Η ποίηση του Κώστα Λάνταβου, όπως τώρα αναβλύζει και μάς κατακλύζει μέσ’ απο τον συγκεντρωτικο τόμο που περιέχει όλη την εκδομένη ποιητικη παραγωγη του, μοιάζει με αρτεσιανο νερο που ξεχύνεται απο την πηγη του ορμητικο και αδάμαστο! Νερο αστείρευτο, δροσερο και ολοκάθαρο, που όλα, όσα λαμβάνουν χώρα μέσα του, λάμπουν κυριολεκτικα και είναι ευλογία απο τον Ύψιστο να το απολαμβάνεις και να το χαίρεσαι!

Αυτος ο καλαίσθητος συγκεντρωτικος τόμος, ο τυπογραφικα άρτια φροντισμένος, που φέρει τον γενικο τίτλο Η αγρύπνια εντός μου/ Ποιήματα 1980 – 2018, και εκδόθηκε στις αρχες του 2020 απο τις εκδόσεις Αρμος, της Αθήνας, περιέχει 14 ποιητικες συλλογες και εκατοντάδες ποιήματα, ξεδιπλωμένα σε 552 σελίδες – παραγωγη αρκετα πλούσια, αν υπολογίσουμε πως όλη αυτη η ποιητικη έκρηξη συντελέστηκε τα τελευταία 40 χρόνια!

Συγκεκριμένα, σε αυτο  τον συγκεντρωτικο και ογκωδέστατο τόμο περιλαμβάνονται, κατα σειρα έκδοσης, οι εξης ποιητικες συλλογες: 1. Πορεία (1980), 2. Χαμελαίοντες και σαλτιπάγκοι (1985), 3. Νυκτόβιος συλλέκτης (1989), 4. Το σπάταλο φως (1993), 5. Εκ Θεου αντιμισθία (1997), 6. Η τρυφερότητα του φόβου (1999), 7. Αντίνοος εν Κασσιώπη (2000), 8.Felix culpa(2001), 9.Μάθημα πρώτο (2004), 10. Η δωρεα του κάμπου (2006), 11. Εγκώμιο (2009), 12. Τα ευτελη και τα σπουδαία (2013), 13. Τα μάτια του μικρου Θεου (2015), 14. Καλημέρα (2018).

Εκείνο που έχω διαπιστώσει, και το οποίο ομολογω πως με έχει ξαφνιάσει αλλα και δυνατα εντυπωσιάσει, ίσως γιατι δεν είχα προηγουμένως καμία επαφη και εξοικείωση με την ποίηση του Κ. Λάνταβου, είναι η θαυμαστη ποιότητα που διακρίνει όλη την ποίηση που περιέχει αυτος ο τόμος που, χωρις δεύτερη σκέψη, θεωρω πως το 95%, ίσως και περισσότερο, του περιεχομένου του είναι γνήσια και αληθινη ποίηση! Ατόφιο, πραγματικα, χρυσάφι!

Θέλω να τονίσω πως η υψηλου επιπέδου ποίηση διακρίνει όλες τις συλλογες του τόμου∙ επίτευγμα που ξεχωρίζει απο την πρώτη κιόλας συλλογη του, αν αναλογισθούμε πως ο ποιητης εμφανίσθηκε στα λογοτεχνικα δρώμενα της Ελλάδας το 1980, με την συλλογη Πορεία, που μεταφέρει στις σελίδες της ποίηση αρκετα υψηλων προδιαγραφων, καθόλα αξιοθαύμαστη, και πράγμα σπάνιο για νέο ποιητη!

Έκτοτε, η ποιότητα της ποίησής του, ακολούθησε κλιμακωτα ανοδικη πορεία, που εύκολα ο οποιοσδήποτε μπορει να χαρτογραφήσει τώρα αυτη την συνέπειαπου διακρίνει την ποίησή του, εξετάζοντας και αναλύοντας σωστα και σε βάθος την κάθε συλλογη του, εφόσον αυτες εκδόθηκαν, όπως σημείωσα, σε τακτα χρονικα διαστήματα, απο το 1980 – 2018.

