ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο Φερνάντο Πεσσόα, ο μεγάλος της λουζιτανικής λογοτεχνίας, δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις.
Επέλεξα να ανθολογήσω και να μεταφράσω 28 ποιήματα του από τα οποία τα πρώτα δέκα προέρχονται (σε μετάφραση από το πρωτότυπο στα πορτογαλικά) από την συλλογή του Poemas de Alberto Caeiro, (Visor, Madrid 1984) τα επόμενα τρία (επίσης σε μετάφραση από τα πορτογαλικά) από την συλλογή του Mensagem (Virtual Books Online, 200/2003), και δεκατέσσερα από την δίγλωσση (πορτογαλικά-ιταλικά) ανθολόγηση Poesie di Fernando Pessoa (cura di A. Tabacchi e M. J. de Lancastre, Ed. Adelphi, Milano 2013). Επίσης περιλαμβάνω σε πρωτότυπη μετάφραση και το ποίημα Hora absurda (Παράλογη ώρα) δημοσιευμένο το 1916.
Αναγκαστικά λόγω έκτασης θα αναρτηθούν μόνο κάποια από αυτά σε τρείς συνέχειες.
Ένα κριτήριο στην επιλογή μου ήταν η αναδυόμενη από την ποίηση του φιλοσοφική στάση του Πεσσόα στην οποία, ασχολούμενος ο ίδιος εκτεταμένα με την φαινομενολογική φιλοσοφία, μπόρεσα να διακρίνω σαφείς φαινομενολογικές επιρροές στην θεώρηση των πραγμάτων και του κόσμου κάτι το οποίο δεν νομίζω ότι έχει επισημανθεί από τους μελετητές του. Εξ άλλου, μην ξεχνάμε, ο Πεσσόα ήταν ένας μεγάλος λογοτέχνης αλλά και ένας εμβριθής διανοούμενος.
Στην λογοτεχνική του πορεία χρησιμοποίησε κατά καιρούς διαφορετικούς ετερώνυμους (όπως τους ονόμαζε) χαρακτήρες, εβδομήντα συνολικά (!) από τους οποίους τρεις είναι οι πιο γνωστοί και καθιερωμένοι, o Alberto Caeiro, o Álvaro de Campos και ο Ricardo Reis, οι οποίοι προσωποποιούν σαν ανεξάρτητες περσόνες διαφορετικές πτυχές της φιλοσοφικής, ιστορικής και ποιητικής του συγκρότησης.
Προτείνω να μπούμε λοιπόν στο ποιητικό σύμπαν του Πεσσόα έχοντας πάντα κατά νου ότι η ποίηση δικαιώνει το όνομα της και την θέση της στην λογοτεχνία κυρίως στον βαθμό που ταξιδεύει την φαντασία στον χώρο του ονείρου και των πόθων που ξεκινούν από τις παραστάσεις και τις εικόνες της παιδικής ηλικίας μέχρι τις έξεις, τα πουργκατόρια αλλά και τις ηδονικές παννυχίδες της νεανικής και ενήλικης ζωής μας. Και όλα αυτά μέσα από ένα ανελέητο παιχνίδι λέξεων, εκφράσεων, εικόνων, υπαινιγμών, καταφάσεων και αναιρέσεων που αναλύουν και συνθέτουν ταυτόχρονα αυτή τη συνεχή ροή του μυστηρίου που λέγεται ζωή και μέθεξη στη ζωή σ’ όλες τις φανερές και μυστικές διαστάσεις της.

Στάθης Λειβαδάς
Πάτρα, 8/4/2024

*******************************************************************************************

Poemas de Alberto Caeiro

O GUARDADOR DE REBANHOS (Ο ΒΟΣΚΟΣ)

I

Ποτέ δε φύλαγα κοπάδια,
Αλλά είναι σα να τα φύλαγα.
Η ψυχή μου είναι σαν ένας βοσκός,
Ξέρει τον ήλιο και τον αέρα
Και χέρι την παίρνουν οι εποχές
Ν’ ακολουθεί και να βλέπει.
Ακέρια της φύσης η γαλήνη χωρίς ανθρώπους
Έρχεται δίπλα μου να καθίσει.
Μένω ωστόσο θλιμμένος σαν ένα δειλινό
Μέσα στη φαντασία μας,
Όταν κρυώνει στο βάθος της κοιλάδας
Και νοιώθει ότι η νύχτα εισβάλει
Σαν μια πεταλούδα από το παράθυρο.