Αναγνώσεις

«Αγριόπαπια» του Ερρίκου Ίψεν στο θέατρο Εκάτη (Γράφει ο Ευάγγελος Κ. Βαλσαμίδης)

«Αγριόπαπια» του Ερρίκου Ίψεν στο θέατρο Εκάτη (σκηνοθεσία: Βαλεντίνη Λουρμπά)

Tο έργο πραγματεύεται την ψυχική κατάσταση μιας οικογένειας που συντηρείται με αυταπάτες τις οποίες συμβολίζει μια σακατεμένη αγριόπαπια που την φυλάνε στην σοφίτα τους, και την φροντίζουν η εγγονή Έντβιγκ και παππούς Έκνταλ. Η αγριόπαπια, είναι το σύμβολο του ζωτικού ψεύδους. Το δράμα παίζεται στο σπίτι ενός αποτυχημένου φωτογράφου του Γιάλμαρ Έκνταλ που έχει μια επίφαση ευτυχισμένης ζωής την καλύπτει η στίλβη των ψευδαισθήσεων και της αυταπάτης. Καταρρέουν τα πάντα, όταν εισβάλει ένας ιδεαλιστής ο Γκρέγκερς Βέρλε και φανερώνει την αλήθεια και τους εξοντώνει.  Η Γκίνα, η γυναίκα του Γιάλμαρ, ήταν ερωμένη του πατέρα τού Γκέγκερς, του γέρο Βέρλε. Ο Γκέγκερς αποδεικνύει πως η κόρη τού Γιάλμαρ, η Έντβιγκ δεν είναι παιδί του φωτογράφου Γιάλμαρ, αλλά του γέρο Βέρλε στο σπίτι του οποίου πριν παντρευτεί τον Γιάλμαρ, η Γκίνα εργαζόταν ως υπηρέτρια την οποία κατέστησε έγκυο το αφεντικό της ο γέρο Βέρλε και με την γνώση της αλήθειας έρχεται η καταστροφή. Η μικρή Έντβιγκ μαθαίνοντας την αλήθεια αυτοκτονεί.
Η αποκάλυψη της αλήθειας ανατρέπει τα θεμέλια της οικογένειας Έκνταλ, ο θεμελιωμένος στο αναποκάλυπτο ψέμα κόσμος τους, καταρρέει. Ο σύζυγος αποφασίζει να εγκαταλείψει σύζυγο και θυγατέρα, η οποία αφού αποπειράθηκε να θυσιάσει την πολύτιμη πάπια της, αυτοπυροβολείται με το ίδιο όπλο. Ο γιατρός Ρέλινγκ που ήταν γνώστης της αλήθειας που μέχρι τότε σαν αναποκάλυπτο ψέμα στήριζε την οικογένεια, αποφθεγματίζει εν κατακλείδιμε κυνικό τρόπο: Στέρησε το μέσο άνθρωπο από το ψέμα της ζωής του και ληστεύεις την ευτυχία του. Σε συμβολικό επίπεδο ο Γκρέγκερς και ο Ρέλινγκ φαίνεται να είναι αντίθετοι (η αρετή της αλήθειας ενάντια στο «ζωτικό ψέμα»). Ο γιατρός Ρέλινγκ υπερασπίζεται την θεραπευτική ιδιότητα του κοινωνικού ψεύδους, ως μέσον συντήρησης της οικογενειακής αρμονίας, ο δε Γκρέγκερς επιμένει, ότι υπάρχει ελπίδα με την αποκάλυψη της αλήθειας να επέλθει η «λύτρωση», η οποία δεν επέρχεται, αλλά οδηγεί στον θάνατο την Έντβινγκ. Εδώ γεννάται είναι ερώτημα: κατά πόσον ο Γκέγκερς λειτούργησε ως φορέας της αποκάλυψης της αλήθειας ή ως ετεροθαλής της εξώγαμης Έντβινγκ αδελφός, θέλησε να απαλλαγή με την καταστροφή της, από την παρουσία της. Αυτό εξάγεται και από το γεγονός ότι δεν δείχνει κανένα οίκτο ως προς την Έντβινγκ, τόσο για το ότι έχει μείνει μακριά από μόρφωση κλεισμένη μέσα στο πατρικό σπίτι, όσο και από την επέλευση του τέλους της με την αυτοκτονία της. Είναι ένα ερώτημα που δεν τέθηκε από κανέναν των μελετητών του έργου. Η διάγνωση του γιατρού Ρέλινγκ, αν δεν είχε παρεισφρύσει καταλυτικά στην οικογένεια ο Γκέγκερς, δείχνει κατά πόσον το ζωτικό ψεύδος είναι παράγοντας της κοινωνικής αρμονίας: «Στέρησε τον μέσο άνθρωπο από το ψέμα της ζωής του και του ληστεύεις την ευτυχία.»
Διαβάστε περισσότερα