***
Την ημέρα εκείνη ο Ιησούς ήταν απ’ το πρωί σκυθρωπός. Ο Πέτρος που καταλάβαινε γιατί τον πλησίασε και του είπε “Κύριε, δεν υπάρχει άλλος τρόπος ν’ απαλλαγεί ο κόσμος από την αμαρτία;”. “Όχι”, αποκρίθηκε ο Κύριος, “η αμαρτία μόνον από το ίδιο της το χέρι αποθνήσκει”.

Όλοι οι άνθρωποι κι όλοι των ανθρώπων οι Θεοί είναι αυτόχειρες.

***

Όταν εκπληρώθηκαν οι γραφές δεν το κατάλαβε κανείς. Οι γραφές εγράφησαν σε λόγο κρυπτικό και διφορούμενο και δεν μπορούσαν την καρδιά του κόσμου του απλού ν’ αγγίξουν. Μόνον ο νόμος εξουσίαζε με πυγμή τη ζωή τους, όμως κι αυτός μες στην πολυπλοκότητά του είχε αποθάνει. Η επανάσταση ήταν πια αναπόφευκτη με πρώτα θύματα τους ανεμόμυλους κι έπειτα χίλιες μάγισσες σε μια αιώνια πυρά.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

«Εμπρός, μαρς!»

«Άκουσες τίποτα. Τομ;»

Η κυρία Χίγκντον σήκωσε την κουρτίνα και κοίτα­ξε έξω. Έτριψε τα μάτια της και κοίταξε ξανά… Κι άφησε ένα στεναγμό γέλιου.

«Δεν είναι για γέλια» παραπονέθηκε ο άντρας της,

«Ω, μα είναι, Τομ! Έλα να δεις!»

«Να έρθω και να δω τι; Μήπως έφτασε ο εφημέριος με μια χειράμαξα για να πάρα τα έπιπλα μας;»

«Αν έκλεινες το στόμα σου για λίγο, Τομ, και άνοιγες τα αυτιά σου, μπορεί να άκουγες κάτι που θα σου ζέσταινε την καρδιά».

«Τι εννοείς;»

«Σώπα, Τομ, και άκου!»

Και τότε, πολύ απαλά στην αρχή, αλλά όλο και δυ­νατότερα στη συνέχεια, άκουσε:

«Θέλουμε πίσω τους δασκάλους μας! Θέλουμε πί­σω τους δασκάλους μας! Δικαιοσύνη! Δικαιοσύνη! Θέλουμε πίσω τους δασκάλους μας!»

«Τι στο καλό;…»

«Είναι τα παιδιά! Αυτά τα υπέροχα, θαυμάσια παιδιά! Η Βάιολετ τα κατέβασε σε απεργία! Το σχο­λείο κατέβηκε σε απεργία!»

Ο Τομ άνοιξε βίαια την πόρτα και κοίταξαν έξω· ένα πλήθος από πανό που ανέβαιναν και κατέβαιναν στον αέρα πάνω από τα παιδιά που παρέλαυναν μαζί με τις μανάδες τους. Στα κοντινά χωράφια υπήρχαν κι άλλοι που κοίταζαν. Άντρες που κράδαιναν σκαλιστήρια και γάντζους κλαδέματος και ύψωναν τις φωνές τους σε επευφημίες.

«Δεν πρέπει να τη φωνάζουμε Βάιολετ πια!» είπε ο Τομ. «Δεν είναι το σωστό χρώμα. Θα πρέπει να τη φωνάζουμε ΚΟΚΚΙΝΗ! Κόκκινη Πότερ, η φίλη των εργατών! Τραγούδησε μας την “Κόκκινη Σημαία”, Βάιολετ!»

Η Βάιολετ χαμογέλασε, χαιρέτησε και άρχισε να κραυγάζει τον ύμνο των εργατών. Προχώρησαν και πέρασαν μπροστά από το σχολείο, όπου ο Άικιν και οι υπόλοιποι στέκονταν παγωμένοι από λύσσα, σαν κακά πνεύματα που σηκώθηκαν από τους τάφους τους και περιφέρονται άσκοπα στο φως. Η Ντόρα κα­τέβασε το κεφάλι της και μπήκε μέσα.

«Κάντε κύκλο!» διέταξε η Βάιολετ, και ξεκίνησαν μια κυκλική πορεία, καλύπτοντας το μεγαλύτερο μέ­ρος του χωριού. Καθώς; περπατούσαν καμαρωτά μπροστά από το σπίτι της κυρίας Φίλποτ, η καλή γυ­ναίκα όρμησε έξω, κραδαίνοντας ένα φαράσι και μια σκούπα, λες και σκόπευε να κόψει πρώτα μερικά κε­φάλια και μετά να τα μαζέψει.

«Θα σας κόψω το λαιμό ολωνών σας!» ούρλιαξε.

«Το δικό σου λαιμό να πας να κόψεις» ανταπάντη­σε η κυρία Πότερ, γυρνώντας προς το μέρος της με τις μικρές γροθιές της σηκωμένες. Σαν κυνηγημένη, η κυ­ρία Φίλποτ χώθηκε πάλι στο σπίτι της, και η κυρία Πότερ ξαναβρήκε το βήμα της τραγουδώντας: «Η Κόκκινη Σημαία θα ανεμίζει εδώ!».

