Γιάννης Κυριαζής, Γιώργος Κεντρωτής, Ελένη Κονδύλη, Βασίλης Λαλιώτης και Σωτήρης Παστάκας

Ελένη Κονδύλη: Μετάφραση και λογοκρισία

Η μετάφραση και η ηθική έχουν κάτι κοινό μεταξύ τους.
Έτσι, ο Mounin έγραφε για τις μεταφράσεις
les belles infidèles, οι ωραίες άπιστες!
Είναι γιατί στο θέμα της μετάφρασης μπαίνει και η προέκταση της αλήθειας.

Για τη λογοτεχνία η αλήθεια είναι μια
ʽαπλήʼ προέκταση,
; (είναι;);
δλδ το καίριο ζήτημα στη λογοτεχνία είναι κάτι άλλο, λέμε τώρα, από την αλήθεια:
είναι και η αίσθηση του γούστου της κοινωνίας, περισσότερο από άλλα, και συγχρόνως κάτι άλλο
ξέρω γω;
Να, μια ΑΡΜΟΝΙΑ. Γιʼ αυτό μίλησα για
ʽγούστοʼ:
κάτι που θέτει μπροστά σου ένα σύστημα που ʽστέκειʼ.
Έναν παρθενώνα, ας πούμε, με κάθε έννοιά του.
– ιστορική: ένα ʽπράμαʼ που θα μείνει κορυφαίο για πολύ καιρό, (ας πούμε η σύμπραξη έλιοτ και σεφέρη)
-ετυμολογική, ένα ʽπράμαʼ που θα επιτρέπει συνεχείς διακορεύσεις και αλλεπάλληλες πτυχές του καινούριου που ανακαλύπτουμε μέσα του.

Η μετάφραση οφείλει λοιπόν να είναι
μετά-δοση με λέξεις αυτής της
διπλής τουλάχιστον όψης ή βλέμματος της λογοτεχνίας.

Πώς, παραδείγματος χάρη, να μεταφράσεις ένα κείμενο που περιέχει πολλές αναγνώσεις στη γλώσσα του;
Πώς να χτίσεις με λέξεις άλλης γλώσσας ένα παρ-όμοιο κείμενο.
Γιατί ίδιο, δεν είναι δυνατόν.
Άλλωστε, και γιʼαυτό μια καλή μετάφραση είναι μια μετάφραση που δε σε παραπέμπει στο πρωτότυπο, σου αρκεί.
Έτσι και το σχόλιο που με έκανε ʽζηλωτυπικά φίλα προσκείμενηʼ στον μετέπειτα φίλο γιώργο κεντρωτή
http://cropper-blog.blogspot.com/2007/09/hermann-broch.html

για να φτάσουμε στο ʽέργο ή πάρεργοʼ
θα πρέπει να δούμε τη μετά-φραση. Ο μεταφραστής δεν είναι μεταπράτης. Δεν μπορεί να πουλάει μεταχειρισμένα. Ούτε καν να πουλάει.
Εργάτης είναι και όχι αφέντης ούτε έμπορας.
Η ιδέα της μετάφρασης είναι μια
ενδεχόμενη, βίρτουαλ πραγματικότητα στο κεφάλι του μεταφραστή.
Το κύριο συστατικό στοιχείο της πραγματικότητας,

είναι το ΚΕΙΜΕ-ΝΟ,

-ξαπλωμένο νωχελικά και ερωτικά,
-μέσα στο κεφάλι του μεταφραστή.
Για να αρμόσεις στο κείμενο τη βίρτουαλ πραγματικότητα που δημιουργεί
η επιθυμία ή το καθήκον της μετάφρασης, για
να φέρεις το κείμενο στο κρεβάτι της δικής σου γλώσσας,
πρέπει να ιδρώσεις πολύ.
Να ʽστύψεις το κεφάλι σου, το μυαλό σου, όπως λέγαμε παλιά.
Να προσπαθήσεις με τις λέξεις που σου έρχονται
να φύγεις, αλλά και να μείνεις στο κείμενο.
Να το πάρεις από κει, αυτό το κείμενο, και να το πας αλλού.
Η μετάφραση είναι σχεδόν μια αντίφαση.
Ψάχνεις,
είτε με το έμφυτο ταλέντο,
είτε με πολύ ʽαίμα, δάκρυα κι ιδρώταʼ, που λέει και το άσμα,
να βρεις τρόπους να αποδόσεις στο μεταφρασμένο πολλές χεριές νοήματα στην κάθε λέξη, χεριές που να ταιριάζουν…
Να αρμόσεις δλδ
όχι τη μια γλώσσα με την άλλη,
αλλά το φορτίο ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ
του κάθε κειμένου σε ένα άλλο κείμενο.