Στη συνέχεια αυτου του κειμένου θα δώσω ειδικα και γενικα χαρακτηριστικα  της ποίησης του Κ. Λάνταβου, όπως τ’ άντλησα απο την αναγνωστικη καταβύθισή μου στα κρυστάλλινα νερα αυτης της τόσο ενδιαφέρουσας ποίησης.

  1. Το φως, απ’ ότι διαπίστωσα, καταυγάζει όλη την ποίησή του, απο την πρώτη στιγμη της ποιητικης πορείας-του μέχρι και την τελευταία. Είναι μία ποίηση ευρύστερνη, όπως το Ω, και δια βίου αναφορικη στη ζωη και στον θάνατο, στο σκοτάδι και στο φως. Το δυνατο φως όμως, το «σπάταλο φως», όπως εύστοχα το αποκαλει στην ομώνυμη συλλογη του, που καταλάμπειτην ποίησή του, αποκαλύπτει τις πραγματικες διαστάσεις-της, δίνει βάθος στο περιεχόμενό της και διευρύνει τους ορίζοντές της. Είναι μία ποίηση φωτοφόρος! Θέλω να τονίσω, πως ο ήλιος και το άπλετο φως του βρίσκονται συνεχως στο κέντρο του ποιητικου σύμπαντός του. Ακόμη και το βαθυ σκοτάδι στην ποίηση του Κ. Λάνταβου εκπέμπει φως! Επομένως, πρέπει ν’ αντιληφθούμε πως όλα περιστρέφονται και εξελίσσονται γύρω απο το φως, γι’ αυτο και οι λέξεις και οι στίχοι του είναι λουσμένοι σε αυτο το αίθριο φως. Άρα, όλα ομολογουν φως στην ποίησή του!Και όπως θα έλεγε η εκλεκτη ποιήτρια και δοκιμιογράφος Ελένη Ηλιοπούλου – Ζαχαροπούλου, με την ποίησή του, όπως αυτη αναδύεται μέσα απο το άπλετο φως, «εκφράζει μια αρχέτυπη καθαρότητα, μια αγνότητα αισθημάτων».

Πέραν απο το ηλιακο και αιώνιο φως, που δεν έχει αρχη και τέλος, στην ποίησή του υπάρχει και το εσώτερο και κατα χάριν φως, όπως είναι το φως της ελευθερίας, της σκέψης, του λόγου και της αγάπης,που λίγοι σύγχρονοι ποιητες αξιώνονται αυτης της θείας δωρεας και ευλογίας. Ίσως να είναι αυτα τα δύο είδη φωτος, εννοω του αίθριου και του κατα χάριν, που επιβάλλουν στον ποιητη να διατηρει μία τάξη γύρω του αλλα και μία άσβεστη αγρύπνια μέσα του! Γιατι ο ποιητης, όπως σωστα λένε, είναι η άγρυπνη συνείδηση του κόσμου!

Στην τελευταία συλλογη του που τιτλοφορείται Καλημέρα και συγκεκριμένα στο ποίημα «Αίρεση δημιουργίας», σελ. 539, υπάρχουν αυτοι οι υπέροχοι στίχοι:

 

«Σκοτάδι και φως με ορίζουν.

Με την ίδια δύναμη και τα δύο.

 

Γέρνω στην πλευρα του Ενος

Εξεγείρεται το Άλλο.

 

Ευάλωτος  εντέλει μοιράζομαι:

Ψηλαφώντας ίσκιους ανθίζω στο φως.

