`

Στο: Purcell, Händel, Haydn, Mendelssohn: Τέσσερις επέτειοι [2009] (Purcell, Händel, Haydn, Mendelssohn: Four Anniversaries)  Edited by:I. Foulias, G. Sakalieros.   21-28 University Studio Press, Thessaloniki. 

`

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

`

Σε κάποιο σημείο από την Κριτική της Κριτικής Δύναμης, ο Kant προβαίνει σε μία παρατήρηση με σημασία για την τέχνη της εποχής του, της εποχής του Διαφωτισμού, και, κατ’ επέκταση, για τη μουσική του Haydn, που κατά κοινή ομολογία αντιπροσωπεύει αυτή την εποχή αυθεντικά: «Σε ένα πράγμα, που είναι δυνατό μόνο μέσω μιας πρόθεσης, σε ένα κτήριο, ακόμα και σε ένα ζώο, η κανονικότητα, που συνίσταται στη συμμετρία, πρέπει να εκφράζει την ενότητα της εποπτείας, η οποία συνοδεύει την έννοια του σκοπού και ανήκει στη γνώση. Όπου όμως πρέπει να συντηρηθεί ένα ελεύθερο παιχνίδι των παραστατικών δυνάμεων (υπό τον όρο όμως ότι δεν παρακωλύει τη διάνοια) […], η κανονικότητα, που εκδηλώνεται ως βία, πρέπει όσο το δυνατό να αποφεύγεται· […]. Κάθε τι άκαμπτα κανονικό (που προσεγγίζει τη μαθηματική κανονικότητα) έχει την ακαλαισθησία ότι δεν διασκεδάζει για πολύ με την παρατήρησή του, αλλά, εφόσον δεν έχει ως ρητή πρόθεση τη γνώση ή ορισμένο πρακτικό σκοπό, προκαλεί ανία. Αντίθετα, αυτό με το οποίο η φαντασία μπορεί να παίξει ανεπιτήδευτα και σκόπιμα είναι κάθε φορά νέο και ουδείς το βαριέται».

Η παρατήρηση αυτή του Kant εκπλήσσει για πολλούς λόγους. Πρώτον, αντιβαίνει στο γράμμα και το πνεύμα της αισθητικής του θεωρίας, η οποία δεν στοχεύει στη διατύπωση κανόνων για την τέχνη, αλλά αναζητά τις προϋποθέσεις που εγγυώνται καθαρές αισθητικές κρίσεις· και στις προϋποθέσεις αυτές δεν συγκαταλέγονται ούτε η πάσης φύσεως χρησιμότητα των έργων τέχνης, ούτε η υπαγωγή τους σε έννοιες, έστω και αν πρόκειται για έννοιες αισθητικές, όπως αυτές της συμμετρίας ή της ασυμμετρίας. Δεύτερον, η παραπάνω παρατήρηση διαφοροποιείται αισθητά από την καθιερωμένη αντίληψη για την κλασικιστική τέχνη της εποχής, που υποτίθεται ότι προκρίνει τη συμμετρία ως έναν από τους καθοριστικούς παράγοντες ομορφιάς. Για να κατανοήσει κανείς την εκ μέρους του Kant πρόταξη της μη κανονικότητας ως αισθητικού κριτηρίου πρέπει αφενός να ανατρέξει στο σύνολο της αισθητικής του θεωρίας, αφετέρου να εντάξει αυτή την τελευταία στην ευρύτερη διαμάχη για ζητήματα τέχνης που έλαβε χώρα κατά την εποχή του Διαφωτισμού. Κύριος σκοπός της αναλυτικής του ωραίου στην τρίτη καντιανή κριτική πραγματεία είναι η διαφοροποίηση των αισθητικών κρίσεων από τις γνωστικές. Στις τελευταίες, η
φαντασία συνενώνει το ετερογενές των δεδομένων της αισθητηριακής αντίληψης σε μία ενιαία εποπτεία, την οποία υπαγάγει κατόπιν στην έννοια ενός αντικειμένου. Κάθε έννοια αντικειμένου, τώρα, εμπεριέχει έναν κανόνα οργάνωσης των μερών του· για παράδειγμα, η έννοια ενός ανθρώπινου σώματος προϋποθέτει τη σύνθεση των
επιμέρους μελών του με ένα συγκεκριμένο τρόπο, σύμφωνα δηλαδή με έναν κανόνα. Αν η οργάνωση του αντικειμένου της εποπτείας συμφωνεί με τον κανόνα που προδιαγράφει η έννοια, τότε το αντικείμενο υπάγεται στην έννοια και κρίνεται σκόπιμο ως προς αυτή την έννοια.