Θα σας δώσω μια συνταγή. Υπάρχουν πολλές στη μετάφραση. Όλες βιωματικές νομίζω είναι.
Ξεκινάς συνήθως από το λεγόμενο ʽαυτονόητοʼ.
Μπορείς αντί για ʽαυτονόητοʼ να πεις ʽαυτόματοʼ ή ʽυποσυνείδητοʼ:
Να αφεθείς πρώτα σε μια πρώτη ακαταλαβίστικη μεταγραφή, σχεδόν αναρχική, του κειμένου προς μετάφραση. Σχεδόν με κλειστά μάτια.
Και μετά, βλέποντας το έκτρωμα που έχεις φτιάξει, παρατηρώντας με μισό μάτι το ολοκληρωμένη στην πρώτη γλώσσα κείμενο, φτιάχνεις στη δική σου γλώσσα ʽύληʼ, λάσπη για να χτίσεις το δικό σου μεταφρασμένο κείμενο. Το δικό σου ʽπαρθενώναʼ, όσο
σαρκαστικά
κι αληθινά,
κι αν λέω αυτή τη λέξη.

Εδώ είμαστε λοιπόν.
Αν στην πραγματική, εκτός εισαγωγικών, λογοτεχνία η ομορφιά γεννάει αλήθεια, μια καλή μετάφραση πρέπει
και
· να είναι πιστή, δλδ όμορφη και άρτια, αλλά
και
· να δίνει τη δική της αλήθεια, δλδ να είναι άπιστη και δημιουργική η ίδια στη δική της γλώσσα.

Η έννοια της λογοκρισίας έρχεται πάνω στο χτίσιμο της μετάφρασης.
Αναγκαστική είναι η προσωπική λογοκρισία.
Αν δεν προσέξεις, μερικές φορές ένα κείμενο το ʽντύνειςʼ με τις δικές σου ιδέες.
Η λογοκρισία μπορεί να γίνει από πολλούς και για πολλούς λόγους, στο θέμα της μεταφραστικής δουλειάς.
– Παράδειγμα καμιά φορά, η μετάφραση των σούφι, που παίρνει έναν αέρα εντελώς εξωτικό στις μεταφράσεις.
– Άλλο παράδειγμα, πώς μεταφράστηκε κι από ποιους
ο ναζίμ χικμέτ. Στην αρχή μεταφραζόταν από τα τουρκικά, από άγνωστους ή περίπου, κουμουνιστές. Όταν το όνομά του έγινε πιο γνωστό, τότε οι ελληνικές μεταφράσεις του γινόντουσαν από γνωστούς ποιητές με ενδιάμεση στάση σε μια άλλη γλώσσα…

Λογοκρισία πιο οδυνηρή, δλδ όχι μονοπροσωπική, αλλά διαπροσωπική, είναι κι αυτή πολύ εύκολη.
Κάποιοι γνωρίζουν ότι μια ιδέα είναι αδιανόητο να περάσει σε μια άλλη νοοτροπία.
παραδείγματα:
– Είχα γράψει ένα ποίημα για την Παλαιστίνη. Άρεσε πολύ στον Άδωνη, ένας φίλος άραβας το μετέφρασε αραβικά. Σʼ ένα στίχο έγραφα:

Είμαι αγκαλιά για τα νεκρά μωρά σας, όγκος για τους ακροβολιστές σας, πέτρα για τα κλάματα των εβραίων. Ναι, πέτρα για πένθος και κορμί για θάνατο.

Ήδη ο μεταφραστής δεν ήθελε να το μεταφράσει. Τελικά ο Άδωνης το δημοσίευσε έχοντας παραλείψει την αναφορά στους Εβραίους.
– Είναι δυστυχώς ακόμη κοινό σε μια ορισμένου τύπου Ανατολή, να ντύνουν ένα ολιγόστιχο ποίημα με πολλά φρουφρού, για να γίνει, υποτίθεται, πιο κατανοητό …

Η λογοκρισία στη μετάφραση μπορεί να είναι και προσπάθεια ενσωμάτωσης ενός κειμένου σε μιαν άλλη κουλτούρα.
Εδώ θα σας πω τη δική μου αμαρτία:
δυο αποσπάσματα από το ποίημα οτυ χάφιζ του 14ου αιώνα:

Κοίτα: όταν τριαντάφυλλο για μια στιγμή μονάχα, ανοίγει και γελάει,
εσύ απιστία σκέπτεσαι; Βέβαια όχι. Αηδόνι μου μην κλαις, που η γη αλλάζει.
Κι εσύ ποιητή, αδύναμε, σαν την Ελένη, τι τον ζηλεύεις τον μεγάλο Χάφιζ;
Ειν’ ο Θεός που τού ‘δωσε το χάρισμα
στα ποιήματα με λόγια του να λάμπει!

