`

[author] Της Αγγελικής Ηλιοπούλου [/author]

`

`

Quale sit id, quod amas, celeri circumspice mente

Ovidius Naso, Remedia amoris 89

Αʼ

«Σκέψου ταχύνοα τι ιδιότητα φέρει αυτό που αγαπάς», συμβουλεύει ο Οβίδιος. Κι επειδή μερικές φορές τυγχάνει να είναι παραπάνω από ένα, εμπνευστικός πυρήνας της προκείμενης σκέψης στάθηκε ο συνδυασμός των φαινομενικά αντιφατικών ιδιοτήτων του ποιητικού λόγου και της λατινικής γλώσσας : της αυστηρής δομής της λατινικής και της αποδεσμευμένης από κάθε συμβατικότητα ποιητικής γλώσσας∙ του συμβολικού και αφαιρετικού λόγου και της εκλογικευμένης σκέψης. Η συν – τακτική ακρίβεια και ευθυβολία της λατινικής σε συνδυασμό με τον δυναμισμό του ποιητικού λόγου οδηγεί σε υπέρβαση που προάγει το πνεύμα αφυπνισμένο σε ανώτερα επίπεδα.

Η γλώσσα είναι το κάτοπτρο του πνεύματος και είναι αυτή που αναδεικνύει τους μοχλούς της ανθρώπινης κίνησης και ενέργειας. Η Λατινική, που ως τροφός των Ρομανικών γλωσσών ανέθρεψε με την ιστορική της θηλή τους λαούς της Δύσης, ρίζωσε στους μηρούς της – όπως ο Δίας τον Διόνυσο (1) – την πρώτη ύλη των μεταγενέστερων εθνικών γλωσσών, έως ότου εκείνες απογαλακτίστηκαν πλέον, φέροντας ωστόσο στα κύτταρά τους τη γλωσσική τους γονή.

Η Λατινική αρτιώθηκε σε ένα οργανωμένο σύστημα αυστηρής δομής εντός του οποίου δεν υπάρχει τυχαιότητα, αλλά αιτιότητα και διέτρεξε εξελισσόμενη τη χωροχρονική λεωφόρο, οπλισμένη με τον απόλυτο και σαφή καταμερισμό των ρόλων όσων την συνθέτουν∙ κατάστικτη, γι΄αυτό, μαθηματικών δομών και ικανή στη νομοτέλειά της να δρομολογήσει το λογιστικό μας σε διαδικασία ιδιαίτερης επεξεργασίας. Η τριβή μας συνεπώς και η επαφή μας με αυτήν, οδηγεί στη διεύρυνση και στην ελευθερία της νόησης και της αντίληψής μας. Και η ελευθερία είναι ίδιον εκείνου του πνευματικού όντος που είναι πολύπλευρο, πολυσχιδές και πολυδιάστατο, που είναι δηλ. Homo Universalis.
`

Αυτός ακριβώς ο αναγεννησιακός «οικουμενικός άνθρωπος» με εποπτική και μεθοδική σκέψη ορθώνεται πλήρης στο διαμέτρημά του. Η ποίηση με τη δύναμη του λόγου στήνει στο Μουσείο της Τέχνης το αρτιότερο μνημείο της ανθρώπινης ύπαρξης. Φορώντας όμως γλώσσα κλασική και μνημειώδη, παρεμφαίνει τον θεμελιώδη ρόλο της Αναγέννησης στη διαμόρφωση του σύγχρονου Δυτικού πολιτισμού.

`

Βʼ

Ο Δάντης αναφέρεται στην τεράστια χρησιμότητα της Λατινικής ως γλώσσας «γραμματικής», η οποία βασίζεται σε ένα λογικό σύστημα μάλλον, παρά στη φυσική της χρήση, γιʼ αυτό και είναι ανεπηρέαστη από αλλαγές που σχετίζονται με το πέρασμα του χρόνου, τα εθνικά σύνορα ή άλλους παράγοντες. (2)
`

Ακολουθία, εξάλλου, συνέπεια και κανονικότητα αποτέλεσαν τις ιδιότητες της «γλώσσας των ηρώων» κατά Vico,(3) ιδιότητες που δεν επιτρέπουν ακολούθως σε κανέναν να αυτοσχεδιάσει καταλύοντας τη συνοχή της. Η δυναμική της ώθησε όσους την αναπνέουν να επιδοθούν με οξύνοια και σύμπνοια σε προσπάθειες ανέλκυσης της γηραιάς μα και αειθαλούς αυτής γλώσσας από τον βυθό της ιστορικής μνήμης, συντάσσοντας στα Λατινικά έργα, τραγούδια, μέχρι και ειδήσεις. Ακολουθούν παραδείγματα.