Ποιος «Eσύ»; Aς δεχτούμε, για την προσωρινή βολή μας, τον στίχο του Bωδελαίρου: «Yποκριτή αναγνώστη, όμοιέ μου, αδερφέ μου», ή την παραπληρωματικήν ουρά του Σεφέρη: «τον ξένο και τον εχθρό τον είδαμε στον καθρέφτη».

Tην νύχτα της 21ης, πριν αποκατασταθεί η τηλεφωνική σου επικοινωνία με τον ποιητή, τον είδες σε όνειρο: «Tώρα θα γίνουμε όλοι ταπεινότεροι», σου είπε. Mετά που του το διηγήθηκες, φάνηκε ικανοποιημένος από το απόφθεγμα που του απέδιδε το υποσυνείδητό σου.

Σε ιδιωτικό επίπεδο, η ταπείνωση μπορεί να άρχιζε από την μηχανική αναβίωση αμυντικών ανακλαστικών της Kατοχής: μη βγεις στον δρόμο χωρίς ταυτότητα, μη φλυαρείς στο τηλέφωνο (ιδίως όχι συνθηματικά!), κ.λπ. Πολύ ταπεινότερα: μπροστά σε μια βιτρίνα βιβλιοπωλείου διέκρινες έναν αδελφικό σου φίλο, δημοσιογράφο, γνωστόν για τα δημοκρατικά του φρονήματα. Για λίγα δευτερόπλεπτα αναρωτήθηκες αν ήταν φρόνιμο να τον χαιρετήσεις. Kαι σιχάθηκες τον εαυτό σου.

Ως πολίτης, ένιωθες ταπεινωμένος από την λυσιμελή νάρκη της πολιτικής ηγεσίας: πιάστηκαν όλοι τους στον ύπνο, ακόμη και όσοι καθημερινά γέμιζαν τις φιλικές τους εφημερίδες με σήματα κινδύνου επικείμενης δικτατορίας. Kανείς δεν τα επίστευε ―ούτε καν οι ίδιοι, όπως αποδείχτηκε. «Mε ποιον στρατό θα κινηθούν; Όλοι οι φαντάροι είναι Λαμπράκηδες», σου έλεγε ο Mανόλης Aνδρόνικος, ξεχνώντας πόσο σκάρτος ήταν ο αρχηγός τους.

Bάλε στον φάκελο της «προδοσίας των γραφιάδων»: O τοτινός πρωθυπουργός, ποιητής και κοινωνιολόγος Παναγιώτης Kανελλόπουλος, είπε αργότερα πως εκείνον τον καιρό κοιμόταν με ένα πιστόλι στο προσκέφαλό του, για να αντισταθεί στους κομμουνιστές που θα έρχονταν να τον συλλάβουν. Έλα, όμως, που αυτοί που ήρθαν δεν ήσαν κομμουνιστές…

Aνάλογα έπαθαν οι αυλικοί, όταν ανακάλυψαν πως το σκοτάδι της συνωμοσίας είχε δύο πάτους: την δικτατορία που σχεδίαζαν με τους βασιλόφρονες στρατηγούς, τους την εσούφρωσαν οι συνταγματάρχες. Bρε ανιστόρητε, πόσα επιτυχημένα κινήματα έχουνε κάνει οι χορτάτοι στρατηγοί;

Θεωρητικές συζητήσεις ερασιτεχνών: Kίνημα ή επανάσταση; Mα βέβαια επανάσταση, κοινωνική, εάν συλλογιστείς πόσο η παραδοσιακή δεξιά έχασε τα αβγά και τα πασχάλια της ―μέχρι και την εφημερίδα της (εννοώ την Kαθημερινή) και τον ηλίθιο βασιλιά της.

Kάτι τέτοια σε κάναν να εύχεσαι την παραδειγματική εκτέλεση των επίορκων αξιωματικών, αλλά με τον όρο πως μαζί θα εκτελούσαν ―ποιοι, καλέ μου;― και τους μαλακισμένους φύλακες της ξεφτιλισμένης δημοκρατίας.

Kαι ακόμη δεν ξέρεις ποιος σοφίστηκε τον αισχρό νομικό συμβιβασμό του «στιγμιαίου» αδικήματος (διαρκείας επτά ετών!): ο Kαραμανλής ή ο Aβέρωφ;

Aς επιστρέψουμε σε ίσως αφανέστερες ταπεινώσεις.

Από το 1975 ώς το 1996, από τον Εουτζένιο Μοντάλε ώς τη Βισλάβα Συμπόρσκα, οι ποιητές που τιμήθηκαν με το Βραβείο Νομπέλ φτάνουν τους δέκα – σχεδόν ο ένας στους δύο που το έλαβαν. Από το 1997 έως σήμερα βραβεύθηκε ένας μόνο, κι αυτός Σουηδός, ο Τούμας Τρανστραίμερ. Το νούμερο δεν είναι τυχαίο. Μέσα σε λιγότερο από μια εικοσαετία, η ποίηση πράγματι ξέπεσε διεθνώς εντυπωσιακά. Από πρωτεύον λογοτεχνικό είδος έγινε ενασχόληση του περιθωρίου.