Ευτυχής συγκυρία μέσα στο κάμα του πύρινου Αυγούστου ο τόπος μας, η Δεσκάτη, να γίνεται το ορεινό δροσερό καταφύγιο των απανταχού Δεσκατιωτών και συγχρόνως να τιμάται 30 χρόνια από το θάνατό του ο συντοπίτης μας ποιητής, που την πρώτη του σημαντική συλλογή την ονόμασε Ορεινό Καταφύγιο, ταυτίζοντάς την με τη Δεσκάτη, προσθέτοντας έτσι, αίγλη και μεγάλη τιμή στον γενέθλιο τόπο του.
Ο Χρήστος Μπράβος γεννήθηκε στη Δεσκάτη το 1948 και, αφού αποφοίτησε από το εξατάξιο Γυμνάσιο Δεσκάτης, σπούδασε Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Πατρών και εργάστηκε στο Υπουργείο Οικονομικών. Ο ποιητής έφυγε από τη ζωή στα 39 του χρόνια, στις 21 Απριλίου 1987,τρίτη μέρα του Πάσχα.
Μπορούμε να πούμε ότι ανήκει στη γενιά του 1970, αλλά η πρώτη του ποιητική συλλογή, «Ορεινό καταφύγιο», κυκλοφορεί όψιμα το 1983. Δυο χρόνια αργότερα, το 1985, βλέπει το φως της δημοσιότητας η δεύτερη συλλογή, «Με των αλόγων τα φαντάσματα». Δημοσίευσε άρθρα, κείμενα κριτικής και χρονογραφήματα.Tα κείμενα κριτικής διακρίνονται για τον μεστό, ώριμο, καίριο και εύστοχο λόγο του και αποτελούν υποδείγματα κριτικής. Το 1996,εννιά χρόνια μετά τον θάνατό του, εκδίδεται η συλλογή «Μετά τα μυθικά», με εικόνες του Χρόνη Μπότσογλου, πρόλογο του φίλου του Μ. Γκανά και επιμέλεια του Μισέλ Φάις.

Στη συλλογή εμπεριέχεται, τυπωμένο τον Δεκέμβρη του 1986, κι ένα δίφυλλο με το ποίημα «Σονέτο του σκοτεινού θανάτου», το οποίο γράφεται με αφορμή τα πενήντα χρόνια από το θάνατο του Λόρκα.
Παραθέτω ένα σύντομο αυτοβιογραφικό σημείωμα, με ελαφρό ειρωνικό τόνο και ένα αφοπλιστικό ίσως χαμόγελο, όταν το έγραφε ο ίδιος.

«ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ (ΟΧΙ ΓΙΑ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΕ
ΔΗΜΟΣΙΑ Ή ΙΔΙΩΤΙΚ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣH)»

Γεννήθηκα στη Δεσκάτη το 1948. Τις νύχτες του χειμώνα η γιαγιά μου μούλεγε δημοτικά τραγούδια — ακούω ακόμα τον «Πραματευτή». Ο πατέρας μού διηγιόταν ιστορίες από το αντάρτικο. Θυμάμαι εξόριστους να γυρίζουν — με τον X. Ν. λύνουμε σταυρόλεξα τα καλοκαίρια. Ο καλύτερος, ίσως, φίλος μου δεν γνώρισε πατέρα — σκοτώθηκε στο Βίτσι το ’49. Τα καλοκαιριάτικα βράδια λέγαμε ιστορίες για φαντάσματα — μερικοί τολμηροί κατηφόριζαν ως το νεκροταφείο και γύριζαν με κρανία ή κόκαλα. Από το 1976 ζω στην Αθήνα.

Χρήστος Μπράβος
31 Μαρτίου 1982»

`

Η ανοικτη πληγη στο σώμα της μνήμης/ Μια πρώτη ανάγνωση της ποιητικης συλλογης “Ηλίου και Σελήνης άλως”

[Ο Ριμάκο επέζησε στην ποίηση του Κυριάκου Χαραλαμπίδη!]

`

Ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης, όπως βέβαια και ο αλησμόνητος Ματθαίος Μουντες, ανήκει στην ομάδα των λιγοστων αλλα αρκετα αφοσιωμένων μαθητων-ποιητων του Τάκη Παπατσώνη, του κορυφαίου αλλα παραγνωρισμένου ποιητη που πίστευε και διαλαλούσε πως Τέχνη­=Προσευχη. Η εμμονη τους σε κάποια συγκεκριμένα θέματα-όχι κατʼ ανάγκη θρησκευτικα-και γενικα η ευρυμέτωπη διανοητικη συγκρότηση της σκέψης-τους, που φυσιολογικα καταλήγει να εκδηλώνεται και στη δημιουργία τους, είναι μερικα απο τα βασικα χαρακτηριστικα αυτης της ομάδας ποιητων. Πρέπει να διευκρινίσω όμως πως εδω χρησιμοποιω τη λέξη «ομάδα» με την έννοια της συγγενους ιδιοσυγκρασίας.