`

Το 1958 ο Dr. Alexander Lenard τύπωσε μια λατινική μετάφραση του κλασικού έργου “Winnie the Poob’ του A. A. Milne για διανομή στον προσωπικό του κύκλο, η οποία όμως δημοσιεύτηκε το 1961 με κάποιες εικονογραφήσεις του Ernest Shepard από το πρωτότυπο. Στην έκδοση του 1967 του «Winnie ille Pu», «εκείνος ο περίφημος Που», διαβάζουμε : “Liber celeberrimus omnibus fere pueris puellisque notus nunc primum de anglico sermone in Latinum conversus auctore Alexandro Lenardo’: Το πάρα πολύ ακουστό βιβλίο σε όλα σχεδόν τα παιδιά, παρουσιάστηκε τώρα για πρώτη φορά μεταφρασμένο από τα Αγγλικά στα Λατινικά, από τον συγγραφέα Alexander Lenard.
Το έργο έτυχε της επαινετικής κριτικής που του ταίριαζε : “Maximas gratias Alexandro Lenard qui, quo latius divulgentur, eas latine nunc primum reddidit, idque tam docte quam eleganter, nos agere oportet. adde quod haec editio Romana, Ernesti Shepard figuris ornata, bellissime typis mandata est’, έγραψε ο Colin Haycraft στον Observer : Μέγιστες ευχαριστίες οφείλουμε στον Alexander Lenard που για να διαδοθούν ευρύτερα οι ιστορίες, τις απέδωσε τώρα για πρώτη φορά στα Λατινικά, και μάλιστα όχι μόνο σοφά αλλά και με χάρη. Επιπλέον, επειδή αυτή η διακοσμημένη με την εικονογράφηση του Ernest Shepard λατινική έκδοση, παραδόθηκε ωραιότατα τύποις.
`

Ο κριτικός του The Times Literary Supplement κλείνει το άρθρο του με την εξής ενθουσιώδη προτροπή : “Oro te atque obsecro, Lenardi, ut pari arte et alia Britannica opera latine mox reddas. Cur Fundus Animalium non traduces?’ : Σε παρακαλώ και σε ικετεύω, Leonard, να αποδώσεις στο μέλλον με τέτοια τέχνη και άλλα Βρετανικά έργα. Γιατί να μη μεταφράσεις τη Φάρμα των ζώων;

`

Παραθέτω εδώ τμήμα από δημοσίευμα της εφημερίδας Το Βήμα (4/12/01) που «αναγγέλλει» τα εξής : «Ο Χάρι Πότερ μπορεί να είναι διάσημος και πολύγλωσσος, τώρα όμως θα μιλάει λατινικά και αρχαία ελληνικά». «Αναζητείται μεταφραστής» είναι ο τίτλος ενός επομένου, μόλις μετά από δύο μέρες, δημοσιεύματος του Βήματος, στο οποίο διαβάζουμε : «Ήταν απόφαση της συγγραφέως, επειδή πιστεύει ότι οι μεταφράσεις θα βοηθήσουν τα παιδιά να ξεπεράσουν τους φόβους τους με τις νεκρές γλώσσες. Αυτός που θα μεταφέρει το Χάρι Πότερ στη λατινική γλώσσα έχει ήδη βρεθεί. Πρόκειται για τον καθηγητή στο Κολλέγιο Eton Πίτερ Νίντχαμ, ο οποίος θεωρείται αυθεντία σε αυτή τη γλώσσα».
`

Παράλληλα, στα Αρχαία Ελληνικά και συγκεκριμένα σε «ελληνικό ιαμβικό στίχο», έχει μεταφραστεί «σύγχρονη Αγγλική ποίηση»,(4) ενώ σε έμμετρο αρχαίο ελληνικό στίχο βρίσκουμε μεταφρασμένα και έργα του Shakespear. (5) Δεκάδες εάν όχι εκατοντάδες Ελληνιστών έχουν συμμετάσχει στον διαγωνισμό για το λεγόμενο Porson Prize κατά τον 19ο και 20ο αιώνα με μεταφράσεις στα Αρχαία Ελληνικά κάποιων έργων του Shakespear.
`

Άλλη μετάφραση στα Λατινικά μαρτυρά το έργο που φέρει τον τίτλο : Ὁ ἀπολεσθεὶς Παράδεισος ὑπὸ Ἰ. Μίλτωνος λατινιστί, ἐπίσημον διὰ τάς καλλιτεχνικὰς εἰκόνας καὶ χρησιμότατον διὰ τοὺς ἐρασιτέχνας» (Ἐν Μιλάνῳ 1881). Αλλά εκείνο που κάνει ακόμα μεγαλύτερη εντύπωση είναι η μετάφραση στα Λατινικά του επιγράμματος του Σολωμού στη Φραγκίσκα Φρέιζερ από τον Tommaseo, μαζί με τη δικαιολόγηση της μετάφρασης από τον Στ. Αλεξίου : «Ο λόγος για τον οποίο διάλεξε τη λατινική γλώσσα και τη μορφή του ελεγείου (εναλλάξ εξαμέτρου και πενταμέτρου) είναι ότι το επίγραμμα είχε καλλιεργηθεί κατά την αρχαιότητα στα ελληνικά και λατινικά με αυτό το μέτρο».(6)
`