 

  1. Το φυσικο φως, όπως είπα, όχι μόνο καταυγάζει την ποίηση αλλα και τη διαυγάζει , δίνοντάς της άφθονη καθαρότητα αλλα και λάμψη, με αποτέλεσμα να την κάνει να ξεχωρίζει και για τη διαύγειά-της, γεγονος που δίνει την ευκαιρία στους αναγνώστες να βλέπουν και όσα συντελούνται εντος αυτης της στέρεης ποίησης. Να βλέπουν, δηλαδη, πεντακάθαρα και κυρίως στις σωστες και αληθινες διαστάσεις τους, πως είναι και πως κινούνται μέσα σε αυτη την ποίηση οι λέξεις του ποιητη, καθως και τα συναισθήματα και τα μηνύματα που μεταφέρονται απο αυτες τις λέξεις (όπως τα φορτηγα τραίνα) στους αναγνώστες του. Το φως όμως που καταλάμπει την ποίηση του Κ. Λάνταβου είναι ένα εξευγενισμένο φως. Δεν είχε καμία συγγένεια ή σχέση με «το αγγελικο και μαύρο φως» του Γιώργου Σεφέρη, γιατι αυτο, σύμφωνα με τη φιλολογικη έρευνα, είναι ένα «σκοτεινο», «μελανιασμένο» και «σκοτωμένο» φως.

Η πρώτιστη βέβαια λειτουργία του φωτος, που διαυγάζει την ποίηση του Κ. Λάνταβου,είναι η ζωτικη ενέργεια και η ψυχικη ανάταση που δίνει στον δημιουργο,(γενικα στον κάθε άνθρωπο), που επιδιώκει συγχρόνως να εξομοιωθει μαζι του. Για να καταδείξω τη σπουδαιότητα του φωτος στη ζωη των ανθρώπων, θα θυμίσω εδω κάποια χαρακτηριστικα στιγμιότυπα απο τη ζωη τριων επιφανων δημιουργων, αρχίζοντας απο τον Γκαίτε, όπου οι τελευταίες λέξεις που βγήκαν απο το στόμα του, λίγο πριν παραδώσει την ψυχη-του, ήταν: «Φως, περισσότερο φως»!

Αλλα και ο Μιχαηλ Άγγελος και ο Γιώργος Σαραντάρης (όπως τουλάχιστον ποιητικα μαρτυρει), λίγο πριν πεθάνουν, ζήτησαν να τους οδηγήσουν προς την πόρτα του σπιτιου τους, για να απολαύσουν για τελευταία φορα το φως και το θαύμα της ζωης.

 

  1. Στην ποίηση του Κ. Λάνταβου δεν περισσεύει τίποτε! Είναι όλα απαραίτητα, χρήσιμα και μάλιστα καλα ισοζυγισμένα μέσα της. Σε αυτη την ποίηση υπάρχει μόνο μία αστραφτερη ουσία, που φρόντισε ο ποιητης να την απαλλάξει αποτα βλαβερα συστατικα και τα περιττα βάρη της, όπως ο καλος γεωργος φροντίζει ν’ απαλλάξει το στάρι απο την ήρα, πριν το ρίξει στο χωράφι που θα οργώσει. Αυτη η απογυμνωμένη και αποκαθαρμένη ουσία φαίνεται τώρα σαν ένας υπέρλαμπρος ήλιος, που βασιλεύει ακόμη και μέσα στη νύχτα!

Συνεπως, απο αυτη τη συμπαγη ποίηση, δεν μπορεις ν’ αφαιρέσεις τίποτε, γιατι αμέσως θα υπάρξει πρόβλημα στη λειτουργία της. Δεν μπορεις ν’ αφαιρέσεις ούτε ένα κόμμα, πολυ περισσότερο μία λέξη ή ένα στίχο! Γιατι είναι σαν ένα μεγάλο οικοδόμημα, απο εκείνα που φτιάχνανε στα παλια χρόνια οι φημισμένοι λαϊκοι μάστορες που, αν κατα λάθος, αφαιρούσες απ’ αυτο έστω και ένα χαλίκι, υπήρχε ο κίνδυνος να σωριαστει κάτω στο έδαφος, σαν χάρτινος πύργος, όλο το οικοδόμημα. Έτσι, νομίζω, ισχύει και στην ποίηση του Κ. Λάνταβου που είναι, κατα την άποψή μου, ένα καλοσχεδιασμένο αρχιτεκτόνημα όπου μέσα του λειτουργουν όλα αρμονικα, με απόλυτη τάξη και ακρίβεια! Είναι ένα έργο εν προόδω, όπως έχει καθιερωθει να λέγεται ο όρος, στηριγμένο και αναπτυγμένο πάνω σ’ ένα ενιαίο αρχιτεκτονικο σχέδιο.

