Κλασική Ιαπωνική Ποίηση
Haiku της περιόδου των Tokugawa (1568 – 1868)
Matsuo Bashο
(1644 – 1694)
Όπου να ʽναι θα πεθάνουνε
τα τζιτζίκια. Όσο τʼ ακούμε
δεν το σκεφτόμαστε.
Μιαν αστραπή:
Μες το σκοτάδι αστράφτει
του ερωδιού η κραυγή.
Σʼ ένα κλαρί νεκρό
κάποιο κοράκι στάθηκε
του φθινοπώρου δείλι.
Δεν καίει λάδι πια στη λάμπα μου,
ξάπλωσα. Και μες τη νύχτα
να μπαίνει το φεγγάρι απʼ το παράθυρο.
Φεγγάρι ολόγιομο.
Τριγύρω απʼ τη λίμνη όλη τη νύχτα
περιπλανήθηκα.
Τα νερά του καταρράκτη διαυγή.
Μέσα στα κύματα άσπιλα
λάμπει η σελήνη καλοκαιρινή.
Ξύπνα, ξύπνα, φωνάζω,
φίλη μου εσύ μοναχή,
πεταλούδα, που τώρα κοιμήθηκες.
Πρώτη του χειμώνα νεροποντή.
Ο πίθηκος μοιάζει κι αυτός
ένα βρόχινο να ζητάει παλτό.
Αρρώστησα ταξιδεύοντας,
τα όνειρα μου τώρα πλανώνται
σʼ ένα λειμώνα γυμνό.
Yamaguchi Sodο
(1642 – 1716)
Κάτω από τη σελήνη στιλπνή
με μόνη συντροφιά γυρίζω στο σπίτι μου
τη σκιά μου.
Sugiyama Sampϋ
(1647 – 1732)
Θα τον περιμένουνε τα παιδιά του
όσο ο κορυδαλλός
ανεβαίνει ψηλά!
Ikenishi Gonsui
(1650 – 1722)
Κόπασε του χειμώνα
ο άγριος άνεμος,
μην αφήνοντας πίσω του παρά τον αχό των κυμάτων.
Mukai Kyorai
(1651 – 1704)
Μπείτε! Μπείτε λοιπόν!
Ούρλιαζα, μα συνεχίζαμε να χτυπάμε
τη θύρα σκεπασμένη με χιόνι.
Hattori Ransetsu
(1654 – 1707)
Φθινόπωρο φεγγάρι γεμάτο
έρπουνε οι ατμοί
στην επιφάνεια του νερού.
Enomoto Kikaku
(1661 – 1707)
Στο καπέλο μου
το χιόνι μου φαντάζει λαφρύ
ότι είναι δικό μου.
Έφτασε ο χειμώνας.
Στα σκιάχτρα
κουρνιάζουνε τα κοράκια.
Το γεμάτο φεγγάρι λαμπρό.
Στο ψάθινο δάπεδο, των πεύκων
αντανακλώνται οι σκιές.
Tachibana Hokushi
(† 1718)
Όλα καήκαν.
Ευτυχώς οι ανθοί
είχαν προλάβει νʼ ανθίσουν.
Ομπρέλες…
Πόσες περάσαν
Τούτη τη βραδιά μες το χιόνι;
Yosa Buson
(1716 – 1783)
Καθʼ όλην τη διάρκεια της μέρας
στου φθινοπώρου τη θάλασσα
η φουσκοθαλασσιά κυματίζει.
Τshima Ryοta
(1718 – 1787)
Κρύβονται
οι πυγολαμπίδες κυνηγημένες
στις ακτίνες του φεγγαριού.
Kobayashi Issa
(1763 – 1827)
Με τι βλέμμα ζηλόφθονο
την πεταλούδα ακολουθεί
στο κλουβί το πουλί!
Suzuki Michihiko
(1757 – 1819)
Ω! υπέροχη, με το χιόνι
όπου παντρεύεται η ομίχλη
και τη σελήνη, αυγή!
“Με τι βλέμμα ζηλόφθονο
την πεταλούδα ακολουθεί
στο κλουβί το πουλί!”
Πόσο αξίζει, κάποιες φορές, κανείς να μεταφράσει.
Οι συγκλονιστικότερες αναρτήσεις (συχνά) έχουν και τα λιγότερα σχόλια. Να υποθέσω πως απλά τα λόγια περιττεύουν.
Σήμερα γιορτάζουμε το 800στό ποστάκι του “ποιείν” με κλασσική Ιαπωνική ποίηση, προσφορά του νεαρού Ζ.Δ.Αϊναλή
EΠΙΚΑ
Πιόνι του ύπνου
κάθε πολιτισμός που φεύγει.