Αξιοσημείωτη είναι και η αυστηρή μα απελευθερωτική διατύπωση του Igor Stravinsky για τη Λατινική – επειδή ακριβώς εξουδετερώνει την επικρατέστερη άποψη ότι είναι νεκρή : Δεν είναι ένα νεκρό μέσο, αλλά ένα μέσο που έχει μετατραπεί σε πέτρα και μνημείο ώστε να είναι απρόσβλητο από κάθε εκχυδαϊσμό.(7) Έτσι εξήγησε ο συνθέτης την απόφασή του να επιλέξει ένα λατινικό λιμπρέτο για την όπερά του «Oedipus Rex» (1927). (8) Η άποψη αυτή, γράφει ο Joseph Farrell, είναι σπουδαία συνεισφορά στις θεωρίες σχετικά με τη γλώσσα. Ο Stravinsky προσπάθησε να επαναφέρει τη Λατινική ως καλλιτεχνικό μέσο για τον σύγχρονο κόσμο. (9)
`

Το κάλλος και η τέχνη δεν είναι προϊόντα οπισθοδρομικού ανθρώπου. Η τάση της επαναφοράς των Αρχαίων Ελληνικών και των Λατινικών δεν εκδηλώνει μια συντηρητική προσκόλληση σε κάτι το παρωχημένο, αλλά μια θέση αντιμετώπισης και εκτίμησης των γλωσσών μέσω των οποίων εκφράστηκαν και κληροδοτήθηκαν οι πανανθρώπινες αξίες της κλασικής παιδείας. Μια τοποθέτηση συνάμα, σε σχέση με την αναγκαιότητα της σωστής τους θέσης στον πνευματικό μας ορίζοντα.
Η τάση, λοιπόν, αυτή δεν συνιστά γέννημα παλινδρόμησης στη γλώσσα μιας συγκεκριμένης εποχής, ούτε μιας επι – στροφής. Διότι δεν επι – στρέφει κανείς σε κάτι τετελεσμένο και νεκρό. Αντιθέτως, επι – μένει σε αυτό που ποτέ δεν αφανίστηκε και το αξιοποιεί σε ένα παράδοξο για πολλούς συνεχές και αδιάσπαστο παρόν …

`

Κλείνω την παράθεση των παραδειγμάτων χρήσης της Λατινικής από συγχρόνους μας με κάπως τραβηγμένες, ωστόσο πρωτότυπες ενέργειες : από το 1989 η φινλανδική ραδιοφωνική εταιρεία (YLE) μεταδίδει την εκπομπή “Nuntii Latini’, την περίληψη των ειδήσεων της εβδομάδας σε «κλασικά Λατινικά». Δύο από τα μέλη της υπεύθυνης για τη μετάδοση ομάδας, διδάσκουν Λατινικά στο Πανεπιστήμιο του Helsinki. Στο Πανεπιστήμιο του Jyväskylä ένας καθηγητής του Τμήματος Λατινικής Φιλολογίας, μεταφράζει στα Λατινικά τραγούδια παραδοσιακού φινλανδικού ταγγό και ροκ εν ρολ, ανάμεσα στα οποία και αρκετά του Elvis Presley (!)
Τον Ιούνιο του 1997 στο ίδιο Πανεπιστήμιο φιλοξενήθηκε η εταιρεία Nonus Conventus Internationalis Academiae Latinati Fovendae, σκοπός της οποίας είναι να προαγάγει την προφορική χρήση των λατινικών,(10) μετά από την παταγώδη αποτυχία της Esperanto και την επικράτηση της Αγγλικής ως γλώσσας διεθνούς επικοινωνίας.
Στην Αγγλική εξάλλου νομική γλώσσα έχουν επιβιώσει λατινικές εκφράσεις που δεν έχουν περιπέσει σε αχρηστία, πράγμα το οποίο διαπιστώνεται σε σημερινά νομικά λεξικά τεχνικών όρων, ενώ γνωστή είναι και η ζωντανή χρήση της λατινικής στην Καθολική Εκκλησία. Μέχρι πρότινος, τέλος, κυκλοφορούσαν εγχειρίδια εκμάθησης της Λατινικής : Le Latin vivant, Le Latin sans peine και στη σειρά Teach yourself books.

