Τραγούδια, στιχουργήματα, ποιήματα του Νίκου Γκάτσου. Το βιβλίο αυτό δεν κυκλοφόρησε νωρίτερα, γιατί ο Νίκος Γκάτσος ήθελε να συμπεριλάβει τον «Μανιάτικο Εσπερινό», που τον απασχολούσε χρόνια. Δημοσιεύουμε αποσπάσματα από αυτό το μοιρολόι, μικρό δείγμα του μεγάλου και πολυμερούς έργου που είχε στον νου του. Η επιλογή των τραγουδιών έγινε από τον ίδιο τον ποιητή. Στη δημοσίευσή τους σεβαστήκαμε τις ιδιομορφίες της ορθογραφίας και της στίξης του. Τα πρωτοδημοσιευόμενα έργα, που δεν έχουν ως τώρα μελοποιηθεί, ανήκουν σε κύκλους τραγουδιών συγκεκριμένων συνθετών. [ΙΚΑΡΟΣ]

«Αγγέλου γιασεμιά σκόρπισες μέσα στη βρωμιά/ Του Γιώργου Π. Σαββίδη, εφ. Τα Νέα 19/8/1991

Συχνά συμβαίνει άγνωστοί μου να με παραγνωρίζουν-δηλαδή με μπερδεύουν με κάποιον άλλο, συνήθως διάσημον, που έτυχε να τον έχουν μισοεϊδεί στην τηλεόραση ή δεν ξέρω που αλλού, και με τον οποίο κατά κανόνα δεν μοιάζουμε διόλου. Η πιο εξωφρενική τέτοια παραγνώριση, μου έλαχε όταν, ως οιονεί λαθρεπισκέπτης του εξωτικού κτήματος του τραπεζίτη Δαβίδ Ροκφέλερ, άλλοι λαθρεπισκέπτες με πέρασαν για το «αφεντικό» (ίσως επειδή ήμουν ο πιο παχύς της παρέας που φορούσα πλατύγυρο λευκό καπέλο). Και η πιο κολακευτική, όταν, άλλοτε, κάποια νέα υπάλληλος της ΕΜΙ με ρώτησε αν είμαι ο Κύριος Γκάτσος.

Κολακευτική, για διάφορους λόγους, από τους οποίους οι κυριότεροι είναι πρώτον, διότι ο Νίκος Γκάτσος ήταν ο γοητευτικότερος άνδρας που είχα δει στην ζωή μου, και δεύτερον, διότι, από όσους ποιητές αξιώθηκα να γνωρίσω προσωπικά, είναι ο μόνος τον οποίο θαυμάζω ανεπιφύλακτα-για τον διάφωτο νου του, την αρρενωπή μαστοριά του, μα και την σεμνή του τόλμη. Και τώρα που η Ακαδημία των Καλών Τεχνών της Βαρκελώνης τον εξέλεξε αντεπιστέλλον μέλος (μόνον Έλληνα λογοτέχνη μετά τον Χρηστομάνο) έχω πρόσθετο λόγο να καμαρώνω.

Το ότι μέχρι σήμερα δεν ασχολήθηκα δημόσια με το έργο του, δεν σημαίνει πολλά. Το ίδιο θα μπορούσε κανείς να μου καταλογίσει για τον δαιμόνιο Καββαδία. Πάντως, ο Μάνος Ελευθερίου θυμάται πως έχω γράψει ότι, στην συνείδηση μερικών από εμάς, ο Νίκος Γκάτσος κατέχει θέση ανάλογη με εκείνην που είχε ο Σολωμός στην υπόληψη όσων τον συναναστράφηκαν στην Κέρκυρα. Και σε τούτη την περίπτωση, το δημοσιευμένο ποιητικό έργο του είναι φαινομενικά μόνον ισχνό: ήτοι όλοι θυμούνται την ακατάλυτη «Αμοργό» και ίσως δύο-τρία άλλα μικρότερα ποιήματά του, και βέβαια τις δραματικές και λυρικές του μεταμοσχεύσεις του Λόρκα-αλλά σχεδόν όλοι ζορίζονται να παραδεχτούν ως ισότιμο τον όγκο των πονεμένων, πονετικών τραγουδιών του. Ωστόσο σε αυτά, πιστεύω βρίσκεται η πιο πρωτότυπη και κρισιμότερη συμβολή του Γκάτσου στην ανανέωση του ποιητικού μας λόγου.

