To 1884 έγινε για πρώτη φορά η εισαγωγή στη Μέση Εκπαίδευση της διδασκαλίας κειμένων Ελλήνων λογογράφων και ποιητών.(1) Ωστόσο το Πρόγραμμα του 1884 δεν καθόριζε τον σκοπό ούτε έδινε μεθοδικές οδηγίες για τη διδασκαλία του νέου αυτού μαθήματος. Ο καθορισμός του σκοπού του μαθήματος γίνεται από τους συλλογείς των πρώτων Νεοελληνικών Αναγνωσμάτων, Δροσίνη και Κασδόνη που διδάσκονταν στις τρεις τάξεις του Ελληνικού σχολείου και είναι ο εξής πολυμερής και σύνθετος:

α. Γλωσσικός
β. Φρονηματιστικός
γ. Παιδευτικός-μορφωτικός
δ. Πολιτιστικός

Με το Πρόγραμμα του 1886 που αφορά το Βαρβάκειο Λύκειο καθορίζεται για πρώτη φορά από την πολιτεία, ο σκοπός της διδασκαλίας των Ν.Ε σε σχολείο που ανήκει στην Μέση Εκπαίδευση. Ο σκοπός είναι κυρίως γλωσσικός: να γίνουν, καταρχήν, οι μαθητές ικανοί να γράφουν στην καθαρεύουσα και έπειτα να καταλαβαίνουν τους αρχαίους Έλληνες λογογράφους και κάποιους από τους ποιητές.

Το Πρόγραμμα του 1897 είναι αυτό που καθορίζει επισήμως για πρώτη φορά τον ιδιαίτερο σκοπό της διδασκαλίας του μαθήματος των Ν.Ε στο Ελληνικό σχολείο και στο Γυμνάσιο: κυρίως να κάνει τους μαθητές ικανούς να χρησιμοποιούν ορθά τη νεότερη ελληνική γλώσσα στον γραπτό και προφορικό λόγο. Κατά δεύτερον είναι η ανάγνωση νεοελληνικών κειμένων πεζών και ποιητικών, αλλά όχι και η ανάπτυξή τους, ένα σημείο που υπήρχε στα προηγούμενα Προγράμματα του 1884,1886 και 1896. Τον ίδιο ακριβώς σκοπό διδασκαλίας των νεοελληνικών κειμένων, καθορίζει και το Πρόγραμμα του 1906. Κοντά σε αυτόν τον επίσημο σκοπό υπάρχει και ο ανεπίσημος σκοπός που ήταν ο εθνικός και ηθικός φρονηματισμός όπως διαπιστώνεται από την επιλογή των κειμένων που περιλαμβάνονται στα Νεοελληνικά Αναγνώσματα του Γυμνασίου αυτής της περιόδου.

Το Πρόγραμμα του 1914 διαγράφει τους τρεις κλάδους για το μάθημα των Ν.Ε:
1. η γλωσσική διδασκαλία(γραμματική, συντακτικό, ορθογραφία) και η συναγωγή γραμματικών και συντακτικών κανόνων κατά την ερμηνεία των κειμένων
2. η ερμηνεία των κειμένων
3. οι συνθέσεις
Έτσι με αυτό το Πρόγραμμα, εμφανίζεται για πρώτη φορά ο όρος ερμηνεία των κειμένων που αντικαθιστά τους όρους ανάγνωση και ανάπτυξη που υπάρχουν στα προη-γούμενα Προγράμματα. Σύμφωνα με τον Τόγια αυτή η μεταβολή έχει πολύ μεγάλη σημασία για τους εξής δύο λόγους:
α. οι εκπαιδευτικοί αντιλαμβάνονται ότι το νέο Πρόγραμμα δεν τους ζητάει απλώς να περιορίσουν τη διδασκαλία τους στην ανάγνωση των κειμένων και να περάσουν την υπόλοιπη ώρα του μαθήματος με τη γλωσσική ανατομία του (γραμματική-συντακτικό) ή με την ορθογραφία και επιπλέον να υποχρεώνουν τους μαθητές να αντιγράφουν τα κείμενα.
β. το νέο Πρόγραμμα ζητάει να γίνεται μια πολύπλευρη εργασία κατά τη διδασκαλία των κειμένων με στόχο και τη γλωσσική μορφή(όπως ίσχυε τα προηγούμενα χρόνια) αλλά και το περιεχόμενο.

Με το Διάταγμα του 1923 αρχίζει μια νέα πορεία για το μάθημα των Νέων Ελληνικών, αφού αναγνωρίζεται ως μάθημα ανεξάρτητο, αυτοτελές και πρωτεύον και έτσι παύει να είναι εξάρτημα του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών. Η Έκθεση της Επιτροπείας του 1928, δημοσιευμένη στο Φ.Ε.Κ του 1929, προβάλλει για πρώτη φορά ως σκοπό του μαθήματος την αισθητική απόλαυση.
Το Πρόγραμμα του 1931 δεν αναγράφει το σκοπό του μαθήματος. Αυτός βρίσκεται στο Νόμο του 1931 που αφορά τα Αναγνωστικά Βιβλία και είναι σύνθετος και πολυμερής:
α. γλωσσικός
β. αισθητικός
γ. πολιτιστικός
δ. φρονηματιστικός(ηθικός και εθνικός)
ε. παιδευτικός

Το Πρόγραμμα του 1935 παρουσιάζει μεν τους ίδιους σκοπούς με αυτό του 1931, ωστόσο δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ηθοπλαστική και εθνοπρεπή μόρφωση των μαθητών, προβάλλοντας κυρίως το πρότυπο Θρησκεία-Πατρίδα-Οικογένεια, το οποίο θα διατηρηθεί και στις επόμενες δεκαετίες. Έτσι στα Νεοελληνικά Αναγνώσματα του 1950 συναντάται ένα εθνοκεντρικό περιεχόμενο με έντονη τη προβολή του φρονηματιστικού στοιχείου.