“Μακρύδρομο” ονόμαζαν οι παλιοί την οδό Λήδρας στη Λευκωσία, της Κύπρου. Στην οδό Λήδρας βρίσκεται ένα απο τα σημεία ελέγχου Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων όταν περνούν βόρεια ή νότια της “Πράσινης γραμμής”. Ας ευχηθούμε κάποια μερα να μην υπάρχουν άλλες μοιρασμένες πατρίδες πουθενά στον κόσμο. Ασίκηδες ήταν  λαϊκοί τραγουδιστές της Τουρκία. Μόνοι, με ένα σάζι έλεγαν τα τραγούδια τους με θέμα τη ζωή, τον θάνατο, τον έρωτα. Ο Asik Veysel (1894 – 1973) ήταν ένας από τους σημαντικότερους ασίκηδες και το τραγούδι αυτό είναι ένα απο τα δημοφιλέστερα τραγούδια στην Τουρκία.

[Σημείωμα των συντελεστών]

`

Στην Neşe Yaşın

`

Στον Μακρύδρομο βαδίζω

Απ΄ το λιόγερμα ορθρίζω

Πια δεν ξέρω τι ορίζω

Μέρα – νύχτα σαν βαδίζω.

`

Σαν γεννήθηκα τρεκλίζω

Στον Μακρύδρομο αρμενίζω

Δίπορτο χάνι αντικρίζω

Μέρα – νύχτα σαν βαδίζω.

Το project «Expanded Poetry – ακαθάριστη εγχώρια ευτυχία» μεταφράζει ποιήματα σε οπτικοακουστικές γλώσσες. Η ποίηση μεταφέρεται σε κινούμενες εικόνες και διαμοιράζεται και δημοσιεύεται στον ψηφιακό χώρο. Την αφετηρία αποτελούν επιλεγμένα ποιήματα από το online τμήμα της Anna Weidenholzer στη Σχολή Ποίησης της Βιέννης, με τίτλο «αυξάνουμε την ακαθάριστη εγχώρια ευτυχία – κείμενα για την μεγιστοποίηση της ευτυχίας». Η οπτικοακουστική μεταφορά των ποιημάτων έγινε από φοιτητές της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών της πόλης Λίνζ, του τμήματος Οπτικοακουστικής Επικοινωνίας με την καθοδήγηση και επίβλεψη των Katharina Mayrhofer και Marianne Pührerfellner.

Το ποίημα του Michael Beisteiner με τίτλο « die glücklücke 7» μεταφράστηκε οπτικοακουστικά από την Verena Lepuschitz.

`

**************************

το χάσμα ευτυχίας 7

επτά γραμμές σχεδιάζουν τον ορίζοντα, θα βρεις μια αφαίρεση στο έσω της παλάμης σου, μόνο σε στάση κατακόρυφου μπορείς να τις ενεργοποιήσεις, ως νεωκόρος να τις υπηρετήσεις, να τις διορθώσεις, να τις σφυρηλατήσεις, από ξύλο να τις φιλοτεχνήσεις

βλέπεις αυτό το φέγγος που τρεμοπαίζει, είναι φως που εξερράγη; βγαίνεις από το κέλυφος της ησυχίας σου σπας το τεθωρακισμένο γυαλί ανάμεσα σε σένα και τον κόσμο: οσμές, κατάρες, σκαρθάκια και αγριεμένες

ορδές από αδερφούς και αδερφές σου την πέφτουν, θέλουν πολύ, δίνονται ή

μπορεί όμως και με συστολή ενδεικτικά να σου ψιθυρίζουν: είσαι ένας ναός, όπου

κατοικούν ανείπωτα,

αποφάσισε μόνος σου, με τι θα γεμίσεις τις αίθουσες σου…τρεμοπαίζουν…ψιθυρίζουν φτεροκοπώντας… λάγνα…

****************

Ο Μίχαελ Μπάϊσταϊνερ γεννήθηκε το 1977, εργάζεται ως ανεξάρτητος συγγραφέας στην Βιέννη και στη Σερβία, όπου διατηρεί και ένα αγρόκτημα. Σπούδασε Φιλοσοφία και έχει επισκεφτεί αρκετά μέρη του κόσμου. Η δημιουργία οικογένειας μείωσε λίγο το πάθος του για ταξίδια. Για δέκα χρόνια ήταν τραγουδιστής και στιχουργός σε ένα συγκρότημα Hardcore-Punk. Τελευταία εξέδωσε την ποιητική συλλογή «ενδιάμεσες προσγειώσεις». Το πιο γνωστό του έργο είναι το παιδικό βιβλίο με τίτλο «Το ολοστρόγγυλο ταξίδι του Ίκα Βεντού». Αυτόν τον καιρό έχει αφιερωθεί στη συγγραφή ενός μυθιστορήματος για νέους.