Το θέμα της έντεχνης στιχουργικής παράδοσης του νεοελληνικού τραγουδιού ακόμη περιμένει τον άξιο μελετητή του. Αυτόν, δηλαδή, που θα είναι σε θέση να διακρίνει και να μας προβάλλει, χωρίς αξιολογικές ή εθνικιστικές προκαταλήψεις, την εισφορά δημοτικών, εκκλησιαστικών, δυτικών και ανατολικών, λαϊκών και λογίων στοιχείων, ήδη από τα χρόνια του «Βυζαντινού κυκεώνος». Προς την κατεύθυνση αυτήν, νεοελληνιστές μουσικολόγοι-όπως ο αείμνηστος Σαμουήλ Μπω-Μποβύ και ο Φοίβος Ανωγειανάκης-φάνηκαν, θαρρώ, πολύ πιο προχωρημένοι από εμάς τους φιλολόγους. Δίπλα στους πρώτους, μετά τον απέραντο Καισάριο Δαπόντε, δεν θα δίσταζα να τοποθετήσω τον μετρημένο Νίκο Γκάτσο.

ΑΛΛΟΘΙ

Στίχοι: Θανάσης Παπακωνσταντίνου,ελεύθερη απόδοση στο ποίημα «ΠΑΡΙΣΙ, ΟΧΤΩΒΡΗΣ 1936» του CESAR VALLEJO, σε μετάφραση του Ρήγα Καππάτου, από το βιβλίο “Γενική ανθολογία σύγχρονης λατινοαμερικάνικης ποίησης 1892-1975” των εκδόσεων “Εκάτη”

Απ’ όλα αυτά,εγώ μονάχα είμ’ αυτός που τώρα φεύγει.
Φεύγω απ’ το παγκάκι ετούτο κι από τα βρακιά μου φεύγω,
από τη μεγάλη θέση, από τις μικρές μου πράξεις,
από τη ζωή την ίδια, ανοιγμένη απ’ άκρη σ’ άκρη.

Γίνεται η εκφορά μου μες στην παιδική μου κούνια.
Απ’ τον κόσμο κυκλωμένο-κι όμως μόνο του και κρύο-
το θνητό ομοίωμά μου κάθε του σκιά τη διώχνει
και γλυστρά- απαλλαγμένο-απ’ τη Γη προς τη Σελήνη.

Δραπετεύω,ξεμακραίνω κι όσα πίσω μου αφήνω
πρέπει να δημιουργήσουν τ’ άλλοθι της ύπαρξής μου.
Η λάσπη κάτω απ’ το παπούτσι, το παπούτσι μου το ίδιο
και η τσάκιση του αγκώνα στ’ αδειανό πουκάμισό μου.

*Ελεύθερη απόδοση ποιήματος του Καίσαρα Βαλιέχο

Έντεκα τραγούδια ως  φόρος τιμής και μνήμης στον εν πολλοίς ξεχασμένο ποιητή Ρώμο Φιλύρα ο οποίος ανήκει στον κύκλο των λεγόμενων νεορομαντικών – μετασυμβολιστών Ελλήνων ποιητών του Μεσοπολέμου, ανάμεσα στους Λαπαθιώτη, Ουράνη, Καρυωτάκη, Άγρα και Κλέωνα Παράσχο. Tα μελοποιημένα ποιήματα του δίσκου ερμηνεύουν η Μαρία Αλαμανή – Ναθαναηλίδου και η Αγγελική Γαστεράτου. Στο πιάνο οι Φωτεινή Τσακνάκη και Γιάννα Τσιρικά. 