`

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΔΩ: http://www.poiein.gr/archives/24935/index.html
`

[author] Του Σωτήρη Παστάκα [/author]

“Το πρόβλημα, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι επειδή τις περισσότερες φορές οι ποιητές χρηματοδοτούν οι ίδιοι τις εκδόσεις των βιβλίων τους (και σε ορισμένους οίκους πανάκριβα) πολλοί εκδότες είναι έτοιμοι να τυπώσουν οτιδήποτε, χωρίς κανένα κριτήριο, αρκεί ο υποψήφιος συγγραφέας να βάλει βαθιά το χέρι στην τσέπη. Έχω δει με τα μάτια μου Θεσσαλονικιό εκδότη να κλείνει οικονομική συμφωνία με νεαρό συγγραφέα δίχως να έχει κοιτάξει καν το δακτυλόγραφο που του προσκόμισε. Και είναι επίσης γνωστό ότι πολλοί εκδότες δεν διαβάζουν ούτε τα βιβλία που οι ίδιοι εκδίδουν…” λέει πρόσφατα σε κάποια συνέντευξή του ο Κώστας Δεσποινιάδης.

Πριν μερικά χρόνια, το 2013, στο Κάιρο, άκουσα τον αγαπητό Χρίστο Γ. Παπαδόπουλο να εκφράζει την απαξίωσή του για τη σύγχρονη «λογοτεχνική» παραγωγή από τη στιγμή που ο καθείς πληρώνει την έκδοση του βιβλίου του. Δεν έχει κανένα νόημα, όλο αυτό το εμπορικό αλισβερίσι. Οι «παρεολογοτέχνες» όπως τους είχα βαπτίσει σε ένα από τα savoir, συνάδουν με τους «ποιητέμπορους» του Δεσποινιάδη και το αποτέλεσμα είναι η απόλυτη δυσφήμηση της ποιητικής τέχνης. Ποιητές που είναι συνάμα και εκδότες επί πληρωμή. Απορώ πως ο υγιής κλάδος των εκδοτών δεν αντιστέκεται σε αυτή την δυσφήμηση του κλάδου τους. Αλλά ποιος να διαμαρτυρηθεί και ποιος να αντισταθεί, όταν η έκδοση πληρωμένων βιβλίων έγινε πλέον καθημερινή τακτική από όλους; Πως δέχονται οι «καθαροί» εκδότες να στεγάζονται στα διάφορα Κρατικά Παζάρια με αυτούς που διακινούν αποκλειστικά πληρωμένα βιβλία; Πως γίνεται να ονομάζουμε Διεθνή (sic!) Έκθεση (πληρωμένου) Βιβλίου το παζάρι των αυτό-εκδιδόμενων της Θεσσαλονίκης; Αρκετά παζάρια και πάγκους διοργανώνουν από μόνοι τους όλους τους θερινούς μήνες, τι Ζάπεια, τι Πεδία, τι θαλάσσια παράκτια και ζωοπανηγύρεις όπως το παζάρι της Λάρισας. Γιατί η Θεσσαλονίκη;

Η δυσφήμηση της ποίησης λοιπόν, είναι ακριβώς η πρακτική να προσδίδουμε κύρος με κρατικά «βραβεία» και «εκθέσεις», ακριβώς σε αυτό το οικονομικό αλισβερίσι. Δυσφήμηση είναι η ανταλλαγή αβρών χειρονομιών, χειροφιλημάτων και δημόσια έκθεση της αθώας ψυχής μας που αραδιάζει ότι υψηλότερο συναίσθημα μπορεί να συλλάβει ο άνθρωπος, για να παρουσιάσει το συνηθισμένο «αριστούργημα» της φιλενάδας ή του γκόμενου. Δυσφήμηση είναι να μιλάω επαινετικά δημοσίως για κάποιον ποιητή που θάβω στις προσωπικές μου συνομιλίες. Δυσφήμηση είναι να τυπώνουμε βιβλία που θεωρούμε σκουπίδια, να τα παρουσιάζουμε και να τα βραβεύουμε. Δυσφήμηση είναι να ανταλλάσσουμε φιλοφρονήσεις με ανθρώπους που τα παλιά χρόνια δεν θα τους λέγαμε ούτε καλημέρα. Δυσφήμηση δεν είναι αυτοί που γράφουν, ούτε οι σχολές «δημιουργικής» γραφής που βάλλονται πανταχόθεν. Απʼ τη στιγμή που όλοι θέλουν να γράψουν στις μέρες μας, δεν κατάλαβα γιατί δεν πρέπει να κάτσει κάποιος μαζί τους και να τους μάθει να γράφουν σωστά (απʼ τη στιγμή μάλιστα που οι επιμελητές είναι πολύ ακριβοί, και η πολυπόθητη έκδοση γίνεται στο πι και φι μόλις εισπραχθεί το ποσόν)!

