Η αλήθεια του σύμπαντος

Η γνώση φωτίζει τον κόσμο, αλλά κάθε αποκάλυψη διευρύνει το σκοτάδι που την περιβάλλει, υπενθυμίζοντας ότι το άγνωστο παραμένει αναπόσπαστο μέρος της ύπαρξης.

Στην «Ημέρα Αποκάλυψης» (Disclosure Day), ο Στίβεν Σπίλμπεργκ επιστρέφει σε ένα από τα πλέον αγαπημένα και διαχρονικά μοτίβα της φιλμογραφίας του, τη συνάντηση του ανθρώπου με το άγνωστο. Όμως εδώ δεν τον ενδιαφέρει τόσο το θαύμα της επαφής όσο το σοκ της αλήθειας. Η ταινία δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία εξωγήινης παρουσίας, προσπαθεί να εξερευνήσει τη στιγμή κατά την οποία ένα ολόκληρο είδος καλείται να επανεξετάσει όσα θεωρούσε αδιαμφισβήτητα για τον εαυτό του και τη θέση του στο σύμπαν.

Στο κέντρο της αφήγησης βρίσκεται η Μάργκαρετ Φερτσάιλντ (Έμιλι Μπλαντ), μια μετεωρολόγος της αμερικανικής ενδοχώρας, μια γυναίκα συνηθισμένη να ερμηνεύει τα σημάδια του ουρανού με επιστημονική ακρίβεια και ψυχραιμία. Η ζωή της ανατρέπεται όταν, κατά τη διάρκεια μιας ζωντανής τηλεοπτικής μετάδοσης, γίνεται φορέας ενός ανεξήγητου φαινομένου που μοιάζει να υπερβαίνει κάθε ανθρώπινη λογική. Η σκηνή αυτή λειτουργεί ως η πρώτη ρωγμή στην κανονικότητα, η στιγμή όπου η πραγματικότητα αρχίζει να αποκαλύπτει ένα δεύτερο, κρυμμένο πρόσωπο.

Η συνάντησή της με τον Ντάνιελ Κέλνερ (Τζος Ο’Κόνορ), έναν νεαρό ειδικό στην κυβερνοασφάλεια που βρίσκεται στα ίχνη μιας γιγαντιαίας κρατικής συγκάλυψης, μετατρέπει την προσωπική της περιπέτεια σε μια παγκόσμια αναζήτηση της αλήθειας. Οι δύο ήρωες δεν συγκροτούν απλώς ένα κινηματογραφικό δίδυμο δράσης. Αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικούς τρόπους κατανόησης του κόσμου, από τη μία την επιστημονική παρατήρηση και από την άλλη την ψηφιακή έρευνα, που επιχειρεί να διαπεράσει τα πέπλα της εξουσίας και της παραπληροφόρησης.

Η ειλικρίνεια στο εδώλιο

Πολλές φορές η ανθρώπινη ύπαρξη, μετέωρη ανάμεσα στη φθορά και την αναζήτηση νοήματος, έρχεται αντιμέτωπη με τα όρια της ελευθερίας, της μοναξιάς και των κοινωνικών συμβάσεων.

Ο Φρανσουά Οζόν αναλαμβάνει το ρίσκο να μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη τον «Ξένο», το εμβληματικό κείμενο του γαλλικού υπαρξισμού [L’Étranger]. Η ταινία, δομημένη σε δύο σαφώς διακριτά μέρη, ακολουθεί με θρησκευτική ευλάβεια τη γεωμετρία του βιβλίου, μετατρέποντας το Αλγέρι του 1938 σε ένα σκηνικό όπου δοκιμάζονται τα όρια της ανθρώπινης ειλικρίνειας και των κοινωνικών συμβάσεων.