Πίνει καφέ πίνει τσιγάρο
μέσα στον βόθρο.
Δίπλα στο τζάκι
ένα μικρό αγγούρι.
Εκεί που σκοτείνιασε
φωτίζει ο χρυσός.
Κόπασε του χειμώνα
ο άγριος άνεμος,
μην αφήνοντας πίσω του παρά τον αχό των κυμάτων.
Θα το φυλάξω αυτό. Ηταν όλα υπέροχα.
Αξιότιμε φίλε Αϊναλή, τα ποιήματα δεν είναι μεταφρασμένα σαν χαϊκού. Προσοχή στην έλλειψη ευθυβολίας και στην επιμήκυνση. Για την προσπάθεια όμως συγχαρητήρια.
Φιλικά,
Γιάννης Λειβαδάς.
Εξαιρετικές εκδοχές, γεμάτες πνευματική και ρητορική ευστροφία. Επισημαίνω την ποιητικότατη αντικατάσταση του «βλέπω» από το «ακολουθώ», στο «Με τι βλέμμα ζηλόφθονο την πεταλούδα ακολουθεί στο κλουβί το πουλί!». Το Χαϊκού του Ίσσα είναι: «kago no tori chô wo urayamu metsuki kana».Το metsuki σημαίνει «βλέπω», αλλά και «έκφραση των ματιών, του βλέμματος». Μπράβο! Μην σε απασχολούν καθόλου οι συλλαβές. Την αρτιότητα της φράσης να κοιτάς. Έτσι κι αλλιώς ένα Χαϊκού είναι μόνο ένας στίχος, ο οποίος γράφεται κάθετα και έχει 17 «νο». Δηλαδή 17 απλούς ήχους και όχι 17 συλλαβές. Το γνωστό σχήμα του Χαϊκού σε τρεις στίχους με 5 -7 -5 συλλαβές είναι μια εν πολλοίς αυθαίρετη αγγλοσαξονική κατασκευή. Εκείνο που ήθελαν οι Αγγλοσάξονες να πετύχουν ήταν η ανάδειξη του τριμερούς εικονικού σχήματος. Σαν να λέμε: πουλί στο κλουβί -πεταλούδα- ζηλόφθονο βλέμμα. Το Χαϊκού είναι μια συμπαγής σκέψη. Κυρίως αυτό. Αν έπρεπε να πλησιάσουμε ηχητικά το Χαϊκού, θα ήταν μάλλον καλύτερο να προφέρουμε το ιαπωνικό και να δούμε αν και κατά πόσον η ελληνική φράση με την οποία το μεταφράσαμε μπορεί να διαρκεί συνολικά το ίδιο. Αλλά τι σου τα λέω. Τα κατάφερες μια χαρά, αγαπητέ μου.
Οι Maîtres διαφωνουν;
Επιτελους μακρυα απo το παραλογοτεχνικο βορβορο ανθει ή μαραινεται (διαλεγετε και παιρνετε) δια χειρος Αϊναλή “απαλή ως μαγνόλια καί ως ηλιοτρόπιον” η Ποίηση.
Μεταφράζοντας και ο ίδιος από την ιαπωνική προσθέτω:
Επί των γλωσσικών και μορφικών ιδιαιτεροτήτων οφείλουμε να επισημάνουμε τα εξής: το χαϊκού, διέπονται από αυστηρούς τεχνικούς και γλωσσικούς κανόνες, που αν τους παραβλέψουμε κατά την λεπτή διαδικασία της μετάφρασης, το πρώτο που θα συμβεί θα είναι η τραγική μεταλλαγή των ποιημάτων. Δεν πρόκειται να κάνω λόγο για το γνωστό ζήτημα της συλλαβολογίας κάθε είδους. Θα σχολιάσω όμως το γεγονός ότι τόσο στις περισσότερο, όσο και στις λιγότερο καλές μεταφράσεις, (καθώς και στα χαϊκού που γράφονται στα ελληνικά), συναντάμε ένα όργιο παραβιάσεων των ρητών αυτών κανόνων, που καταλήγουν σε έναν αυθαίρετο φορμαλισμό. Εξαφανίζεται έτσι το ύφος (το οποίο πρέπει να είναι πάντοτε λιτό, απέριττο, σχεδόν μη-λογοτεχνικό), η γλώσσα (η οποία πρέπει να είναι επίσης πάντοτε απλή, άμεση) καθώς και το νόημα. Βλέπουμε επίσης το λύσιμο της φόρμας και του στίχου σε μια αδιανόητη επιμήκυνση των ποιημάτων, που κατʼ αυτόν τον τρόπο παύουν ασφαλώς να δηλώνουν το είδος τους.