«Ζητήσαμε από τους ίδιους τους ποιητές της νεώτερης γενιάς να μας στείλουν τα ποιήματά τους. Να ανθολογήσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους κι να φανούν έστω μέσα από μια ποιητική ανθολογία, ελεύθερα και μακριά από κάθε υποκειμενικό κριτήριο, οι τάσεις που επικρατούν και διαγράφονται στον ποιητικό μας χώρο στις τελευταίες ταραγμένες δεκαετίες. Η ανταπόκριση υπήρξε συγκλονιστική. Υπερχίλιοι ποιητές, νέοι στην πλειοψηφία τους, έστειλαν δείγματα της πνευματικής τους δουλειάς.Μαθητές των Γυμνασίων, φοιτητές, άνθρωποι των γραφείων και της χειρονακτικής δουλειάς, νοικοκυρές, άνθρωποι όλων των κοινωνικών τάξεων κάθονται και σμιλεύουν με το στίχο τούς καημούς, τα όνειρα, τις πίκρες τους. Η ανθολογία αυτή είναι μια περίτρανη διαβεβαίωση ότι ο Έλληνας παραμένει πάντοτε ευαίσθητος, λυρικός και οραματιστής…»

Έγραφε ο εκδότης Δημήτρης Παπαδημητρίου της «Ποιητικής Ανθολογίας της Νέας Ελληνικής γενιάς Άγκυρας», το 1971. Η πρόσφατη ανθολογία «Ξένων Αιμάτων Τρύγος» του Γιώργου Χ. Θεοχάρη (εκδόσεις Γαβριηλίδης, 2014), σώζει 611 ποιητές. Η γραφομανία δεν αποτελεί λοιπόν σημερινό φαινόμενο που πολλοί το αποδίδουν ατυχώς στα νέα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν φταίει το facebook. Οι υπερχίλιοι ποιητές του 1971 έγραφαν με απλό στυλό διαρκείας ή με μολύβι (οι παλιότεροι) σε τετράδια που αγόραζαν από το παντοπωλείο. Δεν υπήρχαν οι κόλλες Α4. Ο Νικηφόρος Βρετάκος έγραφε στα πακέτα των τσιγάρων, στις κασετίνες που επιμένει να βγάζει πλέον μόνον ο Καρέλιας, και στα Σαντέ. Θυμάμαι που έγραφα την δεκαετία του 60 πίσω από τα ψηφοδέλτια που κρατούσε επιμελώς ο πατέρας μου από τις εκάστοτε βουλευτικές και δημαρχιακές εκλογές. Στο ελάχιστο περιθώριο των εκκλησιαστικών εντύπων «Η φωνή του Κυρίου». Στον κολοφώνα των σχολικών βιβλίων, στη λευκή επιφάνεια των χαρτόδετων εξωφύλλων. Στην Οδύσσεια του Πολυλά, εκεί που άφηναν λευκό πλαίσιο οι ξυλογραφίες.

Δεν υπάρχει μια ακριβής καταμέτρηση των ποιητών στην Ελλάδα, αλλά θα συμφωνήσουμε με τον εκδότη της Άγκυρας: υπερχίλιοι. Το θεάρεστο έργο του Γιώργου Χ. Θεοχάρη, το αντίστοιχο που ετοιμάζει για τα εκδοθέντα βιβλία ο Αντώνης Σκιαθάς με το «Γραφείον Ποιήσεως» στην Πάτρα, για τις ποιητικέ συλλογές του 2014. Η δουλειά του Βουκελάτου παλιότερα με την καταγραφή της ποιητικής παραγωγής στο πάλαι ποτέ περιοδικό του «Ιχνευτής». Η δουλειά του «καταλόγου» που μας προσφέρουν είναι ανεκτίμητη. Πάνω εδώ θα πατήσουν οι μελλοντικοί αξιοκρατικοί ανθολόγοι. Παρόμοιες Ανθολογίες «υπερχιλίων» ποιητών βοηθούν αφάνταστα τον «αριστοκράτη» ανθολόγο και τον διευκολύνει αφάνταστα στο έργο του.

