Η ποίηση, πάντα, κερδίζει τη νύχτα και χάνει την ημέρα. Γι’ αυτό θα την έλεγα φωτεινή λόγχη μπηγμένη στο μαύρο. Και η ποίηση σπέρνει μέλλον. Έτσι πάντα. Και σήμερα το χρέος δεν άλλαξε. Γιατί, ευτυχώς ακόμη, ούτε τα δέντρα έλειψαν, ούτε το έαρ, ούτε ο ουρανός, ούτε η θάλασσα, ούτε το στήθος. Κι όμως διαβαίνουμε τον κίνδυνο να λείψουν. Επειδή τράβηξαν ουρανομήκη δρόμον, οι μηχανές και ξεκαρδίζεται με τη Θεότητα ο Περιπαίχτης Πίθηκος όπου κατάντησε το αδαμικό αρχέτυπο. Είναι κάτι που θα πληρωθεί ακριβά. Έχουμε κιόλας αναιρέσει τα Ριζώματα. Και προχωρούμε σ’ ένα Μεσαίωνα Τεχνικής με την ανίερη τώρα εξέταση των άστρων. Ώρα του φτερωτού σκύλου. Ο έρωτας απόγινε μορφή θανάτου. Και βασιλεύει ολούθε φρίκιαση και ιδεολογία, σ’ ανατολή και δύση. Με τα φώτα των απογειώσεων ανατριχιαστικά, ψηλώνει ο άνθρωπος την ανελευθερία για μιαν αναστροφή του Κάτω Κόσμου σ’ Απάνω Κόσμο, εκείθε απαγγέλοντας εδάφια του Λένιν, εδώθε κουρελιάζοντας τον Ιησού με τη λύσσα των οικονομικών εγωισμών, όπου πυργώνουν τα φαλακρά από κάθε ανθρωπινότητα μονοπώλια.

Θα σας εξηγήσω, κύριοι δικαστές… Έχω μπροστά μου αμέτρητες κόγχες ματιών, κυκλικές γραμμές χεριών που ακουμπάνε πάνω στα γόνατα, πόδια γυμνά πάνω στις πέτρες, ακίνητες κόρες απ’ όπου φεύγει η ματιά, στόματα κλειστά όπου η σιωπή προετοιμάζει μια κρίση. Έχω μπροστά μου θεμέλια από πέτρα. Σκότωσα αυτόν τον άντρα μ’ ένα μαχαίρι, μέσα στο μπάνιο, με τη βοήθεια του αξιολύπητου εραστή μου, που δεν άξιζε ούτε τα πόδια να του πιάσει. Γνωρίζετε την ιστορία μου: δεν υπάρχει κανείς από σας που να μην την έχει επαναλάβει είκοσι φορές στο τέλος των μακροσκελών γευμάτων ενώ γύρω του οι υπηρέτες χασμουριούνται, αλλά κι ούτε μια απ’ τις γυναίκες σας που να μην έχει ονειρευτεί μια νύχτα της ζωής της να ήταν Κλυταιμνήστρα. Οι δολοφονικές σας σκέψεις, οι ανομολόγητες επιθυμίες σας διασχίζουν τρέχοντας το μήκος των σκαλοπατιών και γέρνουν προς τα μένα, έτσι που κάτι τρομερό που κινείται εδώ μέσα να δημιουργεί από σας τη δική μου συνείδηση κι από μένα τη δική σας κραυγή. Ήλθατε εδώ με το σκοπό να επαναληφθεί η σκηνή του φόνου μπρος στα μάτια σας πιο γρήγορα απ’ ό,τι στην πραγματικότητα, γιατί καλεσμένοι στην τραπεζαρία για το βραδινό φαγητό μπορείτε ν’ αφιερώσετε το πολύ μερικές ώρες για να μ’ ακούσετε να κλαίω. Και μέσα σ’ αυτό το ελάχιστο διάστημα πρέπει επιπλέον να εκθέσω ανοιχτά όχι μόνο τις πράξεις μου αλλά και τα αίτιά τους, τα αίτια αυτά που για να τα επιβεβαιώσω χρειάστηκαν σαράντα χρόνια. Περίμενα αυτόν τον άντρα πριν ακόμα υπάρξει σαν όνομα, σαν πρόσωπο, αφότου δεν ήταν παρά η μακρινή μου δυστυχία. Έψαξα μέσα στο πλήθος των ζωντανών αυτή την ύπαρξη, την αναγκαία για τις μελλοντικές μου απολαύσεις: δεν κοίταξα τους άντρες παρά όπως παρατηρεί κανείς με προσοχή τους περαστικούς μπρος στο τζάμι του σταθμού, ώστε να βεβαιωθεί καλά ότι δε βρίσκεται ανάμεσά τους αυτός που περιμένει. Ήταν γι’ αυτόν που η μαμή με τράβηξε να βγω απ’ την κοιλιά της μάνας μου· για να κρατώ τους λογαριασμούς του πλούσιου σπιτικού του έμαθα αρίθμηση στο αβάκιο του σχολείου. Ύφανα σημαίες και χρυσά λάβαρα για να στολίσω τους δρόμους που πιθανόν ν’ ακούμπαγε το πόδι αυτού του αγνώστου, που θα μ’ έκανε δούλα του· πολύ προσεχτικά άφησα να πέσουν ’δω και ’κει πάνω στ’ απαλό ύφασμα μερικές σταγόνες απ’ το αίμα μου. Οι γονείς μου τον διάλεξαν για μένα: και παρόλο που χωρίς να το ξέρουν ήμουν ήδη κυριευμένη απ’ αυτόν, υπάκουα ακόμα στις επιθυμίες τους, γιατί οι επιλογές μας προέρχονται απ’ αυτούς, κι ο άνθρωπος που αγαπάμε είναι πάντα αυτός που οι πρόγονοί μας ονειρεύτηκαν. Τον άφησα να θυσιάσει το μέλλον των παιδιών μας στις ανθρώπινες φιλοδοξίες του: ούτε καν έκλαψα όταν πέθανε η κόρη μου.

