Φωτογραφία: Ευαγγελία Κυρτσούδη

`

«Μεγάλη παραλία, τεράστια… Από ψάρια; Πρόκα με σπάγκο έριχνες κι έπιανες… ό,τι τραβούσε η όρεξή σου» έλεγε ο πατέρας. Κάποια άλλη στιγμή μιλούσε για το οικογενειακό παρελθόν: «Ψαράς ήταν ο παππούς, Σμυρνιός… παιδί του λιμανιού… Στην Πελοπόννησο τους άφησαν… στην Ύδρα γνώρισε τη γιαγιά, σ’ ένα αρχοντικό παραδουλεύτρα… τα ψυχοπαίδια τότε τα ’χαν  για μεροκάματο… εε πώς αλλιώς;»

Με αυτά και με άλλα, πείστηκα τελικά ότι κατάγομαι από κάπου αλλού… μέχρι που ήρθε η προσγείωση, πού; Στην παραλία που έγινε φουγάρο. Φανταστείτε, λοιπόν, έναν πιτσιρικά να χτίζει πύργους από άμμο σε μια παραλία και, χρόνια μετά, ν’ ανακαλύπτει ότι η ακτογραμμή της περιοχής είναι βιομηχανικό ερείπιο. Στον λαβύρινθο της μνήμης, βλέπετε, ο καθένας κουβαλά την προσωπική του πυξίδα,  η χαρτογράφηση εικόνων απ’ την παιδική ηλικία διαρκώς μεταβάλλεται, τι απομένει τελικά; Τι να πρωτοθυμηθώ; Μυρωδιές και γεύσεις από φρούτα και λαχανικά, στους οπωρώνες και στα περιβόλια όπου έκλεινε  δουλειές ο μανάβης-πατέρας, άντε να τα βρεις αυτά πια… Μην ξεχάσω τις μεταλλάξεις ενός επωνύμου, μαζί με μια ιστορία προγονικών παθών και ελλιπών εξηγήσεων. Όσο για το τελευταίο, τι εννοώ; Μεταξύ άλλων, το δίδυμο παππούς-πατέρας ήταν του τζόγου. Μιλάμε για ξενύχτια, κυνηγητό απ’ την αστυνομία και άλλες ιστορίες του Φαρ Ουέστ. Ο παππούς έχασε τα καΐκια του, ο πατέρας ήταν παιχταράς, είχε στη ζωή του τη δασκάλα-μάνα για σιγόντο, ερωτευμένοι όπως ήταν μέχρι τέλους, αλλά μη γίνομαι κουραστικός…

Τρία χρόνια από τον θάνατο του Μάνου Ελευθερίου. Αρχείο: Λιλή Ελευθερίου

Στα χωράφια του Διαβόλου δεν πατάει κανείς αφότου σκοτεινιάσει. Η μαρτυρία ενός αγρότη για «τερατόμορφα πλάσματα» θα έμοιαζε γραφική, εάν ο καφετζής του χωριού δεν έβλεπε με τα μάτια του την παπαδιά να συνουσιάζεται με τον τράγο του κυρ-Παντελή στην προηγούμενη Πανσέληνο. «Χριστοί υπάρχουν πολλοί», του είπε την επόμενη μέρα, κι εκείνος αναγούλιασε βλέποντας τις μύγες να δραπετεύουν από το στόμα της καθώς μιλούσε.
Όταν το έμαθε αυτό ο μπαρμπα-Θόδωρος, αναρωτήθηκε αν ο Άρχοντας των Μυγών εισάκουσε την προσευχή του για να σώσει το κοπάδι του από τα ενοχλητικά έντομα του καλοκαιριού. Η κατάσταση ήταν θλιβερή. Όχι μόνο υπέφεραν από τις μύγες, αλλά τα καημένα τα ζωντανά ήταν επιπλέον και θύματα κτηνοβασίας από τα ξαναμμένα ζόμπι του νεκροταφείου, κάτι που, φυσικά, ο ίδιος αγνούσε.
Τη λύση την έδωσε η παπαδιά, λέγοντάς του να απαγγείλει Όμηρο ανάποδα την τρίτη μέρα από την επίσκεψή του στον κυρ-Θανάση τον μπαρμπέρη. «Θα πάρεις τις τρίχες», είπε, «και θα τις βάνεις μέσα στο βάζο με το γάλα. Έπειτα θα ρίξεις λίγη κοπριά και το θάψεις στην είσοδο του νεκροταφείου». Έτσι λοιπόν και έκανε. Μόνος μάρτυρας της πράξης του ήταν η απειροσύνη του ουρανού και τα δέντρα.
Πόσο θα ήθελε να πιει ένα κουβανέζικο κοκτέιλ ακούγοντας Ντουράν Ντουράν! Φαντάστηκε τα βαμπιρίσια χείλη της Νίνα Χάγκεν και ερεθίστηκε. Ο καύσωνας τον έκανε να παραληρεί και μέσα στην παραζάλη του μπήκε μέσα στο νεκροταφείο, ξεχνώντας το βάζο που είχε θάψει τόσο ευλαβικά στην πύλη. Με την ρετσίνα στο ένα χέρι και την ψωλή του στο άλλο, δεν παρατήρησε τις ανοιχτές ταφόπλακες. Στο κεφάλι του βούιζαν οι συμφωνικές ορχήστρες των λαχανικών, ψάλλοντας το Isis Naturae Regina Ineffabilis, όταν ξαφνικά ο ήχος από αρβύλες να παρελαύνουν σε βήμα χήνας έπνιξαν τελείως την μουσική.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέταση των πραγμάτων από την παθητή τους πλευρά. Από τον τρόπο που αυτά παθαίνονται. Το παθητό γίνεται μεθεκτό αφού πρωτύτερα έχει καταστεί ποθητό. Το παθητό γίνεται μαθητό ως προϊόν του ποθητού. Το μαθητό δίχως το παθητό αποτελεί γνώση στείρα. Το παθητό δίχως το μαθητό είναι ανωριμότητα. Το παθητό δίχως το ποθητό είναι ματαιοπονία. Το μαθητό δίχως το ποθητό αγγαρεία. Η διαδικασία όπου το παθητό απαυγάζεται από το ποθητό, με το μαθητό να αναδύεται ως καταστάλαγμα, δύναται να ονομαστεί και τρόπος του βίου, τρόπος υπάρξεως.

Η κτίση, λοιπόν, του ποθητού επιτυγχάνεται μαθητεύοντας στο παθητό. Η ικανοποίηση, ήτοι η εγκόλπωση του ποθητού, είναι εκείνη που εγκαθιδρύει την όντως ειρήνη στη ζωή, υπό την έννοια του αισθήματος πληρότητας. Όμως, αυτό που καταξιώνει το ποθητό ως αληθώς ειρηνοποιό, αντιδιαστέλλοντάς το συνάμα από το εμπαθές είναι η αλήθεια. Κι η αλήθεια είναι από τη φύση της μία, άτμητη, αδιαίρετη. Η επικράτηση της ειρήνης επαληθεύει την αλήθεια, ενώ η αλήθεια αναδεικνύεται στη διαχρονικότητά της ως τέτοια, δηλαδή ως οδηγήτρια στην ειρήνη του βίου∙ προσωπικού και ευρύτερου. Η επιστήμη της εμπειρίας καταμαρτυρεί, ότι η αλήθεια στον τόπο ετούτο συναπαρτίζεται από την ιστορία του, τη γλώσσα του, την πίστη του καθώς και από αρετές όπως της αγάπης, του ανθρωπισμού, της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης, της θυσίας, της φιλοθεΐας κ.α.