ΕΣΕΙΣ

Αχ, όλοι εσείς, δεν ενιώσατε μοίρα,
Γιατί αίσθηση έχετε αργή,
Ερουφήσατε μόνο τα μύρα,
Σ’ ανθοδόχη που χάρισε η γη.

Δεν ενιώσατε του λυπημένου
Τη στιγμή, το μεγάλο παλμό,
Του σκληρά και βαριά γοητευμένου,
Τον βαθύ και πικρό κλονισμό.

Του αυτοκτόνου την κίνησην, ίσια,
Που πετάει σαν οκνός τη ζωή,
Που βαδίζει προς τα κυπαρίσσια,
Μ’ ευθυτένεια κι όλος αλκή.

Shall I compare thee to a summer’s day?
Thou art more lovely and more temperate:
Rough winds do shake the darling buds of May,
And summer’s lease hath all too short a date:
Sometime too hot the eye of heaven shines,
And often is his gold complexion dimm’d;
And every fair from fair sometime declines,
By chance, or nature’s changing course, untrimm’d;
But thy eternal summer shall not fade
Nor lose possession of that fair thou ow’st;
Nor shall Death brag thou wander’st in his shade,
When in eternal lines to time thou grow’st;
So long as men can breathe or eyes can see,
So long lives this, and this gives life to thee.

 Πρώτη παγκόσμια μετάδοση συμφωνικού έργου Ραδιοφωνικά από τη «Φωνή της Ελλάδας» 25 Μαρτίου 2021 / Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ,  Γρηγόρης Βαλτινός,  Σπύρος Κλείσσας , / Μουσική Διεύθυνση: Γιώργος Αραβίδης , Ενορχήστρωση Χρήστος Τρεσίντσης.

Η ιδέα για την δημιουργία του νέου συμφωνικού έργου άρχισε να διαμορφώνεται όταν ήρθε στα χέρια της Πηγής Λυκούδη ένα χειρόγραφο ανάτυπο από το ποίημα του Άγγελου Σικελιανού «ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ που γράφτηκε στην Κατοχή, το Νοέμβρη του 1941. Το είχε εκδώσει το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας τον Δεκέμβριο του 1983 σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων, έκδοση που από καιρό είναι εκτός εμπορίου. Η μουσική προσέγγιση έγινε με απόλυτο σεβασμό και θαυμασμό στις δύο αυτές προσωπικότητες που κοσμούν την διαδρομή της μεταβυζαντινής Ελληνικής ιστορίας. Το συμφωνικό αυτό έργο, διάρκειας 40 περίπου λεπτών, βασίζεται εξ΄ ολοκλήρου στην μελοποίηση του κορυφαίου αυτού ποιήματος και φέρει τον ομώνυμο τίτλο. Τη δημιουργία του έργου ενίσχυσε ο στόχος της συμμετοχής στον εορτασμό των 200 χρόνων από την κήρυξη της επανάστασης του 1821.

Ο Μακρυγιάννης χαρακτηρίζεται από την συνετή συμμετοχή του στον απελευθερωτικό αγώνα αλλά και μετά. Είχε μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία από το 1820 και πρωτοστάτησε στην επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 για την καθιέρωση Συντάγματος. Στα «Οράματα και θάματα» του γράφει «…ένα πράγμα με παρακινεί και μένα να γράφω, ότι τούτην την Πατρίδα την έχουμε όλοι μαζί και σοφοί και αμαθείς και πλούσιοι και φτωχοί και πολιτικοί και στρατιωτικοί και οι πλέον μικρότεροι άνθρωποι. Έγραψα γυμνή την αλήθεια να ιδούνε όλοι οι Έλληνες και να μπαίνουν σε φιλοτιμία και τα παιδιά μας να λένε: έχουμε αγώνες πατρικούς, έχουμε θυσίες».