 

  1. Οι στίχοι του Κ. Λάνταβου απο την πρώτη κιόλας εμφάνισή-του φανερώνονται αρκετα ώριμοι γιατι είναι καλα δουλευμένοι, γερα σμιλευμένοι και σφιχτοδεμένοι,σίγουρα απο το χέρι έξοχου τεχνίτη που ξέρει σε βάθος όλα τα μυστικα της τέχνης που επιδίδεται. Ειδικα, στις πρώτες συλλογες-του, οι λιτοι στίχοι του είναι κυρίως βιωματικοι και περιέχουν μέσα-τους το αιρετικο, το ανατρεπτικο, το σαρκαστικο και το ειρωνικο στοιχείο. Το ποίημα «Αγωνία», απο τη συλλογη Πορεία, είναι ένα τέτοιο δείγμα αιρετικης και ανατρεπτικης ποίησης:

 

Απο μικρος

ήθελα να ιδω το πρόσωπο του Θεου.

Τώρα που μεγάλωσα

δεν έχω αυτη την αγωνία

σα βλέπω καθημερινα

τους άθλιους ανθρώπους

που έπλασε «κατ’ εικόνα και ομοίωσίν Του»…

Σελ. 28

 

Είναι όμως και έντονα υποβλητικοι και υπαινικτικοι οι στίχοι του! Πολλες φορες υπαινίσσονται ένα αόρατο και απρόβλεπτο κίνδυνο, τον οποίο ο ποιητης αισθάνεται να τον περιτριγυρίζει, όπως ο πεινασμένος λύκος το αφύλακτο πρόβατο. Άλλοτε πάλι, με τους στίχους του, καυτηριάζει την ανεξέλεγκτη αλλοτρίωση του φυσικου τοπίου αλλα και τη διάβρωση του εσωτρικου τοπίου, δηλαδη της ανθρώπινης ψυχης. Είναι, λοιπον, στίχοι γεμάτοι ηλεκτρισμένη ενέργεια, που αποπνέουν παράλληλα απλότητα και ταπεινότητα, απότοκο βέβαια του ήθους που χαρακτηρίζει το δημιουργο-τους. Γράφει στο ποίημα με την ενδειξη ι’, σελ. 306, απο τη συλλογη Πρώτο μάθημα: «Πρέπει να είμαι ολιγαρκης/ να μείνω μία απλη φωνη».

Αξίζει ν’ αναφέρω πως, στο σύνολό-τους, τα ποιήματα του Κ. Λάνταβου  είναι ολιγόστιχα. Το μικρότερο αρχίζει απο δύο στίχους και το μεγαλύτερο φθάνει τους 224(δες ποίημα «Μπαλάντα»)!

 

  1. Η ποίηση του Κ. Λάνταβου δεν είναι κουραστικη. Κυρίως δεν είναι απωθητικη. Ακόμη δεν είναι μονότονη, μονότροπη και μονόχορδη. Αντιθέτως, είναι έντονα ελκυστικη και διαβαστερη γιατι είναι πολυδύναμη, πολύμορφη, πολύτροπη, πολυεπίπεδη και πολύσημη. Επιπλέον, ο ποιητης φροντίζει με την πλούσια γραφη και φαντασία-του, καθως και με διάφορα έξυπνα κόλπα, να την κάνει πιο ενδιαφέρουσα, προσελκύοντας έτσι  περισσότερο την προσοχη των αναγνωστων-του. Ενδεικτικο παράδειγμα είναι οι στίχοι «Πέθανε η «βασίλισσα» Ίσις/ μεταμορφώθηκε σ’ αεροπλάνο/ τύπου Μιραζ…», που περιέχονται στο ποίημα «Η ΄΄βασίλισσα΄΄ Ίσις», που ανήκει στη πρώτη συλλογη του, την Πορεία.