Πηγές: https://sfd.at/programm/2019/bruttonationalglueck/alle-beitraege/23

https://expandedpoetry.ufg.at/

`

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

Παρόμοια άκριβώς συναισθήματα ένιωσα δταν τελεiωσα τον Καθρέφτη. Μνήμες παιδικής ηλικίας, πού χρόνια ολόκληρα δεν με άφηναν σέ ησυχία, ξαφνικά χάθηκαν, σάν νά είχαν λιώσει, καί έπιτέλους έπαψα νά βλέπω στόν ΰπνο μου τό σπίτι όπου είχα ζήσει παλαιότερα. ‘Αρκετά χρόνια πρίν γυρίσω τήν ταινία, είχα άποφασίσει άπλώς νά γράψω σέ χαρτί τίς άναμνήσεις πού μέ βασάνιζαν σ’ εκείνο τό στάδιο δέν είχα σκεφτεί γιά ταινία. Θά έγραφα μιά νουβέλα γιά τή μετακίνηση πληθυσμών σέ καιρό πολέμου, καί ή πλοκή θά επικεντρωνόταν στόν στρατιωτικό εκπαιδευτή του σχολείου μου. Ύστερα τό θέμα μου φάνηκε ισχνό γιά νουβέλα, καί δέν τήν έγραψα ποτέ. ‘Αλλά τό περιστατικό πού μέ είχε εντυπωσιάσει δταν ήμουν παιδί, εξακολούθησε νά μέ βασανίζει καί νά είναι ζωντανό στή μνήμη μου, ως τή στιγμή πού έγινε έλασσον επεισόδιο στήν ταινία. Όταν τελείωσα τήν πρώτη έκδοχή του σεναρίου γιά τόν Καθρέφτη^ πού άρχικά είχε τίτλο “Μιά άσπρη κάτασπρη μέρα” συνειδητοποίησα δτι άπό κινηματογραφική άποψη ή σύλληψη δέν ήταν διόλου σαφής· ήταν άπλώς μιά άναπόληση, γεμάτη έλεγειακή θλίψη καί νοσταλγία γιά τά παιδικά μου χρόνια -καί δέν είχα αυτό στό νού μου.

Όλοφάνερα κάτι έλειπε άπό τό σενάριο, κι αυτό πού έλειπε ήταν κρίσιμο. Όπότε, άκόμα κι δταν πρωτομελετούσα τό σενάριο, ή ψυχή τής ταινίας δέν είχε έρθει άκόμα νά κατοικήσει τό σώμα της. Συνειδητοποιούσα έντονα τήν άνάγκη νά βρώ μιά ίδέα-κλειδί πού θά υψώσει τήν ταινία πάνω άπό τό επίπεδο τής λυρικής βιογραφίας. Τότε γράφτηκε ή δεύτερη έκδοχή του σεναρίου. Ήθελα νά παρεμβάλω στά επεισόδια τής παιδικής ηλικίας τά άποσπάσματα μιας συνέντευξης μέ τή μητέρα μου, άντιπαραθέτοντας έτσι δύο συγκριτικές άπόψεις γιά τό παρελθόν (τής μητέρας καί του άφηγητή)· οι άπόψεις αυτές θά εμφανίζονταν στό κοινό μέ τή διαπλοκή δύο διαφορετικών προβολών τού παρελθόντος στή μνήμη δυό κοντινών μεταξύ τους άνθρώπων, πού άνήκουν δμως σέ διαφορετική γενιά.

Εξακολουθώ νά πιστεύω ότι αυτή ή μέθοδος θα μας οδηγούσε σε ενδιαφέροντα, άπρόβλεπτα συμπεράσματα. Έν πάση περιπτώσει, σήμερα δέν μετανιώνω πού άναγκάστηκα νά τό εγκαταλείψω κι αυτό τό σχέδιο, τό όποιο ήταν ώστόσο πολύ άμεσο και άπλό, καί νά άντικαταστήσω όλες τις σχεδιασμένες συνεντεύξεις της μητέρας μου μέ παιγμένες σκηνές. Δέν αισθάνθηκα ποτέ ότι σμίγουν δυναμικά τά παιγμένα μέ τά ντοκιμαντερίστικα στοιχεία. Συγκρούονταν, τό ένα άπόδιωχνε τό άλλο, οπότε τό σμίξιμό τους θά ήταν φορμαλιστική, εγκεφαλική άσκηση μοντάζ: μιά πλαστή ενότητα βασισμένη σέ άφηρημένες ιδέες. Ή συμπύκνωση υλικού στά δύο αυτά στοιχεία ήταν εντελώς διαφορετική* επιπλέον, είχαν διαφορετικό χρόνο καί διαφορετικές πιέσεις: άφενός τόν άληθινό, υπαρκτό, άκριβή χρόνο τών συνεντεύξεων καί άφετέρου τό χρόνο τών άναμνήσεων του άφηγητή, αναπλασμένο μέ τό παίξιμο τών ήθοποιών. Τό σύνολο θύμιζε κάπως «Κινηματογράφο-άλήθεια» καί Ζάν Ρούς, καί δέν ήθελα διόλου νά κάνω κάτι τέτοιο. Ή μετάβαση από τόν μυθοπλαστικό, υποκειμενικό χρόνο στόν αυθεντικό χρόνο του ντοκιμαντέρ μου φάνηκε δτι δέν ειχε πειστικότητα -ήταν τεχνητή καί μονότονη όσο μιά παρτίδα πίνγκ-πόνγκ.