Στο απόσπασμα 138 ο Ουμπέρτο Σάμπα μας δίνει, πολύ παλιότερα, το 1950, (η γραφομανία, είπαμε, δεν είναι πρόσφατο φαινόμενο) την εξής οξεία παρατήρηση που την έχω οδηγό και πιστεύω, σε όσους νομίζουν πως μπορούν να δυσφημήσουν την ποίηση:

«Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ. Εκπλήττει όποιον συναναστρέφεται κάπως στενά τους ποιητές, πως ο καθένας θεωρεί τον εαυτό του, καλή την πίστη, ότι είναι ο πρώτος αν όχι όλων των εποχών και όλων των χωρών, τουλάχιστον της εποχής του και της χώρας του. Να αμφισβητήσεις αυτή την πεποίθησή τους είναι σαν να τους μαχαιρώνεις. Και δεν αναφέρομαι στους δύο τρεις που θα είχαν κάθε λόγο να εκφράσουν μια παρόμοια πεποίθηση. Γιατί παρατήρησα πως όλοι αδιακρίτως όσοι γράφουν στίχους, ακόμη και οι νούλες, ακόμα και οι ατάλαντοι, τρέφουν για τον εαυτό τους την ίδια εκτίμηση. Σκέφτεται κανείς πως η πεποίθησή τους είναι – για άλλη μια φορά – ένα πιστεύω απριόρι, το οποίο παράγεται από κάποιο ( λίγο ως πολύ άγνωστο) μηχανισμό αναπλήρωσης , και πως κάθε ποιητής πρέπει να έχει – εξαρχής – ο πρώτος ποιητής της Ιταλίας. Και πως χωρίς αυτήν την εσωτερική και απαραίτητη γιʼ αυτούς πεποίθηση ίσως να μην είχε γραφεί ποτέ στον κόσμο ούτε ένας στίχος καλός ή κακός. Το οποίον – αφού οι άσχημοι στίχοι περνούν και οι καλοί μένουν, τουλάχιστον για ένα μικρό χρονικό διάστημα – σημαίνει πως θα στερούμασταν ( σʼ αντάλλαγμα μιας εξίσου προβληματικής ιάσεως) κάτι από την ομορφιά του κόσμου.» (θα το βρείτε στην Ανθολογία Ιταλικής Ποίησης, εκδόσεις Οδός Πανός, 2011, σε μετάφραση του Γιάννη Παππά και δική μου)

Αναδημοσίευση από το “Φρέαρ”, τεύχος 22+, Ιούλιος 2018

[author] Του Σπύρου Αραβανή [/author]

`
Το τραγούδι των Dataϊστών

«Είναι τα προσωπικά δεδομένα σας.
Πάρτε στα χέρια σας τον έλεγχό τους»
Ε.Ε.

`

Ξετρυπώνουμε το κάθε μυστικό
Όλες τις αποκαλύψεις απʼ τον τάφο
Δεν αφήνουμε κανέναν νηστικό
Λευτερώνουμε τον μέσα βιογράφο.

Κομματιάζουμε στην κρεατομηχανή
Όλα μας τα curriculum vitae
Μη χαθούνε μες στον χρόνο αφανή
Σαν σφαχτάρια στην οθόνη να τα δείτε.

Προσκυνούμε στο θηρίο που πεινά
Λεπτομέρειες ιδιωτικής ζωής μας
Πάντα υπάρχει ένας που θα ξαγρυπνά
Για να γίνει ο ψυχαναλυτής μας.

Αφοδεύουμε γυρνώντας ο τροχός
Τα φροϋδικά μας και τα σφαλισμένα
Και στεκόμαστε στα φώτα σαν λαγός
Που φανέρωσαν δικά του δεδομένα.

[author] του Σωτήρη Παστάκα [/author]

Νάμαστε λοιπόν όλοι εδώ! Μια ωραία συντροφιά! Μια όμορφη παρέα! Ερημίτες της Κηφισιάς (μην χέσω!) και μπαχαλάκηδες της Πλατείας μια αγκαλιά!

Τάχα μου αναχωρητές της δημοσιότητας που ξεπουλάν τα κόμπλεξ τους με μια σέλφι! Ανταλλάσσουν φιλοφρονήσεις, γονυκλισίες, και κωλογλυψίματα! Τακτοποιούν τα μελλούμενα! Σχεδιάζουν τον χάρτη της Ελληνικής Λογοτεχνίας! Υπηρετούν την τέχνη!

Όλοι ταγμένοι στην τέχνη! Τα αφεντικά του καλλιτέχνη! Η φωνή των δυναστών! Η πανήγυρης της ματαιότητος! Της ματαιοδοξίας ο θλιβερός απόηχος! Προσκλήσεις, προσκλήσεις, προσκλήσεις και καμιά πρόκληση!

Οι τακτοποιημένοι των δημοσίων σχέσεων προστρέχουν από περίπτερο σε περίπτερο! Μπαίνουν σκύβοντας και βγαίνουν με τον κώλο, όπως κάθε ταλαίπωρος περιπτεράς!