Η τελευταία στροφή του, που φυσικά είναι εντελώς ʽπειραγμένηʼ, με τρόπο ειρωνικό αναφέρω ακόμη και το όνομά μου: σκοπός του ποιήματος είναι ο έπαινος του ποιητή και ψόγος της άλλης πλευράς, θέμα εντελώς λόγιο και καθοριστικό για την αραβική και συνεπώς την οποιαδήποτε ισλαμικής εμβέλειας λογοτεχνία. Για να αποδώσω την έντασή του, κατέστρεψα το κείμενο . Μια προδοσία, για την οποία επικαλούμαι ως ελαφρυντικό το ίδιο το ποίημα στην παράδοσή του, και την προσπάθειά μου να το εντάξω στη δικιά μας νοοτροπία.

Υπάρχουν φορές που δεν ξέρεις τι να κάνεις με τις μεταφράσεις. Άλλες φορές το μεγαλείο είναι απλό:

Ήσουν και ήταν κι αυτή και ήταν ο χρόνος .

Ο απόλυτος ερωτικός στίχος! Το μεγαλείο του είναι η ακριβής μετάφρασή του Ομάρ ¨Αμπι Ραμπία, άραβα ποιητή αρχών του 8ου αιώνα…

Καμιά φορά η λογοκρισία στη μετάφραση έχει χαρακτήρα προπαγανδιστικό.
Θα σας δώσω ένα παράδειγμα, πάλι από ένα αραβικό χαντίθ:
ʽαναζητώντας τη γνώση, να φτάσετε ακόμη και στην κίνα! Είχε πει ο προφήτης.
http://islamiquementincorrect.blogspot.com/

http://www.islam-qa.com/fr/ref/13637

Ikbal al-gharbiISLAM, FEMME ET SAVOIR
ενώ μεν εκ πρώτης όψεως το θέμα αφορά στη γνώση, άρα στην ευρύτητα του Ισλάμ, οι ερμηνείες της λέξης ‘γνώση’ από ομάδα μουσουλμάνων, εγκαλούν στην αναζήτηση της θρησκευτικής γνώσης.
ένα άλλο παράδειγμα, μετάφραση του κάτωθι ποιήματος του άδωνη:

أول الحشد

أصواتٌ
تتعانقُ في السّاحات / جمعنا
عِلْمَ الآفاقِ ، دليلَ الجَمْرْ :

أليومَ ، ووجهُ الأرض هِلال ،ٌ
أليومَ ، سنقتل هذا العَصْرْ . . .

124 Η αρχή της ανθρωποθάλασσας

Φωνές
που αγκαλιάζονται στις πλατείες / συγκεντρώσαμε
τη γνώση των περάτων της γης, τον οδηγό των πυρακτωμένων ανθράκων :

Σήμερα, όπου το πρόσωπο της γης είναι μια νέα σελήνη
σήμερα, θα σκοτώσουμε αυτή την εποχή …