Το πρώτο μέρος εστιάζει στην καθημερινότητα του Μερσό (Μπενζαμέν Βουαζέν) Η αφήγηση εκκινεί με τη διαβόητη φράση «Σήμερα πέθανε η μητέρα μου ή μήπως χτες ή προχθές;». Ο Οζόν επιλέγει να αποτυπώσει την κηδεία χωρίς κανένα μελοδραματικό εύρημα, υπογραμμίζοντας την απόλυτη απάθεια του ήρωα. Αυτή η συναισθηματική αποστασιοποίηση συνεχίζεται και στην πόλη, η ερωτική σχέση με τη Μαρί (Ρεμπέκα Μαρντέ) και η φιλία με τον περιθωριακό Ρεϊμόν (Πιέρ Λοτέν) βιώνονται ως απλά περιστατικά, χωρίς ηθική ιεράρχηση. Η κορύφωση έρχεται στην παραλία, όπου ο ήλιος μετατρέπεται σε κινηματογραφικό χαρακτήρα. Ο Οζόν χρησιμοποιεί το εκτυφλωτικό φως για να οπτικοποιήσει το «Παράλογο».

Το δεύτερο μέρος μετατοπίζει το κέντρο βάρους από το έγκλημα στην κοινωνική υποκρισία. Κατά τη διάρκεια της δίκης, ο δικαστικός μηχανισμός και η αποικιοκρατική αστική τάξη δεν δικάζουν την πράξη του φόνου, αλλά την άρνηση του Μερσό να συμμορφωθεί με τα κοινωνικά τελετουργικά. Το γεγονός ότι δεν έκλαψε στην κηδεία της μητέρας του μετατρέπεται στο απόλυτο τεκμήριο της ενοχής του. Ο Οζόν αναδεικνύει τον Μερσό ως έναν «μάρτυρα της αλήθειας», έναν άνθρωπο που αρνείται να πει το παραμικρό ψέμα για να σώσει το τομάρι του. Η τελική του σύγκρουση με τον ιερέα (Ντενίς Λαβάν) σφραγίζει το φιλοσοφικό μανιφέστο της ταινίας. Αντιμέτωπος με τη λαιμητόμο, ο ήρωας αποδέχεται την «τρυφερή αδιαφορία του κόσμου», βρίσκοντας μια παράδοξη λύτρωση στην απόλυτη μοναξιά του.

Όταν το 1972 οι Deep Purple κυκλοφόρησαν το άλμπουμ «Machine Head» αμφιβάλλω αν είχαν συνείδηση ότι το κιθαριστικό riff του τραγουδιού Smoke on the Water θα γινόταν το γύμνασμα κάθε σχεδόν παιδιού και εφήβου στον πλανήτη που πιάνει στα χέρια του ηλεκτρική κιθάρα. Μολονότι, όμως, άπειροι έχουν ακούσει το riff, απείρως λιγότεροι γνωρίζουν το όνομα αυτού που το έγραψε, κι ακόμη λιγότεροι των απείρως λιγότερων γνωρίζουν ότι την ίδια χρονιά οι Dust κυκλοφόρησαν το δεύτερο και τελευταίο album τους με τίτλο «Hard attack».

To δωμάτιο της φήμης και της υστεροφημίας φωτίζεται παράξενα. Πολλοί γνωρίζουν τον Χριστιανόπουλο˙ λιγότεροι τον Λάσκαρη˙ περίπου ουδείς τον Σκούτα. Πολλοί ζεστάθηκαν από το Μονόγραμμα του Νομπελίστα˙ ελάχιστοι από την Παραφορά του Ερωταφίου του Ι. Ν. Κυριαζή. Σχεδόν όλοι κάπου, κάπως, κάποτε άκουσαν το Smoke on the Water˙ σχεδόν κανείς δε γνωρίζει τη δισκάρα των Dust.

Aυτό, όμως, δεν εμποδίζει κανέναν να πατήσει τον σύνδεσμο που ακολουθεί και να αφεθεί στην υπέροχη μουσική του. Ίσως έτσι πειστεί ότι το δωμάτιο της φήμης και της υστεροφημίας φωτίζεται παράξενα και ότι το 1972 –όπως όλα τα χρόνια μετά την ανθρωπογένεση–εξορύχθηκαν διαμάντια που δεν αγοράστηκαν ποτέ.