Σήμερα η κοινωνία μας ξέμαθε να διαλέγεται…με την πόλη, με την πολιτική και τον πολιτισμό…..Πολλαπλοί παράλληλοι μονόλογοι που απευθύνονται αφʼ υψηλού και δεν αφορούν κανέναν.

Διεθνής έκθεση βιβλίου Θεσσαλονίκης! Και του χρόνου!

[author] Του Γιώργου Χριστοδουλίδη [/author]

Το 2003 στην Μπιενάλε της Λιέγης, ο Desmond Egan μου παρέδωσε υπαινικτικώς και αφιλοκερδώς ορισμένα μαθήματα που προσπαθώ να εφαρμόζω μέχρι σήμερα.
Αφενός, ότι για να λογίζεται κανείς ποιητής, το πρώτο πράγμα που πρέπει να έχει μάθει να κάνει καλά , είναι να μην κάνει τίποτα και να μην έχει ενοχές γιʼ αυτό, να μην είναι δηλαδή πολυσχιδής, αφετέρου ότι το να παραμένεις προσηλωμένα αδρανής -την ώρα που άλλοι επιμελούνται την οικοδόμηση μικρών ή μεγάλων θριάμβων- είναι σαν ένα γραμμάτιο που ο χρόνος θα σου εξαργυρώσει στο μέλλον με γενναιοφροσύνη και σε καλό επιτόκιο.
«Η ποιητική διαδικασία είναι ενόρμηση, όχι προσχεδιασμός, αν εσύ αναλώνεσαι, πώς να σε πετύχει ή να την πετύχεις», μου έλεγε. Ανταποκρινόμασταν φυσικά στο πρόγραμμα της Biennale, στις καθημερινές αναγνώσεις ποιημάτων, στις συζητήσεις για το τι εστί ποιητική τέχνη, συναναστρεφόμασταν με το υπόλοιπο πολυπολιτισμικό συνάφι, όμως τα δικά μας γυμνάσματα περιλάμβαναν πρωτίστως εντατικές ασκήσεις μύησης στον ρεμβασμό, την παρατήρηση και τον δια-λογισμό. Με άλλα λόγια, τις περισσότερες ώρες τις αναλώναμε σε μπαρ και σε καφετέριες-μπαρ της ωραίας και φιλόξενης Λιέγης. Εγώ ο αρχάριος και ο Desmond ο έμπειρος, με τα ροδοκόκκινα μάγουλα. Εκεί, μέσα στη ζωή, στους αρωματικούς καπνούς που αναδύονταν από παράξενα φίλτρα και συνουσιάζονταν με τις οσμές της εξαίσιας βέλγικης μπύρας, μιλούσαμε για τη ζωή.
Δείχνοντας μια σχεδόν ανθρωπιστικού χαρακτήρα κατανόηση στην ανετοιμότητα μου να πετύχω τότε κάποια υψηλά νοήματα στη γλώσσα του και να του τα περάσω κιόλας, υποβίβαζε χωρίς κανένα κόμπλεξ το δικό του άριστο επίπεδο γλωσσικής και εκφραστικής επάρκειας, όσο χρειαζόταν, για να μην νιώσω εγώ άβολα.
Αν μας άκουγε κανείς περαστικός-και οι περαστικοί συνηθίζουν να κρυφακούνε έστω κι αν δεν το δείχνουν-, ίσως να υποψιαζόταν ότι είμασταν δυο γλωσσικά neaterdal (Homo neanderthalensis) που προσπαθούσαν να επικοινωνήσουν σε κάτι πρωτόγνωρο που τα υπερβαίνει.
Στον ελληνικό χώρο, αν ένας νέος ή νεότερος ποιητής αποτολμήσει να ανοίξει συζήτηση περί τέχνης, ποίησης ή υψηλών αξιών, με κάποιον από τους καθιερωμένους φωστήρες του πνεύματος, κάποιον από τους «είμαι παντού και τα ξέρω όλα», τους ενίοτε μπροστά στις ντάμες «ελαφρώς υπερανθρωπίζοντες», δυο τινά πιθανόν να συμβούν: Να λουστεί με ένα παγερό κύμα αδιαφορίας, ή να δεχθεί ένα σύντομο αυτοναφορικό μάθημα περί της αυθεντίας του φωστήρα που θα περικλείεται σε δυο λεπτά επισπευσμένου χρόνου.
Αντιθέτως, ο Desmond Egan, όχι μόνο δεν μου έπαιζε τον έξυπνο, αλλά με μια σειρά ερωτήσεων, επεδίωξε να μάθει για την πολυποίκιλη ασημαντότητα μου. Με κοιτούσε κατά πρόσωπο και το βλέμμα του υποδήλωνε ειλικρίνεια, ενδιαφέρον. Δεν θυμάμαι σε εκείνες τις πολύωρες συζητήσεις της Λιέγης, υπό συνθήκες περιοδικά ακανόνιστης μπυροποσίας, να χρησιμοποίησε μια φορά το «εγώ». Δεν θυμάμαι επίσης ποτέ να με ρώτησε για τις γνώσεις μου, ή να αντιπαρέβαλε στα κενά τους, το δικό του συντριπτικά επαρκέστερο οπλοστάσιο. Επικέντρωσε το ενδιαφέρον του σε τι αμφιβάλλω ώστε να μου πολλαπλασιάσει την γονιμότητα των αμφιβολιών και βεβαίως να μου αποδομήσει την ψευδαίσθηση των όποιων βεβαιοτήτων.
Τρία χρόνια μετά, το 2006, με προσκάλεσε στο GERARD MANLEY HOPKINS POETRY FESTIVAL, που διεξάγεται κάθε χρόνο σε μια κοινότητα 50χλμ έξω από το Δουβλίνο και του οποίου είναι ο καλλιτεχνικός διευθυντής. Εκεί όντας αρμόδιος ήταν και πιο δραστήριος και δημιουργικά κινητικός, ωστόσο το ίδιο ροδοκόκκινος και ενίοτε απλανής. Η βελγική μπύρα είχε αντικατασταθεί με την περίφημη ιρλανδική Guinness και τον τρόπο της. Σε μα «τελική ευθεία», ίσως κατεβάζοντας το πέμπτο του «παιν», μου εκμυστηρεύτηκε ότι ο Σέιμους Χίνι πήρε το Νόμπελ Λογοτεχνίας επειδή ήταν πάντα “politically correct”σε αντίθεση με τον ίδιο που εθεωρείτο «κακό παιδί»..
Πάντως, από τις «παρακαταθήκες» του επί ιρλανδικού εδάφους, κράτησα για τον εαυτό μου δυο: Ότι την Guinness απαγορεύεται να την πιείς μόλις σου τη σερβίρει ο μπάρμαν στο ποτήρι, αλλά πρέπει να περιμένεις το ξεχείλισμα της καθώς και το στέγνωμα του χείλους του ποτηριού, και ότι ποίηση δεν είναι η περιγραφή των συναισθημάτων μας, αλλά η ανάδειξη της αιτίας που τα προκάλεσε.
Από τότε, έμαθα να περιμένω την προπαρασκευή της πλήρους γεύσης και να μην μου παίρνει πολύ χρόνο για να αντιληφθώ τι δεν είναι ποίημα. Και το γραμμάτιο δεν τα πηγαίνει άσχημα, ούτε το επιτόκιο που υποτίθεται ότι θα εισπράξω σε αυτήν, μιαν άλλη ή σε καμιά ζωή. Με προβληματίζει φυσικά το γεγονός ότι μου πήρε 15 χρόνια από την γνωριμία μας, για να γράψω για τον Desmond, αλλά νομίζω ότι ο ίδιος δεν θα έχει παράπονο. Εξάλλου αυτός μου είχε πει να μην βιάζομαι.