Υπο αυτα τα δεδομένα όμως, η πολυσύνθετη ποίηση που παράγουν, και που ξεχωρίζει για το ασύλληπτο βάθος και τις δυσθεώρητες προεκτάσεις-της, μετατρέπεται σε φορέα πληροφοριων μʼ επακόλουθο οι αναγνώστες αυτων των ποιητων να διαθέτουν, ή πρέπει να διαθέτουν, τις ανάλογες ή και περισσότερες γνώσεις για να μπορέσουν να διαβάσουν και να κατανοήσουν σωστα την ποίησή τους. Γιατι, ποιητες όπως ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης, απευθύνονται, ακούσια θα έλεγα, στους επαρκεις αναγνώστες, χωρις βέβαια νʼ αποκλείουν ή νʼ αδιαφορουν συνειδητα για τους υπόλοιπους αναγνώστες. Για την ακρίβεια προσλαμβάνονται ευκολότερα απο αναγνώστες που είναι καλα ενημερωμένοι και εξοικειωμένοι με όλο το ποιητικο έργο που έχουν δημιούργησει αυτοι οι ποιητες, μʼ επιμονη και σπουδη, στο εργαστήρι τους, καθ΄ όλη τη μακρόχρονη πορεία-τους. Επιμένω νʼ αναφέρομαι σʼ εκείνους τους αναγνώστες που είναι μπασμένοι, απο την κύρια πόρτα, εδω και χρόνια, στον εργαστηριακο χώρο αυτων των δημιουργων και ως εκ τούτου είναι καλοι γνώστες του έργου τους, εφόσον βλέπουν και γνωρίζουν με ποιο τρόπο αλλα και με ποια υλικα δημιουργουν τα ποιήματά τους.

ΟΣΑ ΑΝΑΦΕΡΑ, λοιπον, πιο πάνω ισχύουν ασφαλως και για τον Κ. Χαραλαμπίδη. Θέλω να τονίσω πως για να καταλάβει κάποιος την ποίησή του πρέπει να βρίσκεται διαρκως, χωρις διακοπη, μέσα στο ποιητικο εργαστήρι του. Αν είναι εφικτο να βρίσκεται στο εργαστήρι του απο τη στιγμη που το θέτει σε λειτουργία μέχρι τη στιγμη που θα ολοκληρώσει το καινούργιο και υπο εξέλιξη έργο του. Με άλλα λόγια να ζει δίπλα του και νʼ αναπνέει τον ζωογόνο αέρα της τέχνης του. Μόνο έτσι, νομίζω, θα συμμετάσχει και θα αισθάνεται, λεπτο προς λεπτο, τη δημιουργία του κάθε ποιήματός του. Και μόνο έτσι, θα μπορέσει, στο τέλος, να καταλάβει πλήρως την πολύκλωνη και πολύφωνη ποίησή του.

`

Ποίηση χαμηλόφωνη που υμνει τα μικρα και ταπεινα

Εκείνο που έντονα ξεχώριζε και κρατιόταν γερα στη μνήμη απο την προ τελευταία συλλογη της Αλεξάνδρας Γαλανου που έφερε τον τίτλο Στις γωνίες των λέξεων (Εκδόσεις Σμίλη, Αθήνα 2008), ήταν η ποικιλία των θεμάτων με τα οποία καταπιάστηκε. Θέματα που άρχιζαν απο την τυραννία των λέξεων και των επώδυνο τοκετο ενος ποιήματος, τις χαμένες πατρίδες και τους ξεχασμένους έρωτες, μέχρι τη μοναξια της Κυριακης και το θάνατο της αυτόχειρας αγγλίδας ποιήτριας Silvias Plath!

Τα ίδια θέματα ή τα περισσότερα, για να μην είμαι απόλυτος, λίγο πολυ, επανέρχονται τώρα, με διαφορετικα ποιητικα σχήματα ή εικόνες, και στη νέα συλλογη της που τιτλοφορείται «Παρενθέσεις και εισαγωγικα» (Εκδόσεις Μελάνι, Αθήνα 2016), ωσαν να θέλει να μας υποδείξει πως η έμπνευσή-της τότε δεν είχε εξαντληθει ή πως δεν είχε ολοκληρωθει η κατάθεσή της πάνω σʼ εκείνο των κύκλων θεμάτων, γι΄ αυτο επιστρέφει και πάλι, ίσως για να μας θυμίσει πως την ποίηση την εκφράζει πρώτα η ουσία της, δηλαδη το περιεχόμενό της, κι ύστερα όλα τʼ αλλα συστατικα που την ολοκληρώνουν.