Σύμφωνα με την Προκήρυξη του 1954 για τα Νεοελληνικά Αναγνώσματα, ο σκοπός τους είναι (ο οποίος εμμέσως δείχνει και το σκοπό του μαθήματος των Ν.Ε) σύνθετος και πολυμερής: α) γλωσσικός β) αισθητικός) γ) πολιτιστικός) και δ) φρονηματιστικός.

Ο ίδιος πολυσύνθετος σκοπός που διατυπώθηκε και με το Πρόγραμμα του 1931 εμφανίζεται και στα Προγράμματα των Γυμνασίων της «Πρώτης Βαθμίδος» του 1961 με έμφαση κυρίως στο πολιτιστικό-φρονηματιστικό μέρος.

Η μεταρρύθμιση του 1964 διατυπώνει ως σκοπό της διδασκαλίας των Ν.Ε, την κατάκτηση της νέας ελληνικής γλώσσας( γλωσσικός) από τους μαθητές, τη γνωριμία τους με τα έργα της νέας ελληνικής λογοτεχνίας και την ωφέλεια που θα αποκομίσουν από αυτή (φρονηματιστικός). Σε γενικές γραμμές αυτή η μεταρρύθμιση υπήρξε πολύ ουσιαστική για την ιστορία του μαθήματος των Ν.Ε διότι έδινε μεγάλη βαρύτητα σε αυτό εξαιτίας της μετατόπισης βάρους που επιδιώχθηκε από την αρχαία ελληνική γραμματεία στις αξίες του νεοελληνικού πολιτισμού όπως αυτές αναδεικνύονται μέσα και από τα κείμενα της λογοτεχνίας.

Η μεταρρυθμιστική προσπάθεια του 1964 ανακόπηκε από τη δικτατορία του 1967, η οποία «γύρισε» σε πολλές περιπτώσεις το μάθημα των Ν.Ε πολλά χρόνια πίσω και νομοτυπικά και ουσιαστικά.
Έτσι το Σεπτέμβριο του 1967 το δικτατορικό καθεστώς προχώρησε σε μια συνολική ρύθμιση με την επαναφορά του εκπαιδευτικού καθεστώτος που ίσχυε πριν από τη Μεταρρύθμιση του 1964. Mε τον A. N. 129/1967 τροποποιήθηκε ο σκοπός της Γενικής Εκπαίδευσης η οποία θα παρείχε (2) “αγωγήν επί τη βάση των ιδεωδών του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού, αποσκοπεί να καταστήση τους εκπαιδευόμενους ικανούς όπως εκπληρώσι τας υποχρεώσεις των ως άνθρωποι και πολίται και ανταποκρίνονται εντός της πολιτικής κοινότητος το ελληνικού έθνους εις τας επιβαλλομένας απαιτήσεις υπό της συγχρόνου ζωής”.

Το 1967 εκπονήθηκε κοινό πρόγραμμα για όλους τους τύπους των σχολείων της Μέσης Εκπαίδευσης. Σχετικά με το μάθημα των Ν.Ε όριζε μείωση του εβδομαδιαίου χρόνου διδασκαλίας, σε σχέση με το πρόγραμμα του 1966. O προσανατολισμός του είναι: έμφαση στη γνώση του παρελθόντος. Το προσωρινό αυτό πρόγραμμα του 1967 ήταν αποτέλεσμα κυρίως ιδεολογικών και πολιτικών λόγων, όπως και οι πρώτες ρυθμίσεις για την εκπαίδευση. Ακολούθησε το Αναλυτικό Πρόγραμμα του 1969 και το Αναλυτικό Πρόγραμμα του 1973. Το Αναλυτικό Πρόγραμμα του 1969, χωρίς να διαφοροποιείται αισθητά από το πρόγραμμα του 1967, χαρακτηρίστηκε από τη μείω-ση των εβδομαδιαίων ωρών διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών (στο πρόγραμμα του 1969 κατείχαν το 15,6% των ωρών και στο πρόγραμμα του 1966 17%). Στο πρόγραμμα του 1969, δίδονταν προτεραιότητα στα σχολικά εγχειρίδια και πολλαπλασιάστηκαν οι διδακτικές υποδείξεις για το μάθημα της λογοτεχνίας. Αυτό φανέρωνε μια συνεχή προσπάθεια του καθεστώτος να ελέγχει το εσωτερικό του σχολικού μηχανισμού και να αποτρέψει παρεκκλίσεις από τις ιδεολογικές γραμμές που προσδιόρισε.

Πηγές
1.Τα στοιχεία που θα παρουσιαστούν μέχρι το 1967, βασίζονται στο δίτομο έργο του Τόγια Β, Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στη Μέση Εκπαίδευση, Ιστορική θεώρηση (1833-1967),Αριστοτέλειο Πα-νεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών ( Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1988 και στο τρίτομο έργο του Αντωνίου Δ., Τα προγράμματα της μέσης εκπαίδευσης, 1833 – 1929, Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, Αθήνα 1988.
2. Περισσότερες λεπτομέρειες για την εκπαιδευτική πολιτική της χώρας κατά τη περίοδο της δικτατορίας στο άρθρο του Ανδρέου Α., «Η εκπαιδευτική πολιτική (1967-1974)», http://www.theseis.com

από Σωτήρης Παστάκας
6 Comments