Κενό

Η αλήθεια του κενού μπροστά μου,
να χωνεύει σα γίγαντας το φως.
Τι μπορεί να υπάρχει άραγε κι εγώ σε ποιον μιλώ;
Και το σπουδαιότερο…
Σε τι έφταιξα και διατηρώ συνείδηση,
που δεν προσμένει τίποτα να κρίνει!
Πρέπει βαριά η ύβρις να’ναι!
Μα πράγματα τρομακτικά δίχως λόγο γίνονται
και το ξεγυμνωμένο δίκιο,
σ’ αυτή την άφωτη ειρκτή πάντα με ρίχνει.

Είναι η φύση της ανάλυσης αυτή,
που ικανοποιείται ακόμα
και τον σπόρο ισόποσα μοιράζοντας.
Και απ’ την αργασμένη άργιλο
νέα βουνά βλασταίνουν.
Ατέρμονη και κοπιαστική διαδικασία· που λες…
“Αν δε συναντήσει το κενό,
το πνεύμα πως δεν ησυχάζει.”

Αυτό είναι το κενό λοιπόν.
Η μόνη αγνή και καθάρια απάντηση
στο αιώνια διψασμένο πνεύμα
και στην αδιάκοπη οργασμική του σχάση.
Και το κενό μες στην αφόρητή του αγνότητα,
λόγο δικαίου κι ηθικής, δεν πάσχισε να μάθει…

Μόνο την ύπαρξή του
υπερασπίζεται απέναντι στην ύπαρξή μας,
σα να’ναι πλάσμα ζωντανό που εισπνέει την απώλεια.
Κι εμείς μάλλον αν κρατηθούμε απ’ το χέρι κι ενωθούμε,
είμαστε του κενού τ’ αντίθετο.
Είμαστε ο λόγος κι η σπορά!
Δύο αλήθειες, δύο σπαρμένοι ήλιοι!
ο ένας δίχως νόημα…
Ο άλλος ήλιος, είναι αυτός
που ψάχνουμε με τη συνείδηση των φύλλων.

ΑΠΕΡΑΝΤΟΣΥΝΗ…

Απεραντοσύνη στους γαλαξίες χαράζεις το όνομά σου.

Κι εμείς μαύρη ζωή, κέρματα και θλίψη

Μήτε κοζάκου λαλιά ακούμε, μήτε ψίθυρο γυναίκας

και τα πετούμενα σωριάζονται πάνω στους γενναίους

Του Αβραάμ Ρόμ το νεκρικό καράβι

πότε θα σαλπάρει, να αφήσουμε πίσω κατάρες

βαλάντια κι ολόχρυσες βιτρίνες

Άκου τον τυμπανιστή της Μοίρας

Εδώ η Τάξη αποκεφάλισε την Ομορφιά

Εδώ κυβερνάει το Θνητό

Εδώ το Μάταιο χτυπάει τα κρόταλά του

Και πάνω από τα έργα των ανθρώπων

Κορυφή της Επανάστασης

Κορυφή Καρλ Μαρξ

Κορυφή της φρουράς του Οκτώβρη

Κορυφή Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι

Το Σέλας ωραία, ωραία σαν όνειρο ας λάμψει

Απεραντοσύνη στους γαλαξίες χαράζεις το όνομά σου.

Τα Ζεστά Ποτά, το ντεμπούτο άλμπουμ των Χάρη και Πάνου Κατσιμίχα, κυκλοφόρησε τον Απρίλιο του 1985. Σαράντα χρόνια μετά, μέσα από τις σελίδες αυτού του βιβλίου αναβιώνει η ιστορία του δίσκου που άλλαξε το ελληνικό τραγούδι, και μαζί της αναγεννάται μια ολόκληρη εποχή.

Στο βιβλίο παρουσιάζεται το «υλικό» που οδήγησε στα Ζεστά Ποτά: τα πρώτα χρόνια των διδύμων στο Μπραχάμι, οι αναμνήσεις τους από τις οικογενειακές τους γιορτές, τα χρόνια της εφηβείας και νεότητάς τους, η Πάντειος και το ροκ, το λαϊκό τραγούδι, τα χρόνια στο Βερολίνο, οι «Αχαρνής», η πρώτη εμφάνιση, το 1982, με το «Μια βραδιά στο λούκι» στους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού της Κέρκυρας. Και ύστερα το ίδιο το υλικό του δίσκου. Το ιστορικό της παραγωγής, οι ιστορίες των τραγουδιών και οι ιστορίες της ηχογράφησης σε σχέση και με την εποχή της κυκλοφορίας του δίσκου επιχειρώντας παράλληλα και μια ανάλυση του περιεχομένου. Τέλος επιχειρείται μέσα από την αποδελτίωση δημοσιογραφικών δημοσιευμάτων από την περίοδο της κυκλοφορίας του δίσκου μέχρι σήμερα, αλλά και παλαιότερων και νέων (για την παρούσα έκδοση) δηλώσεων και κειμένων από ανθρώπους του χώρου της μουσικής, η ερμηνεία της εμβληματικότητας του δίσκου και της «κληρονομιάς» του στους επιγόνους του.

[ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ]

[…] Δεύτερο έτος στην Πάντειο. Έναν καταραμένο χουντικό χειμώνα, βράδυ αργά, στο σπίτι ενός φίλου μεγαλύτερου σε ηλικία. Πάνω στο τραπέζι κονιάκ, ηλιόσποροι, χιλιάδες τσιγάρα στα τασάκια, και κάτω από το μπουκάλι ένα παράξενο περιοδικάκι. Τα Panderma του Λεωνίδα Χρηστάκη.

Είπαμε. Καλοί και άγιοι ο Βάρναλης κι ο Παλαμάς, ο Καβάφης και ο Σεφέρης, αλλά η εικοσάχρονη αγωνία μας ζητούσε έναν άλλο καθρέφτη για να αναγνωρίσει μέσα του το δικό της είδωλο. Επί έναν μήνα τα Panderma έγιναν η κύρια ασχολία μας. Επιτέλους, μας είχε αποκαλυφθεί το «γλωσσικό αντίστοιχο» του ροκ ήχου, που από μόνος του δεν έφτανε για να ξεδιαλύνει την εικόνα στον καθρέφτη. Δυο-τρία (μεταφρασμένα στα ελληνικά) ποιήματα του Allen Ginsberg, δυο-τρία του Gregory Corso, ένα απόσπασμα από Jack Kerouac. Να ʼναι καλά εκεί που είναι ο Λεωνίδας Χρηστάκης με τα Panderma του.

Μετά από εκείνο το βράδυ, το ροκ πήρε μέσα μας άλλη διάσταση και άλλο βάρος. Αρχίσαμε σιγά σιγά να βλέπουμε τις συγγένειες των μπιτ ποιητών με τους στίχους των Doors, του Lou Reed, των Rolling Stones, η εικόνα έγινε πιο σαφής και, επιτέλους, όλα δέσανε μεταξύ τους.

****

[….]

Η απόσταση των 40 χρόνων είναι ασφαλής συνθήκη για ψύχραιμες και αντικειμενικές αποτιμήσεις, ακόμα και αν στην τέχνη ο υποκειμενισμός αποτελεί «δικαίωμα» και «ελευθερία», δύο από τις πιο σημαντικές συνιστώσες της. 40 χρόνια μετά η ιστορία της μουσικής, έχει κάνει για τα Ζεστά Ποτά, τις δικές της διαπιστώσεις, με πρώτη και κύρια τη διαχρονική και καταλυτική επίδραση των τραγουδιών του δίσκου  στη μεταπολιτευτική μουσική μας πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα. Ο Χάρης και ο Πάνος Κατσιμίχας επιχειρούν τον δικό τους απολογισμό απαντώντας σε σχετική ερώτηση που τους έθεσα προφορικά:
«Πιστεύουμε ότι η όποια επίδρασή μας στο ελληνικό τραγούδι (από το 1985 και μετά) οφείλεται κυρίως στον λόγο…

[Η έκδοση που ακολουθεί το κείμενο είναι η εξής: Μπουκόβσκι, Τσ. (2018). Για τον έρωτα (Γ. Λαμπράκος, Μτφρ., Ε. Παναγιωτου, Επιμ.). Εκδόσεις Πατάκη.]

Γνωστός για το ύφος του, τον τρόπο σκέψης και ζωής του, την κοσμοθεωρία του, τις θεματικές του και την ιδιαίτερη τεχνοτροπία του. Στην ανθολογία ποιημάτων ‘Για τον έρωτα’, όπου συγκεντρώνονται διάφορα ερωτικά ποιήματα (ή ποιήματα για τον έρωτα ή ποιήματα προερχόμενα από τον έρωτα) του λογοτέχνη, ο αναγνώστης μπορεί να θαυμάσει έναν ιδιόρρυθμο, ικανό και πολύπλοκο ποιητή.

Στα μακροσκελή, αφηγηματικά – και ως έναν βαθμό πεζά – ποιήματα του τόμου, διαβάζουμε το πώς ο ποιητής εννοεί τον έρωτα, την αγάπη, τη συνύπαρξη μεταξύ δύο συντρόφων, την προσμονή και την ανυπομονησία, αλλά και τη μελαγχολία, τη θλίψη, την απογοήτευση και τη μοναξιά μέσα από έναν φακό που μας αναγκάζει να τοποθετήσουμε το βλέμμα μας στην πρακτική θα λέγαμε του ερωτική συναισθήματος. Ποιήματα σπασμωδικά, αποκαλυπτικά και κρύφια που εξερευνούν τόσο τη σχέση γραφής και ζωής όσο και τη σχέση χαράς και απώλειας. Πρόκειται για μια διπλή διήγηση: της σύγκρουσης με τον εαυτό αλλά και της ικανοποίησης που φέρνει η πληρότητα.