Στη μνήμη του Βασίλη Μοσχονά.

Την 27η Φεβρουαρίου εμείς που πιστεύουμε στην ποίηση μνημονεύουμε με ένα σπαραχτικό βαλς την κοίμηση του οσίου Κωστή Παλαμά.

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ

Μου σφίγγει ο καημός σα θηλειά το λαιμό

και μες στην καρδιά με δαγκώνει σα φίδι.

παράξενο θέλω ν’ αρχίσω ταξίδι,

χωρίς, μα χωρίς τελειωμό.

Το δρόμο μου αργά να τραβώ, να τραβώ,

αλλά πουθενά και ποτέ να μη στέκω,

ψυχή να μη βρίσκω, ή πάντα να μπλέκω

με κόσμο τυφλό και βουβό.

Να νιώθω τριγύρω πλατιά ερημιά,

κλεισμένα τα σπίτια, τα τζάκια σβησμένα,

ψηλά να μη φέγγει αστέρι κανένα,

και κάτου γυναίκα καμιά.

Ε, ίσως σε τέτοιο ταξίδι αν βρεθώ,

ατέλειωτο, έρμο, σ’ αγνώριστη χώρα,

δε θα’χω λαχτάρα περίσσια  σαν τώρα,

αγάπη, από σε να χαθώ

ΒΙΟΣ

Ο όσιος Παλαμάς αποδείχθηκε στην πορεία στομφώδης, βερμπαλιστής, κούφιος και ακατάσχετα πολυλογάς.

Όσο ζούσε ηγεμόνευε καθισμένος στο θρόνο του στην οδό Ασκληπιού κι έριχνε την βαριά σκιά του στον Παρνασσό.

Τα φρύδια του ήταν πελώρια.

Η κηδεία του το 1943 μετατράπηκε σε διαδήλωση κατά των αρχών Κατοχής.

Σήμερα, ακόμα και στις καλύτερες στιγμές του ακούγεται ανιαρός .

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα δισκογραφική εργασία του συγκροτήματος Υπόγεια Ρεύματα περιλαμβάνει δώδεκα μελοποιημένα ποιήματα. Ηχοληψία – μίξη: Πέτρος Πετρόπουλος (Studio Polyphoniki) Παραγωγή: Πέτρος Πετρόπουλος & Υπόγεια Ρεύματα Mastering : Γιάννης Χριστοδουλάτος (Sweetspot productions) Design & Artwork: Πέτρος Βούλγαρης

1. Gala – Κώστας Καρυωτάκης
2. Τρείς θάνατοι – Κώστας Βάρναλης
3. “Εθνική Παιδεία” – Κώστας Βάρναλης
4. Τα τίναξεν ο γάϊδαρος του Κόλια – Κώστας Βάρναλης
5. Τύψες – Κώστας Βάρναλης
6. Η “Συμφωνία” – Κώστας Βάρναλης
7. Παρωδία – Κώστας Βάρναλης
8. Ξεπεσμός – Κώστας Βάρναλης
9. Στον ποιητή που έγινε κριτικός μου – Κωστής Παλαμάς
10. Μέσα μου ανοίχτηκε βαθύ πηγάδι – Κωστής Παλαμάς
11. Κελάηδημα του δειλινού – Κωστής Παλαμάς
12. Εμείς οι εργάτες – Κωστής Παλαμάς

Κωστής Παλαμάς, Στον ποιητή που έγινε κριτικός μου

Ό,τι κι αν κάμεις,
όπου να δράμεις,
απ’ όποιο γένος,
δικός μου ή ξένος,
του κάκου! Εμπρός σου
πάντα θα μ’ έχεις,
πίσω μου τρέχεις·
το τρέξιμό σου
να μην το βιάζεις
και λαχανιάζεις.
Να με θυμάσαι,
τέτοιος ο νόμος:
Ο πεζοδρόμος
μιας έγνοιας θα ’σαι,
κι εγώ μιας χάρης
ο καβαλάρης.