 

  1. Ο Κ. Λάνταβος, όπως αναδεικνύεται μέσα απο την ποίησή-του, είναι λόγιος ποιητης, είναι doctus poeta. Mε δύο λόγια,είναι άτομο φιλομαθες και πολυμαθες, με πνευματικη, πολιστικη και αισθητικη καλλιέργεια. Δηλαδη, είναι άτομο καλα διαβασμένο και ενημερωμένο περι της ποίησης και της ποιητικης τέχνης, τόσο αυτης που παράγεται σε τοπικο και εθνικο επίπεδο, όσο και αυτης που παράγεται σε διεθνες επίπεδο. Με αυτο τον τρόπο, δίνεται η ευκαιρία στον ποιητη να διαβάζει, να επιλέγει και ν’ αξιοποιει συστηματικα και μεθοδικα στη δικη του δουλεια ξένα εδάφια. Δηλαδη, εμβολιάζει την ποίησ -του με αποσπάσματα ή αποφθέγματα άλλων δημιουρων, τα οποία, κατα βάθος, επικοινωνουν ή συνομιλουν με τις θεματικες που αναπτύσσει σε κάθε συλλογη του. Τα συναντάμε στη ποίησή-του άλλοτε σαν διακείμενα εντος των ποιημάτων του, όπου επικοινωνουν μ’ ένα άλλο ή και περισσότερα κείμενά του, και άλλοτε σαν μότο στις αρχες των ποιημάτων-του.

Στην ουσία, αυτα τα ξένα κείμενα, αποτελουν τους σπινθήρες που ηλεκτρίζουν τη δικη-του έμπνευση με την οποία δημιουργει τα δικα-του ποιήματα. Για την ακρίβεια, επιλέγει και χρησιμοποιει αποσπάσματα απο το έργο διάσημων δημιουργων, Ελλήνων και ξένων, όπως των  Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Κώστα Τσιρόπουλου, Κώστα Μόντη, Οδυσσέα Ελύτη, Κικης Δημουλα, Νικηφόρου Βρεττάκου, Σαπφους, Γιώργου Κόρδη, Ρωμανου του Μελωδου, Μάκη Λαχανα, Γκιγιωμ Απολλιναιρ, Έγκαρ Άλαν Πόε, Αρθούρο Ρεμπω, Ζεραρ ντε Νερβαλ, Πάουλ  Τσέλαν, Πωλ Βαλερυ, Φερνάντο Πεσόα, Ρόμπερτ Μούζιλ, Ουάλλας Στήβενς, Οκτάβιο Πας, Χουαν Ραμον Χιμένεθ, Ευγένιο Μοντάλε, Φρήντριχ Χαίλντερλιν, Τόμας Σ. Έλιοτ, Ράινερ Μαρία Ρίλκε και Γουώλτ Γουϊτμαν κ.α..

 

  1. Ο ποιητης Κ. Λάνταβος, που ξεχωρίζει ως μεγάλος λάτρης και οπαδος της μοντέρνας γραφης εφόσον στο επίσημο σώμα της ποίησής του δεν συναντας ούτε ένα ποίημα στην παραδοσιακη μορφη, διαθέτει αξιοπρόσεχτη και αξιοθαύμαστη γλωσσικη κατάρτιση, την οποία απέκτησε με σκληρη, επίμονη και επίπονη δουλεια. Εννοω με πρακτικη κυρίως εξάσκηση, γράφοντας και σχίζοντας συνεχως πολλα χειρόγραφά-του, μέχρι να αισθανθει ό,τι είναι εντελως τελειοποιημένο το γλωσσικο όργανό του, που θεωρείται το πιο απαραίτητο εργαλείο για κάθε συγγραφέα, για να μπορει να περιγράφει τη γύρω πραγματικότητα αλλα και για να εκφράζει με ακρίβεια τις σκέψεις, τις ιδέες, τους στοχασμους και τα συναισθήματά του. Υπο αυτη την έννοια, ο ποιητικος λόγος που αρθρώνει ο Κ. Λάνταβος καταλήγει να είναι πλούσιος, ζωντανος, χειμαρώδης και στις προθέσεις-του πάντοτε καθαρος και τίμιος. Γιατι είναι ένας λόγος που προέρχεται απο το μακρυνο βάθος της εύφορης γλώσσας-μας και διαχύνεται με λυρικες εξάρσεις μπροστα στα έκπληκτα μάτια μας.

