`

Πρέπει

Γυρίζω από ταξίδι.
Ήμουν σʼ έναν Έρωτα
κι επιστρέφω.
Είχα πολλά φτερά
μα κάηκαν
στη φωτιά του μύθου.
Μην με αγγίζετε.
Το σώμα μου γεμάτο με πληγές
κι εγκαύματα
του τελευταίου βαθμού.
Τώρα θα ρίξω αλάτι.
Θα ξαποστάσω στη σκιά
τα μάταια όνειρα.
Κι ύστερα θα πάω
στον τόπο της σφαγής.

Πρέπει

Το αίμα μυρίζει ακόμα
ζεστό μπαρούτι.

`

`

ΛΕΞΕΙΣ

φωνή δεν έχουν
όμως φωνάζουν
αν τις αγαπάς

Κι όταν τις σιωπάς θεριεύουν.
Φτάνει μόνο πάνω στο σώμα τους να περπατάς.
Χωρίς αναπνοή να τις διανύεις.

Να εναποθέτεις σ΄αυτές τις ελπίδες σου.

`

****

ΓΙΑ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙΣ ΠΟΙΗΣΗ

Για να γράψεις ποίηση
χρειάζεται να καίγεσαι μέσα σου
Να βάζεις φωτιά στα παγόβουνα
Το βλέμμα σου ν’ αρπάζεται
Να διαδίδεται σαν σπίρτο
Ραγδαία
Οι λέξεις σου να εκπλήσσονται
και να εκπλήσσουν
Μοιραία.

`

Ο Μπρεχτ στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, ως γνωστόν, η παγκόσμια πολιτιστική και όχι μόνο επικαιρότητα φτάνει πάντα με χρονοκαθυστέρηση, κανόνας από τον οποίο δεν μπορούσε να ξεφύγει ουτε το έργο του Μπρεχτ. Έτσι, μόλις τη χρονιά του θανάτου του, το 1956, μολονότι τριάντα και πλέον χρόνια είχε ήδη δώσει το στίγμα του στον παγκόσμιο χάρτη, ο Λεων Καραπαναγιώτης στο Βήμα και κυρίως ο Κώστας Σταματίου στην Αυγή, ήταν οι πρώτοι που τον ανέδειξαν με τα άρθρα τους: «H επανάστασις του Μπρεχτ», «Ενας κορυφαίος σύγχρονος Γερμανός ποιητής, δραματουργός και σκηνοθέτης», «Μπ. Μπρεχτ: Το θέατρο της ελευθερίας» κ.ά.  Το πρωτοποριακό περιοδικό Επιθεώρηση Τέχνης, έθεσε τα θεμέλια για τη γνωριμία του ελληνικού κοινού με το μπρεχτικό σύμπαν καθώς σε αυτό δημοσιεύτηκαν οι πρώτες ελληνικές μεταφράσεις των θεατρικών του έργων (πρώτο μεταφράστηκε το έργο του Ο κύκλος με την κιμωλία, από τον Αστέρη Στάγκο, στα 1956) των ποιημάτων, και των θεωρητικών του κειμένων. Και το «Θέατρο Τέχνης» του Καρόλου Κουν, ήταν αυτό που πρώτο έδωσε σάρκα και οστά στο έργο του. Εκεί παρουσιάστηκαν μερικά από τα σημαντικότερα θεατρικά του:  Ο Κύκλος με την κιμωλία (1957), Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν (1958), Η Εβραία (1958), Η Άνοδος του Αρτούρο Ούι (1961) και Ο Τρόμος και αθλιότητα στο Γ´ Ράιχ (1974).

