείσα οδό υπό τη σκιά της γενιάς του ’30 και εμπλουτίζοντας όμως τη θεματική τους με ολονέν και περισσότερα στοιχεία της καθημερινής προβληματικής και της ευρύτερης κοινωνικοπολιτικής κατάστασης.
Η νέα γενιά, που εμφανίζεται μέσα στη δεκαετία του ’70, έχει από την προηγούμενη γενιά την κεκτημένη ταχύτητα καταγραφής της άμεσης καθημερινής θεματικής, μέσα στην οποία όμως εμφανίζονται καινούρια στοιχεία: άρνηση, αντικομφορμισμός, παράλογο, ειρωνεία, άμυνα, υπαρξιακές αναφλέξεις, ουτοπιστικές πλάνες. Η κριτική αναδεικνύει τα χαρακτηριστικά αυτά, προσδίδοντας την ειδοποιό διαφορά στη νέα γενιά και χαρίζοντας σ’ αυτήν την ξεχωριστή της οντότητα και σήμερα, καθώς ο θάνατος έχει ήδη επισκεφθεί πολλούς από τους ποιητές της γενιάς αυτής, είναι σε θέση να περιγράψει τους ποσοτικούς και ποιοτικούς αναβαθμούς της, μαζί με όλες τις γλωσσικές και μορφικές διαφοροποιήσεις της.
Θεοδούλη Αλεξιάδου
Διδάσκουσα Παν/μίου Πατρών
και Παν/μίου Πελοποννήσου
«Αυτοσκόπευση και διαύγεια: ο διάλογος του μοντέρνου με το παραδοσιακό στην ελληνική ποίηση του 20ού αιώνα.»
Μέσα από κείμενα Ελλήνων και ξένων ποιητών και θεωρητικών, θα εξεταστούν ζητήματα ποιητικής που απασχολούν τους δημιουργούς, όπως τα ακόλουθα: αμφισημία, αυτοσκόπευση, αυτοαναφορικότητα, προσκόλληση στην «εμπειρία της εμπειρίας», ερμητικότητα ή σκοτεινότητα, διάσπαση του προσώπου και αγωνία της ύπαρξης, επιθυμία για άμεση επικοινωνία με τον δέκτη, επιδίωξη της σιωπής αλλά και της διαύγειας του μηνύματος.
Ο δημιουργός «αυτοπροσωπογραφούμενος» στο κάτοπτρο μιας θρυμματισμένης πραγματικότητας/ετερότητας αναζητά να προσδιορίσει την απειλούμενη ποιητική του ταυτότητα επιδιώκοντας ωστόσο την έκθεσή του στο βλέμμα του άλλου.
ΜΑΟΥΡΙΤΣΙΟ ΝΤΕ ΡΟΖΑ
Το μοντέρνο στη σύγχρονη ιταλική ποίηση
Οι όροι «μοντέρνος» και «μοντερνισμός», καίτοι λατινικής προέλευσης, χρησιμοποιούνται ελάχιστα στην Ιταλία σχετικά με τα καλλιτεχνικά κινήματα και ρεύματα που άλλαξαν τη φυσιογνωμία του Ευρωπαϊκού πολιτισμού μεταξύ του τέλους του 19ου αιώνα και των πρώτων δεκαετιών του 20ού. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι την ίδια περίοδο ο όρος «μοντερνισμός» αναφέρεται κυρίως στο ανανεωτικό ρεύμα της Καθολικής Εκκλησίας, το οποίο προσπάθησε, πριν καταδικαστεί από τον Πάπα, να δρομολογήσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Έτσι, η «μοντέρνα» Ιταλική ποίηση γεννιέται γύρω από διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά, κυρίως της Φλωρεντίας, συνομιλώντας γόνιμα με τα Ευρωπαϊκά ρεύματα, που αποτελούν σταθερό σημείο αναφοράς. Η εισήγηση αυτή σκοπό έχει να σκιαγραφήσει την πορεία της «μοντέρνας» (δηλαδή «σύγχρονης») ποίησης στην Ιταλία και τα σημαντικά επιτεύγματά της.