Ο προτελευταίος στίχος τελειώνει με την αραβική λέξη ʽχιλάλʼ, που δηλώνει ένα σύμβολο. Το σύμβολο αυτό το βλέπουμε στις σημαίες των περισσοτέρων κρατών που έχουν επίσημη θρησκεία το Ισλάμ : είναι η ημισέληνος. Αν εκλαμβάναμε λοιπόν τη λέξη ʽχιλάλʼ με αυτήν απλώς την έννοια, θα βλέπαμε –ίσως- στο ποίημα αυτό μια κήρυξη πολέμου του Ισλάμ. Πρέπει όμως να ανατρέξουμε στην ετυμολογία αυτού του συμβόλου, ετυμολογία κοινή σε όλο το μεσαιωνικό κόσμο της Μεσογείου, ιουδαϊκό, χριστιανικό ή ισλαμικό, για να βρούμε το νόημα του ποιήματος. Και η χρήση του συμβόλου του κύκλου της σελήνης έχει να κάνει με τον κύκλο του χρόνου τόσο στο βιολογικό ανθρώπινο κύκλο (πιστευόταν ότι καθόριζε την έμμηνο ρύση της γυναίκας), όσο και στον καθορισμό του ιεροτελεστικού χρόνου (τι άλλο καθορίζει το δικό μας Πάσχα, αν όχι η συμπλήρωση του κύκλου της σελήνης την άνοιξη ;). Η παρατήρηση της νέας σελήνης ορίζει και τους μήνες του ισλαμικού έτους (και συνεπώς και την απαρχή του μηνός του ραμαζανίου, εξʼου και το σύμβολο). Άρα πρέπει να αναφερθούμε στην έννοια της νέας σελήνης ως κορυφαίας απαρχής, που είναι το πραγματικό και πρωταρχικό σύμβολο, και όχι στην ημισέληνο, που είναι το ισλαμικό σύμβολο που απορρέει από το πρώτο. Η ανάδραση μεταξύ αυτού που είναι πριν ʽτο παλαιόʼ, και ʽαυτού που έρχεταιʼ να αναιρέσει το παλαιό, είναι πάγια τεχνική στην ποιητική πρωτοπορία του Άδωνη : δεν ξεκινά από το ʽπαλαιόʼ, αλλά από το πρωταρχικό για να φτάσει στη δυνατότητα μιας συνεχούς νέας αρχής. Ό,τι γίνεται με τα σύμβολα, γίνεται και με τη γλώσσα του: η χρήση της στην ποίησή του έχει να κάνει με την πιο κλασική και καθάρια μορφή της, έτσι το αποτέλεσμα είναι και πολυσήμαντο και συχνά ερμητικό.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

τα υπόλοιπα ήταν προφορικά (μέχρις εκεί είχα γράψει)

όσο για το ποίημα του χάφιζ, επειδή κατέστρεψα το περασμένο μπλογκάκι μου, το είχα χάσει. όμως το βρήκα στο διαδίκτυο, που κάποιοι το είχαν αναρτήσει, από δω κι από κει. ωραίο ποίημα. το παραθέτω ολόκληρο:

Έλα-θυμήσου. Κάθε ελπίδα, παλάτι είναι που τρέμει …;
Έλα. Βάλε να πιούμε. Κρασί η ζωή, στη λάσπη και κυλάει.

Σαν άνθρωπο μοναδικό προσβλέπω, μα τ’ ουρανού το απέραντο γαλάζιο!
Αυτόν που κάθε τι αφήνει πίσω και ξωπίσω, κι ελευθερία ζυγώνει.

Άκου του αγγέλου αυτά τα λόγια τα ιερά που χτες μου είπε
Όταν το νου μου η μέθη οδήγησε στην ομορφιά του:

Βασιλικό γεράκι με το οξύ σου βλέμμα! Να γίνεις Λωτοφάγος, στου παραδείσου τα λημέρια.
Τη γη που κλαίει ν’ αφήσεις, τη γη, που λάσπη κάνει τη ζωή μας ..;

Κοίτα ψηλά στο θρόνο τον Ύψιστο, που σε καλεί
Μακριά από τις θλιβερές παγίδες του ντουνιά σου.

Άκου και μπόλιασε τη μνήμη σου μ’ αυτό
Που γέροντας σε κέρασε σα μερτικό της γνώσης:

Αδύνατον να σταματήσεις της τύχης τις στροφές,
Με τα πολλά της τα παιδιά που γηρατειά κι ανέχεια τους ορίζει.

Άσε λοιπόν να φύγει, κάθε στεναχώρια. Άκου με κυνικά. Και να θυμάσαι
Ένα πως είν’ το μυστικό του μύστη: μόνο έρωτα ν’ αφήνει να τον καίει!

Απλώσου! Ποτέ να μην ξανάρθεις με τη σκέψη σε αμαρτία παλιά.
Τους κύκλους και την κρίση τους εμείς δεν κυβερνάμε.

Κοίτα: όταν τριαντάφυλλο για μια στιγμή μονάχα, ανοίγει και γελάει,
εσύ απιστία σκέπτεσαι; Βέβαια όχι. Αηδόνι μου μην κλαις, που η γη αλλάζει.

Κι εσύ ποιητή, αδύναμε, σαν την Ελένη, τι τον ζηλεύεις τον μεγάλο Χάφιζ;
Ειν’ ο Θεός που τού ‘δωσε το χάρισμα στα ποιήματα με λόγια του να λάμπει!

