Επιστημονική επιμέλεια, Εισαγωγή,  Βιογραφικά ποιητών: Μαρία Σχοινά
Μετάφραση: Λένα Καλλέργη – Ευτυχία Παναγιώτου

Μεταφράσεις χαρακτηριστικών ποιημάτων των κορυφαίων εκπροσώπων του Αγγλικού Ρομαντισμού: William Blake, William Wordsworth, Samuel Taylor Coleridge, Percy Bysshe Shelley, John Keats και George Gordon, Lord Byron. Στα έργα αποτυπώνεται η ταραγμένη ιστορικά και κοινωνικά εποχή μέσα στην οποία δημιουργήθηκαν, σκιαγραφείται ο ρόλος του ποιητή ως φορέα πολιτισμικής και πολιτικής ανανέωσης, και αναδεικνύονται οι πρωτοποριακές ποιητικές πρακτικές των Άγγλων ρομαντικών.

(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η παρούσα ανθολογία με τις μεταφράσεις επιλεγμένων έργων των κυριότερων εκπροσώπων της περιόδου του αγγλικού Ρομαντισμού (1780-1830) – William Blake, William Wordsworth, Samuel Taylor Coleridge, Percy Bysshe Shelley, John Keats και George Gordon, Lord Byron – επιχειρεί να παρουσιάσει στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό τις καλλιτεχνικές καινοτομίες, τους κοινωνικούς προβληματισμούς, τις φιλοσοφικές ανησυχίες, τα πάθη, τις προσδοκίες και τα οράματα μιας γενιάς ποιητών και να διερευνήσει την πολύπλευρη και γόνιμη ενασχόλησή τους με την ταραχώδη εποχή τους. Ταυτόχρονα, στόχο έχει να αναδείξει την έμφυτη πολυμορφία και τον πειραματικό χαρακτήρα της ρομαντικής ποιητικής, με την ποικιλία των ειδών γραφής και των στιχουργικών μοντέλων που υιοθέτησαν οι συγκεκριμένοι ποιητές (λυρικό τραγούδι, μπαλάντα, ωδή, σονέτο, αφηγηματικός στίχος, λυρικό δράμα, σάτιρα, ρομαντικό απόσπασμα), καθώς και με την πρωτότυπη χρήση της εικονοποιίας. Επιπλέον, η ανθολογία επιθυμεί να υπογραμμίσει την ποικιλομορφία της φωνής των Άγγλων ποιητών και τις μεταξύ τους διασυνδέσεις και αλληλεπιδράσεις. Η απόδοση του όρου «γενιά» δεν παραπέμπει σε μία ομοιογενή ομάδα καλλιτεχνών με ενιαίο πρόγραμμα. Σε αντίθεση με άλλα ρομαντικά κινήματα στην Ευρώπη (όπως αυτό της Γερμανίας, από το οποίο δέχτηκε ισχυρές επιδράσεις), ο αγγλικός Ρομαντισμός δεν αποτέλεσε σχολή.

Το θα και το να τού θανάτου

Έτσι λοιπόν χωρέσανε στα μάτια σου τόσες κοινές ασήμαντες εικόνες
Ποιος θα ’χει χρόνο κάποτε να βυθιστεί στη λίμνη μιας ανάμνησης
Η αιωνιότητα κρατάει τόσο λίγο
Όμως, δε γίνεται, θα υπάρχει κάπου μια μικρή δικαιοσύνη να εξηγεί
Με ποιες προθέσεις φεύγει ένας άνθρωπος
Με πόσα θα και πόσα να που ψιθυρίζει ο θάνατος
Σβήνει ασυλλόγιστα ολόκληρη ζωή
Αφού, το ξέρεις, ένα μόλις δευτερόλεπτο αρκεί
ν’ αλλάξουν τώρα δυο φτερά τη ρότα τους
Και, μην ακούς, τα δευτερόλεπτα πληρώνονται ακριβά
Γι’ αυτό κι ο άνθρωπος εκείνος φεύγει απένταρος
Με τον πνιγμένο ρόγχο ενός κυνηγημένου
Λεπτά χρειάστηκε λεπτά
Χιλιάδες δευτερόλεπτα
Για ν’ αγοράσει τι; ασήμαντες εικόνες
Μα πώς μπορεί να ξεχρεώσει τώρα πού να δανειστεί
Πόσες εικόνες να πουλήσει απ’ την ανάμνηση
Μια δυναστεία εικόνες παλιωμένες
Γεννοβολάνε τα λεπτά κι ο τόκος βγαίνει αβάσταχτος∙
Κανείς λοιπόν δεν έχει να πληρώσει;

Δίγλωσση έκδοση (ελληνικά και γαλλικά) δύο ενοτήτων από το σκανδαλώδες αριστούργημα του Μπωντλαίρ. Οι «Παρισινοί πίνακες» και «Τα απαγορευμένα ποιήματα» περιλαμβάνουν ποιήματα με τολμηρό ερωτικό περιεχόμενο, και ανήκουν οργανικά στα Άνθη του κακού (1857), τη μία και μόνη συλλογή του Μπωντλαίρ.