Δεν είναι τυχαίο, εξάλλου, πως η ποιήτρια ολοκλήρωνε την προ τελευταία συλλογη της με την ενότητα «Αόρατα λόγια», την οποία συναντούμε και πάλι στο τέλος της καινούργιας συλλογης της. Συνεπως, οι αναγνώστες της Αλ. Γαλανου πρέπει να εκλάβουν ως γεγονος φυσιολογικο τη θεματικη συνέχεια που δίνει στη νέα συλλογή της. Γράφει στο ποίημα «Αποφρας ημέρα»:

«Θάρθει μια μέρα κάποτε

που θα χαθει, μου είπες

η έμπνευση.

Τότες οι ποιητες

θ΄ασχημονουν

με λεκτικες χειρονομίες.

Σχοινοβατώντας στις στροφες

θα επιδεικνύουν στίχους

σε μερικες σκηνες

απο ταινίες ΄΄προσεχως΄΄

χωρις θεατες, ταξιδευτες

κι όνειρα.

Στην επιφάνεια των πραγμάτων

θα επιπλέει η ποίηση»

(Σελ. 15).

Όλα συνδέονται με τα συναισθήματα

«Αν αληθινή ποίηση είναι εκείνη που κάνει τις τρίχες της κεφαλής μας να σηκωθούν όρθιες», όπως έλεγε ο βρετανός ποιητής Άλφρεντ Έντουαρτ Χάουσμαν στον Ρόμπερτ Γκρέιβς, η Μαρία Λάτσαρη αυτό πετυχαίνει. Στην ποιητική της συλλογή «Εν δυνάμει πραγματικότητα» μας δεξιώνεται στον ποιητικό της χώρο και μας αφήνει να ριγούμε μέσα στη σαγηνευτική ορμή του λόγου της.

Ποιήματα ποιητικής και στοχασμοί. 42 ποιήματα. Ο έρωτας, οι ανθρώπινες σχέσεις, οι γονείς. Ο κόσμος μας, που διαστέλλεται και συστέλλεται αδιάκοπα, πυροδοτώντας όνειρα και διαψεύσεις. Παλίμψηστο η ποίηση.
Κι «ο ποιητής δεν τραγουδά
δεν επιδίδεται σε ζωγραφική τοπίων
Με τη σοφία των κύκλων της φύσης
λειαίνει τη διαχωριστική γραμμή
ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο
αποσπά το ουσιώδες απʼ τα πράγματα
το αιώνιο από το προσωρινό».

Όσοι Βιετνάμ

Χτυπιούνται ακόμα
Αν είμαι καλός ποιητής
Μεγάλος, μέγας
Μικρός κλπ.
Και ποιοι το ανακηρύσσουν
Ποιοι όχι

– Δεν ντρέπεστε κύριε Τσέχο;
Διόλου;

Αφήστε τους να ζουν και
Να παίζουν τον Τρωικό πόλεμο
Κάτι αρπάζουν

– Η καρδιά μου είναι πουτάνα
Εγώ της λέω ναι
Αυτή μου λέει όχι

Μόλις διαβάσαμε ένα από τα ανέκδοτα ποιήματα του Ηλία Τσέχου, που πρόκειται να συμπεριληφθεί, αυτό μαζί με άλλα, στην έκδοση που επιχειρούμε, από τις εκδόσεις Τύρφη, εν έτη 2017.

Ο Ηλίας Τσέχος είναι γενναίος άνθρωπος και διακατέχεται από εκείνο το είδος παλαιού ανδρισμού, αφού δε διστάζει με εντιμότητα να πει τα πράγματα με το όνομά τους. Στο ποίημα αυτό εδώ, λοιπόν, μας ξεκαθαρίζει τη στάση του και μιλά για όλους αυτούς που ως επαγγελματίες αναγνώστες -όπως άλλωστε και ο υποφαινόμενος- τοποθετούνται όσον αφορά την ποίηση ανάλογα με τα μικρά ή και μεγαλύτερα συμφέροντά τους.

«Δεν ντρέπεστε κύριε Τσέχο διόλου;» και η απάντηση έρχεται αποστομωτική «Η καρδιά μου είναι πουτάνα / Εγώ της λέω ναι /Αυτή μου λέει όχι». Δηλαδή;