Ήταν μεσάνυχτα όταν το τηλέφωνο του κυρ Ανέστη ακούστηκε στην άλλη πλευρά του δωματίου. Ο ήχος κλήσης τον ξάφνιασε και τον έκανε να αναπηδήσει στο κρεβάτι του. Δεν του άρεσε καθόλου να τον καλούν απροειδοποίητα, το είχε για κακό. Ώσπου να το φτάσει, έπαψε να χτυπάει. Ο αριθμός που αναγραφόταν στο ιστορικό κλήσεων δεν του ήταν γνώριμος. Επιπλέον έμοιαζε να προερχόταν από κάποιο μακρινό μέρος και όχι από την περιοχή του.
Τις απορίες του ήρθε να λύσει η επαναληπτική κλήση του άγνωστου αυτού αριθμού, λίγο πριν προλάβει να αφήσει την συσκευή στο τραπέζι.
-Ξυπνήσατε; Ακούστηκε μια ιλαρή φωνή.
-Ποιος είστε, τι θέλετε; Ρώτησε ο κυρ Ανέστης φανερά ενοχλημένος.
-Οι Ανώτερες Δυνάμεις προστάζουν να μην κοιμηθείτε έως ότου ολοκληρωθεί το τελετουργικό.
Το τηλέφωνο σώπασε στο αυτί του. Έβγαλε ένα επιφώνημα δυσαρέσκειας και βγήκε στον κήπο. Δεν ήθελε να λερώσει τις παντόφλες του κι έτσι περπάτησε ξυπόλυτος στο μονοπάτι που οδηγούσε στην καταπακτή.

Μία προσέγγιση στις μυθοπλαστικές δομές του Χριστόπουλου

Έχουμε πολλές φορές τονίσει στο παρελθόν την ανάγκη για μια λογοτεχνία που να αντιτίθεται στον εξουσιαστικό λόγο και να συγκρούεται με την κατεστημένη γλώσσα και τις λογοτεχνικές συμβάσεις προάγοντας μια άλλη αισθητική πρόταση. Η λογοτεχνία που αντιτάσσεται στον τυποποιημένο λόγο είναι εκείνη που αποαυτοματοποιεί τη γλώσσα και ανοίγει νέα πεδία αισθητικής καλλιέργειας και ερμηνευτικών διαδικασιών στον αναγνώστη. Μεγάλο μέρος όμως των λογοτεχνικώνβιβλίων που εκδίδονται, απλώς υιοθετούν τυποποιημένες φόρμες και τεχνικές ποιητικής, στενεύοντας τα όρια της γλώσσας και τη φαντασία του αναγνώστη,με αποτέλεσμα να περιορίζεται ο τρόπος που εκείνος ερμηνεύει όσα συμβαίνουν γύρω του.