********************************************

ΕΠΙΓΡΑΦΗ
Σ’ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΜΕΝΟ

Ειρηνικέ αναγνώστη, φυσιολάτρη,
Αυτό το κρόνειο, πικρό βιβλίο
Το λέω της μελαγχολίας μνημείο∙
Άνθρωπε του καλού, άσ’ το στην άκρη.

Ρητορική αν δεν πήγες να σπουδάσεις
Στου Σατανά το σκοτεινό σχολείο,
Δε θα αντιληφθείς ούτε σημείο,
Μπορεί και υστερικό να με ονομάσεις.

Αν, δίχως να χαθείς στη γοητεία,
Την άβυσσο κοιτάζεις με ηρεμία,
Έλα και διάβασε κι αγάπησέ με∙

Παράξενη ψυχή, που αναστενάζεις
Και στον παράδεισο ψάχνεις να φτάσεις,
Λυπήσου με!… Αλλιώς, σε καταριέμαι!

Ζωή μικρή

 στη Γιάννα Λ.

σαν ταινία του Βισκόντι

μα δες τους

καμαρώνουν πάλι

ξέρουν αυτοί

ρητορεύουν, φωνασκούν, αγωνίζονται

χάνουν, κερδίζουν

εδώ είναι πάντα

για το καλό

καλό δικό μας, όλων μας καλό

ξέρουν αυτοί

ξέρουν καλά, ξέρουν πολύ

γι αυτό είναι πάντα εδώ

κι εμείς? κι εσύ? κι εγώ?

γιατί μαζί δεν καμαρώνουμε?

γιατί είμαστε μικροί

και ζούμε ακόμα

ζωή μικρή, ζωή φτηνή, δειλά τραυματισμένη

ζωή που εκνευρίζεται

θυμώνει και θυμάται

ζωή που αναπνέει

ζωή μικρή, ζωή φτηνή

μα ουδέποτε εκπορνεύσιμη

λάφυρο ελάχιστο

λάφυρο πολύτιμο

ότι ποτέ δεν εκχωρήθηκε

ατόφιο μένει να πεθάνει

Τόμος Α′ (Μικέλης Άβλιχος-Γιωσέφ Ελιγιά) / Τόμος Β′ (Οδυσσέας Ελύτης-Κλεοπάτρα Λυμπέρη) / Τόμος Γ′(Λορέντζος Μαβίλης- Γιώργος Ριζόπουλος) / Τόμος Δ′ (Γιάννης Ρίτσος-Γιάννης Ψυχάρης)

Η Πινακοθήκη “Λυρικών” Ποιημάτων, συμπληρωμένη και αναθεωρημένη έκδοση της ανθολογίας “Λύρα Ελληνική” (Ελληνική ποίηση ανθολογημένη. Από τον Ρήγα έως σήμερα), 1993, είναι το αποτέλεσμα του προσωπικού πάθους και της υποκειμενικής ανάγνωσης δύο λογοτεχνών, και λιγότερο ένα έργο αυστηρά φιλολογικό. Όλα τα ποιήματά της εύλογα μας αρέσουν, εφόσον με την πράξη της ανθολόγησης τα ξεχωρίσαμε. Τα εκλαμβάνουμε ως οδοδείκτες, αλλά και ως αυτόνομα τοπία, στην αλληλοδιαδοχή και στην ανεξαρτησία τους, που σηματοδοτούν τον κυρίως δρόμο και τις παράπλευρες οδούς που ακολούθησε η ποίησή μας από τον Ρήγα έως τις μέρες μας.
Τι να πρωτοδιαλέξουμε όμως από τον κάθε ποιητή; Ενώ στίχους εγκατεσπαρμένους μέσα σε ποιήματα μπορεί να συναντήσει κανείς, ποίημα ατόφιο που να περιέχει -όπως στις ολογραφίες- ολόκληρο τον ποιητή, μες στην ιδιοφωνία του, είναι σχετικά σπάνιο και σαφώς πιο δύσκολο να το βρεις. Πόσοι ποιητές, με άλλα λόγια, δώσανε την κατά τον Σικελιανό “Ιερά οδό” τους;
Από την αρχή θέσαμε, επίσης, ως γνώμονα να μην υποκύψουμε στην ευκολία των αποσπασμάτων. Δεν προτάξαμε επίμονα το καλύτερο, αλλά το αντιπροσωπευτικότερο ποίημα· παραπέμποντας και στον τίτλο της ανθολογίας: Πινακοθήκη “Λυρικών” Ποιημάτων. Με το “Πινακοθήκη” να παραπέμπει, ως προέκταση του “Λυρικού” μέρος, όχι μόνο στο προσωπικό ποίημα -σε αντίθεση με την επική ή την τραγική-δραματική ποίηση- αλλά και στη μετρημένη του σχετικά έκταση· αναφερόμενο σαφώς και στη σημασία και στο βάρος της αντιπροσωπευτικότητας μέσω της επιλογής, δεδομένου του περιορισμένου της χώρου. Σε αποσπάσματα καταφύγαμε μόνο εκεί όπου αντικειμενικά δεν γινόταν αλλιώς.