Ο Μπουκόβσκι εξομολογεί τους έρωτές του, ορμώμενος από διάφορα μικρά και καθημερινά συμβάντα, από πράξεις και σκέψεις της στιγμής, δημιουργώντας συνδέσεις μεταξύ τους. Με τον τρόπο αυτό προσπαθεί να παρουσιάσει την ερωτική συνθήκη ως μία υλικότητα που όμως είναι σχεδόν αδύνατο να κρατηθεί και να κατανοηθεί πλήρως. Ο ποιητής μένει εκτός – με την έννοια της εκούσιας απόσυρσης – της ζωής, στέκεται έξω – και πίσω – από την εμπειρία και αφήνει το στίγμα αυτών να μιλήσει ενώ ο ίδιος χάνεται περιπλανώμενος στις αναμνήσεις και τα βιώματα. Τι κάνει δηλαδή ο ποιητής; Δίνει το λόγο στην εντύπωση της στιγμής, στη ροή των συναισθημάτων και των σκέψεων, αλλά και σε ό,τι απομένει τελικά και παρασέρνει τη διάθεση, μπερδεύει τα συμπεράσματα. Παραθέτω ενδεικτικά το ποίημα ‘Κοιμισμένη γυναίκα’ (σελ. 38-39):

 ΚΡΑΥΓΕΣ ΚΑΙ ΘΡΗΝΟΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΡΗΜΟΤΟΠΟ ΤΩΝ ΤΕΜΠΩΝ

Στην εποχή παρακμής, όπου οι απλοί άνθρωποι και οι δημιουργοί “πιέζονται”  να χωθούν στη μοναξιά, όταν οφείλουν να αναλάβουν εγερτήριες προσπάθειες συλλογικές, έρχεται η Ανθολογία “Δεν έχουμε οξυγόνο”. Θρήνος και πόθος αντίστασης στον θάνατο (αχ, κι αν ακούετε, διαβάζοντάς -την, ως μουσική υπόκρουση το ηπειρώτικο κλαρίνο του Πετρολούκα Χαλκιά “σου στέλνω και το δάκρυ μου/ σ’ ένα μικρό μαντήλι”…)!

Ανθολογούν κι επιμελούνται οι γνωστοί συγγραφείς Ηλίας Φραγκάκης και Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης, προλογίζει η Μαρία Καρυστιανού -τραγική μητέρα της φονευθείσας Μάρθης (και δύστηνος πρόεδρος του Συνδέσμου Συγγενών Θυμάτων “Ατυχήματος” Τεμπών).

Σ’ αυτόν τον συλλογικό τόμο  36 αδημοσίευτα κείμενα συγκεντρώθηκαν σε 69 σελίδες, από προβεβλημένους και μη λογοτέχνες, ως  ηθική και αισθητική κατάθεση, ως διαμαρτυρία, και ως εξωτερίκευση της γενικευμένης οργής (για όσα αφορούν στη συγκάλυψη ή την απόσειση ευθυνών και την αργοπορία απόδοσης δικαιοσύνης) και της ορμής (για την αναγέννηση των θεσμών και των ηθικών συνειδήσεων). Συλλειτουργούν οι συγγραφείς του τόμου “Δεν έχουμε οξυγόνο”. Καθένας με το δικό του μεγαλυνάρι για τους νεκρούς που μαρτύρησαν (απολεσθέντες “άγιους της καθημερινότητας”), που το πέρασμα της ζωής έφερε αυτούς κι αυτές σιδηροδρομικά  ώς τα Τέμπη, όπου εθεάθησαν για τελευταία φορά (καθότι η πολιτειακή και η ανθρώπινη ευθύνη τούς εγκατέλειψαν στην τύχη…). Λογοτεχνική μνημείωση ενός πολύβοου πλήθους που εισήλθε στην αιώνια αθωότητα. Γυμνό το γεγονός του συντελεσθέντος βίαιου χαμού τών ως επί το πλείστον νεανικών υπάρξεων, αλλά και όλων των ανύποπτων επιβατών και των λόγω βιωμάτων υποψιασμένων  εργαζόμενων. Αυτό το γεγονός αναδεικνύεται από τα 20 ποιήματα  και τα 16 πεζά, με υψηλές αισθητικές αναζητήσεις και με προσεγγίσεις  χωρίς απλουστεύσεις (άραγε πού ελλοχεύει η “απλούστευση”, όταν οι άνθρωποι θέλουν να μιλήσουν κατά του θ α ν ά τ ο υ;). Το ελεγειακό και το θρηνητικό στοιχείο διαποτίζει τους αρμούς όλων των κειμένων και συνταιριάζεται με την ποικιλία των επιλογών στα πεδία της έκφρασης και της μορφής.