Τόσο την περίοδο της δικτατορίας, αλλά κυρίως μεταπολιτευτικά ο Μπρεχτ γίνεται ευρέως αποδεχτός από το ελληνικό κοινό, ώστε ο Μάριος Πλωρίτης, -αρχές της δεκαετίας του ΄80- φτάνει στο σημείο να δηλώσει χαρακτηριστικά: «κάθε πόλη και χωριό ανεβάζει Μπρεχτ». Από τότε η σχέση παραμένει έντονη, με φθίνοντα όμως σημάδια, τόσο σε ποσότητα θεατρικών παραστάσεων όσο και σε επίπεδο ιδεολογικών αντιπαραθέσεων γύρω από τα ερωτήματα που θέτουν τα ίδια τα καλλιτεχνικά έργα του Μπρεχτ, αλλά και οι θεωρητικές του τοποθετήσεις: ψυχαγωγικό ή διδακτικό θέατρο, στρατευμένη ή μη στρατευμένη τέχνη, «προδομένο» ή «μη προδομένο» κείμενο ως προς τη θεατρική του αναπαράσταση -θυμίζουμε την έντονη φιλολογική διαμάχη, στις αρχές του ΄60, για τις διαφορετικές μεταφράσεις του Δημήτρη Μυράτ και του Γ. Π. Σαββίδη ως προς το κείμενο του Μπρεχτ για τους θεατρικούς κανόνες, «Μικρό όργανο για το θέατρο»- κ.ά.

Ο Μπρεχτ και η μουσική

Η σχέση του  Μπρεχτ με τη μουσική είναι διαρκής και αυτοαναφορική καθώς υπήρξε και ο ίδιος δημιουργός τραγουδιών: Γράφει στα 1938¹:

Σχεδόν σε κάθε τομέα άρχισα συμβατικά. Στην ποίηση άρχισα με τραγούδια με συνοδεία κιθάρας και έγραφα τους στίχους ταυτόχρονα με τη μουσική. Η μπαλάντα ήταν μια πανάρχαια φόρμα και στον καιρό μου κανένας που θεωρούσε κάποιας αξίας τον εαυτό του δεν έγραφε πια μπαλάντες.

Τέτοιες μπαλάντες έπαιζε νεαρός στα διάφορα καμπαρέ του Μονάχου, την περίοδο του Μεσοπολέμου. Ασφαλώς όμως η μεγαλύτερη σχέση του με τη μουσική είναι ετερο-καθοριζόμενη. Από τις συνεργασίες του με συνθέτες της εποχής του και κυρίως με τον Κουρτ Βάιλ, τον Χανς Άισλερ και τον Πολ Ντεσό.

ΑΝΑΣΚΑΦΗ

Ζούμε σε μινωικά πιθάρια
όμορφα διακοσμημένα
δε βλέπουμε ουρανό,
ακούμε από πάνω
τους αρχαιολόγους.
Έχουν φτάσει στη βυζαντινή περίοδο.
Θέλουν πολύ ακόμη για μας εδώ κάτω.
Ασφυκτιούμε
τους φωνάζουμε απελπισμένοι
να κάνουν πιο γρήγορα
να μας βγάλουν στο φως
και χτυπάμε τα τοιχώματά μας.
Μια μέρα τα πιθάρια σπάνε
και γεμίζουμε χώματα.

Πεθαίνουμε με τη θλίψη
πως δε γίναμε κάτι
παραπάνω από χωμάτινοι αντίλαλοι.

`

3
Versus II

Τους στίχους μου φαρδιά-πλατιά υπογράφω
με το χαλκούν δισύλλαβο όνομά μου•
κι έτσι όπως μέρα-νύχτα μεταγράφω
το αίμα μου, τους μυς, τα σωθικά μου,
με χρώματα πολεμικά με βάφω
και μονομάχος στέκω επί της άμμου.
Σε πολεμώ και οδεύω προς τον τάφο,
μικρή Εποχή κι όμως μεγάλη εχθρά μου,
δοσμένος στη σκληρή χειρωναξία
του στίχου μου. Ο στίχος μου και πράξη.
Παρά την τρομερή αιματοχυσία,
κανείς από τους δυο μας δεν θʼ αλλάξει.
Κι ας έρθει όποιος θέλει να με κρίνει.
Για τη σφαγή παίρνω την πάσα ευθύνη.

Διαβάστε περισσότερα