ΜΑΟΥΡΙΤΣΙΟ ΝΤΕ ΡΟΖΑ
Το μοντέρνο στη σύγχρονη ιταλική ποίηση
Οι όροι «μοντέρνος» και «μοντερνισμός», καίτοι λατινικής προέλευσης, χρησιμοποιούνται ελάχιστα στην Ιταλία σχετικά με τα καλλιτεχνικά κινήματα και ρεύματα που άλλαξαν τη φυσιογνωμία του Ευρωπαϊκού πολιτισμού μεταξύ του τέλους του 19ου αιώνα και των πρώτων δεκαετιών του 20ού. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι την ίδια περίοδο ο όρος «μοντερνισμός» αναφέρεται κυρίως στο ανανεωτικό ρεύμα της Καθολικής Εκκλησίας, το οποίο προσπάθησε, πριν καταδικαστεί από τον Πάπα, να δρομολογήσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Έτσι, η «μοντέρνα» Ιταλική ποίηση γεννιέται γύρω από διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά, κυρίως της Φλωρεντίας, συνομιλώντας γόνιμα με τα Ευρωπαϊκά ρεύματα, που αποτελούν σταθερό σημείο αναφοράς. Η εισήγηση αυτή σκοπό έχει να σκιαγραφήσει την πορεία της «μοντέρνας» (δηλαδή «σύγχρονης») ποίησης στην Ιταλία και τα σημαντικά επιτεύγματά της.
Ιωσήφ Βεντούρας
” Δεύτερη ζωή”. Ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος του διαδικτύου
Η περιπέτεια της γραφής.
2.Από τις πρωτοπορίες του 20ου στην ηλεκτρονική ποίηση του 21ου αιώνα.
3. Ο θαυμαστός κόσμος του διαδικτύου, η ψηφιακή λογοτεχνία και τα ηλεκτρονικά περιοδικά ποίησης
Η φλόγα που κατακαίει τους καπνιστές, τις καπνίστριες, τους ποιητές και τις ποιήτριες είναι ένας κοινός τόπος της νεοελληνικής πραγματικότητας. Η Ποιήτρια με το nick neerie από την Κύπρο, με αφορμή μια κουτσουλιά περιστεριού, αναρωτιεται με τη σειρά της: “Κανείς δε με ρωτά γιατί δεν έγινα τραγουδίστρια (γιατί άραγε;) αλλά νιώθω ότι θέλω να μοιραστώ τον πόνο μου…”
Η συνέχεια http://www.musicheaven.gr/html/modules.php?name=Blog&file=page&op=viewPost&pid=9153
τα ντουμάνια μας υψώνουν.
πιάστε μας.
Προσωπικά δεν καπνίζω αλλά σε παρέα ή μερικές φορές όταν γράφω πίνω.
Μετά, ανάλογα με το που είμαι, περπατώ ή μπαίνω σε ταξί ή με πάει σπίτι η σύζυγος.
Καλό μήνα!
Όταν απουσιάζει από το Συμπόσιο για το “Μοντέρνο” στην Ποίηση, ο Μιχαήλ Μήτρας, επειδή δεν τον προσκάλεσε κανένας, είναι δυνατόν να μην ανάψεις τσιγάρο;
Και όχι μόνο Σωτήρη…..
Αν υπάρχει διάθεση μπορούμε να θίξουμε πολλά τραγελαφικά. Εγώ προσωπικά ντρέπομαι για την χώρα μου όταν συμβαίνουν τέτοιας ποιότητας και περιεχομένου ποιητικά συμπόσια.
Γιατί κάποιος θα πρέπει να ντραπεί επιτέλους…
Αλήθεια, έχεις διαβάσει πιο υστερημένο και κατάπτυστο “Περί Ποιήσεως” από του Ηλία Γκρη; (Όχι πως υπόλοιποι συμμετέχοντες πάνε πίσω…..)
Καλημέρα.
Έχω την ακόλουθη απορία:
Εγώ που κλήθηκα από το συμπόσιο σήμερα το βράδυ να διαβάσω ποιήματά μου ως Ηλείος, στο πλαίσιο της παρουσίασης της ποίησης του νομού αυτού, είμαι κατάπτυστος και θα έπρεπε να ντρέπομαι ως συμμετέχων;
Όσο πατάει ο ελέφαντας 🙂
Πολλές παράμετροι ορίζουν μια εκδήλωση φαντάζομαι και πρέπει να αξιολογούνται και κάθε μια ξεχωριστά και στη συνολική τους αποτελεσματικότητα…
Μάτα το είπες. Την καλημέρα μου.
Αγαπητέ κύριε Βούλτο άλλοι θα έπρεπε να αντιδράσουν πρώτοι, όχι εσείς…
Καλημέρα σε όλους.
Κύριε Λειβαδά
Με τον τρόπο που το θέτετε, μάλλον παρερμήνευσα το σχόλιο σας γενικεύοντας και αντέδρασα υπερβολικά.
Την καλημέρα μου
“Πολλάκις η ημετέρα ηρωίς [η Πάπισσα Ιωάννα] ήρχιζεν από της «Θεοδικίας» και ετελείωνεν εις την μαγειρικήν.” Εμμανουήλ Ροΐδης