——————-
*Γεννημένος το 1936 στην πόλη Άθλοουν της Ιρλανδίας, ο Ντέσμοντ Ίγκαν, βαθιά φιλέλληνας, έχει εκδώσει είκοσι τρία βιβλία ποίησης, δύο τόμους δοκιμίων και πρόζας και μεταφράσεις των τραγωδιών «Μήδεια» και «Φιλοκτήτης». Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους Ιρλανδούς ποιητές και έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία και διακρίσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες, όπου έχουν εκδοθεί βιβλία του σε μετάφραση. Το ποίημά του “Ειρήνη” μεταφράστηκε σε δεκάδες γλώσσες το 2000. Έχοντας σπουδάσει ιρλανδικά, λατινικά και ελληνικά, εργάστηκε στην εκπαίδευση πριν αφιερωθεί αποκλειστικά στο γράψιμο το 1987, έτος κατά το οποίο ίδρυσε το διεθνές Φεστιβάλ Τζέραλντ Μάνλεϊ Χόπκινς, του οποίου είναι καλλιτεχνικός διευθυντής. Το 1998, τοποθετήθηκε στην Επιτροπή Πολιτιστικών Σχέσεων του ιρλανδικού Υπουργείου Εξωτερικών. Το 2001, οι εκδόσεις Νεφέλη εξέδωσαν το βιβλίο του «Ποιήματα», σε μεταφράσεις Γεωργίας Γκίνη και με πρόλογο του Δημοσθένη Κούρτοβικ,-με τον οποίο είναι προσωπικός φίλος- που περιλαμβάνει επιλογές ποιημάτων.