Σ’ αυτο τον θρίαμβο του ποιητικου του λόγου, συνέβαλαν, βέβαια, τα μέγιστα και οι λέξεις με τις οποίες κτίζει αυτον τον ποιητικο λόγο, γιατι «οι λέξεις έχουν ξεχωριστη αποφορα/ κομίζουν  ιδιαίτερο φορτίο», όπως σημειώνει στη συλλογη Η τρυφερότητα του φόβου, σελ. 232. Λέξεις που αλιεύει, όπως ήδη έχω αναφέρει,με αρκετη προσοχη και σεβασμο απ’ όλο τα φάσμα της χιλιόχρονης ελληνικης γλώσσας και απ’ όλους τους ιστορικους σταθμους-της, όπως είναι η Καθαρεύουσα και η Δημοτικη. Γιατι, σύμφωνα και με τον Γερμανο φιλόσοφο Μάρτιν Χάϊντεγκερ, «οι λέξεις είναι πηγάδια που πρέπει ν’ ανακαλύπτονται και να σκάπτονται».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον όμως παρουσιάζει η λειτουργικη ένταξη στον ποιητικο λόγο του κατεξοχην ομηρικων λέξεων όπως π.χ. Πολίμβιος, Πανάφθιτος και Νυκτιπόλος, απο το ποίημα «Αντίδοτο»,  σελ. 203, της συλλογης Εκ Θεου αντιμισθία.

Αλλα και στο ποίημα «Ποταμος», σελ. 333, απο τη συλλογη Η δωρεα του κάμπου, ο σύγχρονος ποιητης μνημονεύει και πάλι τον Όμηρο και μάς ξανασυστήνειτη λέξη αργυροδίνης, με την οποία ο αρχαίος ποιητης χαρακτήριζε τον ποταμο Πηνειο, την οποία λέξητώρα ο Κ. Λάνταβος εντάσσει στον στίχο του «ο αργυροδίνης του Ομήρου ποταμος», ενωστο ποίημα «Μπαλάντα», σελ. 369, την Θεα Δήμητρα την αποκαλει «η σιτοβρύτις Δήμητρα», που και αυτη η λέξης είναι καθαραομηρικης προέλευσης.

Ο φιλικος και στοργικος τρόπος, βέβαια, με τον οποίο ο Κ. Λάνταβος μεταχειρίζεται την ελληνικη γλώσσα, αποκαλύπτει και το ήθος του. Ένα ήθος παρόμοιο με αυτο που εξυμνει ο νομπελίστας ποιητης Οκτάβιο Παζ, όταν αρκετα εμπειρικα σημειώνει πως «το ήθος του συγγραφέα δε βρίσκεται ούτε στα θέματά-του ούτε στις προθέσεις-του, αλλα στον τρόπο που αντιμετωπίζει τη γλώσσα».

Επομένως, για να σε καλοκοιτάξει η γλώσσα, ιδιαίτερα η ελληνικη γλώσσα, θέλει την αγάπη και τον σεβασμο-σου. Γιατι, κατα τον καθηγητη Γεώργιο Μπαμπινιώτη, «η γλώσσα είναι σύστημα αξιων». Και αυτο έγκαιραπρέπει να το αντιληφθουν όλοι, όσοι τουλάχιστον φιλοδοξουν να αποκτήσουν τον τίτλο του συγγραφέα.

 

Συνεχίζεται…