Ι.Ν. Κυριαζής: Η λογοτεχνική μετάφραση: έργο ή πάρεργο;

Δεν πρόκειται να μιλήσω ως ένας έμπειρος επαγγελματίας μεταφραστής, γιατί απλώς δεν είμαι,αλλά με την περιστασιακή ιδιότητα του μεταφραστή επιγραμμάτων της Παλατινής Ανθολογίας.
Θα περάσω κατευθείαν στην ερωτηματική διατύπωση του θέματός μας: « η λογοτεχνική μετάφραση: έργο ή πάρεργο;»
Αν μιλώντας για « έργο» εννοούμε μια σπουδαία,μια σημαντική πράξη και με τη λέξη «πάρεργο» μια δευτερεύουσα,επουσιώδους σημασία απασχόληση,τότε καταλαβαίνουμε ότι θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας δύο στοιχεία: α) την υποκειμενική στάση του μεταφραστή απέναντι στη μεταφραστική του ενασχόληση και β) τη αντικειμενική λειτουργία της μετάφρασης, τη σημασία,τη χρησιμότητα και την αναγκαιότητά της.
Όσον αφορά στην προσωπική στάση του μεταφραστή,θα αναφέρω δυο φαινομενικά απλοϊκά παραδείγματα:
Αναρωτιέμαι λοιπόν αν η μετάφραση του «Αναζητώντας το χαμένο χρόνο» δεν ήταν έργο ζωής για τον Παύλο Ζάννα,ανεξαρτήτως από τις πιθανές ενστάσεις που μπορεί κάποιος να έχει για τις μεταφραστικές του επιλογές.
Την ίδια εύλογη απορία θα εκφράσω για τη μετάφραση της Οδύσσειας και της Ιλιάδας από τους Κακριδή- Καζαντζάκη , ακόμη κι αν θεωρείται από κάποιους ξεπερασμένη.Το νʼ αφιερώνεις τόσα χρόνια και τόσο κόπο μεταφράζοντας, μπορεί να θεωρηθεί μια δευτεροκλασάτη λογοτεχνική λειτουργία,ένα πάρεργο, επειδή δεν παράγεις εσύ, αλλά «απλώς» μεταφέρεις το παραγόμενο από άλλον σε μιαν άλλη γλώσσα;..
Όσον αφορά στη σημασία της μετάφρασης:αυτονόητη είναι η απάντηση.Η μετάφραση ως γεφύρι που ενώνει χώρους και χρόνους,που καταργεί γλωσσικά εμπόδια και γεωγραφικούς-χρονικούς φραγμούς,βοηθά στην επικοινωνία των ανθρώπων, στην ανταλλαγή σκέψεων και γνώσεων, στην ώσμωση διαφορετικών πολιτισμικών αξιών,στην επαφή με τις λογοτεχνικές ετερότητες και την αφομοίωση ή την απόρριψή τους,στην υποδοχή νεωτεριστικών ή παραδοσιακών λογοτεχνικών στοιχείων .

Είναι δηλαδή η μετάφραση μια δημιουργία,τουτʼ έστιν έργο για το δήμο,δηλ. το λαό,μια δημοκρατική διαδικασία εξίσωσης των αναγνωστών,αφού βοηθά όλους μας,ανεξάρτητα από το βαθμό γνώσης της γλώσσας στην οποία είναι γραμμένο το πρωτότυπο,να το προσεγγίσουμε και να το απολαύσουμε.
Είναι λοιπόν έργο,στο βαθμό που αναδημιουργεί,ξαναστήνει το πρωτότυπο σε μιαν άλλη γλώσσα,δημιουργεί μια νέα οπτική για νʼ αναγνωστεί το αρχικό κείμενο,κατασκευάζει ένα νέο κείμενο –είδωλο στο γλωσσικό καθρέφτη της.
Κι αν σκεφτεί κάποιος πόσα εμπόδια πρέπει να αντιμετωπίσει ο μεταφραστής για να μπορέσει να επιτελέσει ικανοποιητικά το ρόλο του,τότε ίσως θα καταλάβει πως δεν πρόκειται απλώς για έργο,μα για έναν γλωσσικό άθλο,που απαιτεί,πέραν των άλλων, άριστη γνώση τόσο της γλώσσας-πηγής όσο και της γλώσσας-στόχου,ένα γλωσσικό επίτευγμα που κι αν δεν κινείται στα υψηλά επίπεδα της επινόησης ενός έργου,καταφέρνει πάντως να το θέσει σε λειτουργία και να του εμφυσήσει ζωή,σε μια νέα γλωσσική κοινότητα.
Αυτή η διαμεσολαβητική λειτουργία του μεταφραστή,που είναι δουλική-εξαρτώμενη του πρωτότυπου κειμένου που υπηρετεί,ίσως νʼ αναγνωρίζεται ως ήσσονος σημασίας συγκριτικά με το έργο του συγγραφέα που δημιουργεί το αρχικό κείμενο. Η αλήθεια είναι πως το πρωτότυπο δεν έχει ανάγκη τη μετάφραση για να υπάρξει,όπως ακριβώς ένα σώμα υπάρχει ανεξάρτητα από το είδωλό του στον καθρέφτη-η μετάφραση όμως,το γλωσσικό αυτό είδωλο, είναι ανύπαρκτη δίχως το σώμα-πρωτότυπο.
Δευτερεύουσα η λειτουργία της –όμως αυτό μπορεί να μειώσει τη σημασία της και να τη μετατρέψει σε απλό πάρεργο;…