Αυτόν ακριβώς όμως τον στόχο έχει το πειραματικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Χριστοπούλου «τζίντιλι» (Ροδακιό, 2020), καθώς ενσωματώνει στη ρητορική κατασκευή του τεχνικές αφήγησης, λυρισμό (που πολλοί ποιητές θα ζήλευαν) και έναν λόγο συνειρμικό που υποτάσσεται λειτουργικά στις ανάγκες του έργου. Πρόκειται για ένα πολυφωνικό μεταμυθιστόρημα, που αθροίζει αφηγηματικές τεχνικές και πειραματίζεται με τις μυθοπλαστικές δομές. Αν ως μεταμυθιστόρημα ορίσουμε τον συνειδητό παιγνιώδη χειρισμό μυθοπλαστικών δομών και ειδών (Waugh), τότε το έργο που μας παραδίδει ο Χριστόπουλος έχει όλα τα χαρακτηριστικά αυτά, καθώς κινείται μεταξύ ιστορικού μυθιστορήματος, κοινωνικής και πολιτικής μυθοπλασίας, μαγικού ρεαλισμού και μετααποκαλυπτικού ecofiction.

Κύριο γνώρισμα της ποιητικής του έργου είναι ο φαινομενικά “απροσχεδίαστος” μακροπερίοδος λόγος. Hσυνειρμική κίνηση της αφήγησης δεν συνδέεται με κάποιο αόριστο συγγραφικό αυθορμητισμό (όπως γράφτηκε), αλλά αποτελεί μια απόπειρα εισχώρησης στα βάθη της συνείδησης των χαρακτήρων. Ο Χριστόπουλος πλέκει τόσο σφαιρικούς χαρακτήρες –ακόμα και αν εμφανίζονται ως τύποι–,ώστε η δράση μόνη της δεν ερμηνεύει την ιδιοσυγκρασία τους. Για αυτό και ο συγγραφέας επιλέγει τον χειμαρρώδη παραληρηματικό λόγο. Το ύφος μοιάζει σαν ποταμός που αποκαλύπτει τις βαθύτερες σκέψεις των χαρακτήρων. Αξιοποιεί την τεχνική του επιμήκους λόγου ακριβώς για να οικοδομήσει τους χαρακτήρες του έργου και να αναδείξει την ειρωνεία που απλώνεται σαν ιστός γύρω από τη ζωή τους.

AΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ

Ars amatoria (Ερωτική Τέχνη)
Η επιτυχία του ειδολογικού πειραματισμού των Medicamina faciei femineae ϕαίνεται πως οδήγησε τον Οβίδιο στην επανάληψη του πειράματος, αυτή τη ϕορά σε μεγαλύτερη κλίμακα. Η Ars amatoria αποτελεί ένα ποιητικό έργο ερωτοδιδαχής, το οποίο αποτελείται από τρία βιβλία. Ο ανάλαϕρος και παιγνιώδης τρόπος των Amores συνεχίζεται
και στην Ars amatoria με την ίδια ένταση, αϕού η αντίληψη του Οβίδιου για τον έρωτα ως παιχνίδι στρατηγικής παραμένει βασικά η ίδια. Στο έργο αυτό ο Οβίδιος, συνδυάζοντας συμβάσεις και χαρακτηριστικά της σοβαρής διδακτικής ποίησης (ϕρασεολογία, ύϕος, ϕόρμουλες, παράλληλα κ.τ.ό.) με το ανάλαϕρο θέμα του έρωτα, δημιουργεί
μια ευϕυή παρωδία της λογοτεχνικής διδακτικής παράδοσης. Στα δύο πρώτα βιβλία ο ποιητής, ο οποίος έχει υιοθετήσει την πόζα του «δασκάλου του έρωτα» (praeceptor amoris), απευθύνεται στους άνδρες μαθητές του δίνοντάς τους αναλυτικές οδηγίες για το πώς θα επικρατήσουν στο ερωτικό παιχνίδι. Ποικιλία, ευρηματικότητα, ενίοτε κυνισμός χαρακτηρίζουν τις συμβουλές του praeceptor προς τους πρόθυμους μαθητές του.