Και για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, είμαστε υποχρεωμένοι να θίξουμε τα παρακάτω σημεία, τα οποία αναγνωρίσαμε σε αρκετές μεταφραστικές απόπειρες που είδαν το φως της δημοσιότητας: α) την βιασμένη προσπάθεια να «επεξηγηθούν» τα ποιήματα, και β) τη επικάλυψή τους με εκφραστικές καλολογίες και λυρικά τεχνάσματα. Ξανά και πάλι παραγράφηκε η λεπτότητα και κορυφώθηκαν «συναισθηματισμοί» οι οποίοι δεν είναι βεβαίως δυνατόν να εκφράσουν το πηγαίο συναίσθημα.
Τα τρία βασικά στοιχεία του χαϊκού είναι το Τι, το Πότε και το Που. Συνήθως, η ίδια η εικόνα δηλώνει από μόνη της το Τι, ενώ υποδηλώνει το Πότε και το Που. Αυτά απαρτίζουν τον αρχετυπικό κανόνα όπου το χαϊκού διέθετε την συλλαβική διάταξη σε σειρά τριών στίχων: 5/7/5. Σταδιακά η ορθόδοξή του συλλαβολογία καταργήθηκε, μα όχι προχωρώντας σε ένα πιο εκτεταμένο, μα σε ένα ακόμη πιο λακωνικό ποίημα
Άλλο ένα σημαντικό στοιχείο του χαϊκού είναι η ονοματοποιία, η οποία στην πραγματικότητα ορίζει τρία επίπεδα στο χαϊκού, τα οποία ξεχωρίζει κανείς μόνο στην ανάγκη να το μελετήσει, κατά την ανάγνωση έχουν από κοινού ενσωματωθεί σε μία ολότητα. Υπάρχουν τρεις τύποι ονοματοποιίας, που χρησιμοποιούνται ανά περίπτωση: α) η άμεση αναπαράσταση του ήχου, β) η αναπαράσταση της δράσης ή των υπολοίπων αισθήσεων πέραν της ακοής, και γ) η ονοματοποιία της έκφρασης της ψυχικής κατάστασης, της οποίας η μετάφραση είναι μάλλον ακατόρθωτη.
Και κάτι ακόμη, η λέξη νόημα είναι εντελώς αντίθετη προς το χαϊκού, εάν υπάρχει νόημα αυτό είναι το ίδιο το χαϊκού ως έχει.
Να ξέρουμε τι λέμε αγαπητοί.
Στους επαΐοντες:
Tα λόγια σκορπά
ο καινούργιος αγέρας
σαν κρύες στάχτες.
(Δ.Ι. Αντωνίου)
Θα μπορούσε, άραγε, να υπάρξει ελευθερόστιχο δημοτικό τραγούδι;
Θα ήθελα να βρω πληροφορίες για τα είδη της γιαπωνέζικης ποίησης. Γνωρίζω μόνο για τα τρία Χαϊκού.
Προς: Τάσα. Αν, μεταξύ άλλων, σας ενδιαφέρει η σχέση των ΣΗΜΕΡΙΝΩΝ Ιαπώνων με το χαϊκού, μπορείτε να δείτε το κεφάλαιο ” Στο διανυκτερεύον Μουσείο των χαϊκού” στο βιβλίο ΕΡΩΤΕΣ ΤΟΠΙΩΝ – μαρτυρίες, μεταφορές (εκδόσεις Κέδρος, 2007). Εγκάρδια.
Σημερα βρηκα την ιστοσελιδα αυτη ψάχνοντας διαφορα ενδιαφεροντα πραγματα για την Ιαπωνία και οχι μονο..
Υπεροχη σελιδα πραγματικα
Συγχαρητηρια
τα χαϊκού, και η Ιαπωνική Ποίηση μου προκαλούν δέος….
και θα συμφωνήσω με την φίλη Μαρία Νικολάου για την εξαιρετική δουλειά που γίνεται στην σελίδα σας…
Η αληθινή ποίηση δεν πιάνεται. Αιωρείται, πετάει, χύνεται. Καταλαμβάνει το χώρο της όπως η ψυχή. Δεν διηγιέται, δεν σχηματίζεται, δεν έχει βάρος σε τάσια ζυγαριάς. Η αληθινή ποιήση είναι ένας χώρος χωρίς μέτρα. Νιώθεται μόνο. Σε ταξιδεύει όπου δεν μπορείς να πας με άλλο τρόπο. Στις λέξεις – θήκες , είναι αυτό που δεν χωράει σε συλλαβές, και ξεχειλίζει.