Πολλοί πιστεύουν ότι τέλεια μετάφραση δεν μπορεί να υπάρξει-και ότι γιʼ αυτό, το έργο θα καλεί συνεχώς νέους μεταφραστές να δοκιμαστούν σε μιαν apriori καταδικασμένη προσπάθεια μεταφραστικής τελείωσης.
Η ενότητα μορφής-περιεχόμενου του λογοτεχνικού έργου,διασπάται στη μεταφραστική διαδικασία,αφού το κείμενο απεκδύεται το αρχικό γλωσσικό του ένδυμα για να ντυθεί μʼ ένα νέο.Η νέα του μορφή,ένα είδος γλωσσικής μετενσάρκωσής του,όσο άψογη κι αν είναι, θα υπολείπεται πάντοτε κατάτι της αρχικής-το έργο,αποκτώντας νέα μορφή,λένε οι υποστηρικτές της άποψης αυτής,αυτομάτως αλλάζει και το περιεχόμενό του-άρα,αλλάζει ουσιαστικά τη φυσιογνωμία του…Από εκεί ίσως πηγάζουν κι όλες οι απαξιωτικές απόψεις του μεταφραστικού έργου.
Προσωπικά πιστεύω ότι o μεταφραστής δεν είναι απλώς ο μεταφορέας ενός κειμένου σε άλλη γλώσσα μα ο ανακατασκευαστής του σε αυτήν ακριβώς τη γλώσσα. Θα πρέπει να είναι ταπεινός-γιατί, ακριβώς επειδή δεν παράγει αυτός το κείμενο, πρέπει να το υπηρετήσει.Είναι ένας δούλος που όμως χωρίς αυτόν,ο αφέντης του-το πρωτότυπο δηλαδή-έχει περιορισμένη άσκηση εξουσίας σε μια μικρότερη γλωσσική επικράτεια.Ο μεταφραστής είναι ο στρατιώτης που κάνει το βασιλιά να προελαύνει, ο πιστός που κάνει το Θεό να αισθάνεται παντοδύναμος.
Ο μεταφραστής κατʼ εικόνα και καθʼ ομοίωσιν όχι του εαυτού του μα του αρχικού έργου ,φτιάχνει το είδωλο του τελευταίου σε μιαν άλλη γλώσσα.
Αν η μετάφραση θέλει να διεκδικήσει ποσοστά αθανασίας ,θα πρέπει να βρει τρόπο για τη μη απομάκρυνσή της από το «αθάνατο» του πρωτοτύπου.Μα ακόμη κι αν ο μεταφραστής παρασυρθεί από τη δική του λογοτεχνική,θνητή ταυτότητα,δε θα παρασύρει μαζί του στην αφάνεια και το πρωτότυπο κείμενο.Εκείνο,θα στέκει πάντα εκεί,στην άκρη του γλωσσικού χάους,να μετρά τα τσακισμένα κορμιά των επίδοξων, ίσως και ματαιόδοξων, πολιορκητών του.

Σημείωση ‘Ποιείν”
Οι εισηγήσεις των κυρίων Κεντρωτή και Λαλιώτη ήταν προφορικές, αλλά τις έχουμε καταγράψει και βιντεοσκοπήσει για να τις ανεβάσουμε μελλοντικά σε utube.

από Σωτήρης Παστάκας
4 Comments