Μάνος Ελευθερίου, «Άνδρες του αίματος», εκδ. Μεταίχμιο, 2019 (γράφει ο Σπύρος Αραβανής)
12Μαρ
Ο Μάνος Ελευθερίου γεννήθηκε στην Ερμούπολη, στις 12 Μαρτίου του 1938
`
«Ήταν άρρωστος πια και μεγάλης ηλικίας. Και όσα έγραψε ήταν όσα μπόρεσε. Ας βρεθούν άλλοι να τα γράψουν καλύτερα. Κι όμως τα ‘γραψα με αίμα, σκεφτόταν, δεν ξέρω αν αξίζουν και αν με πιστέψουν, έκανα το χρέος μου», αναφέρει στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου ο ήρωας του έργου δικαιολογώντας ενδοκειμενικά τον τίτλο «κύκνειο άσμα» για αυτό, το τελευταίο έργο, για το οποίο χτυπώντας δυνατά το χέρι του πάνω στο πακέτο με τα χειρόγραφα ο Μάνος Ελευθερίου έδωσε τη συγκατάθεσή του στην αδελφή του ζωγράφο Λιλή Ελευθερίου να επιμεληθεί τη διαδικασία έκδοσής του σε περίπτωση που ο ίδιος δεν προλάβει, μπαίνοντας στο νοσοκομείο. Όπως και έγινε.
Από την αρχή, όμως, το μυθιστόρημα διαγράφει μια πορεία που αισθάνεσαι πως γίνεται εν είδει απολογισμού: «Θυμάμαι καμιά φορά και κλαίω» είναι τα πρώτα λόγια του ήρωα περιγράφοντας ένα σκηνικό ελιοτικής έρημης χώρας με τη διαφορά ότι πρόκειται για μια «μακρινή, σαν εξόριστη, ξεχασμένη επαρχία».
Η εξέλιξή του περιέχει όλα εκείνα τα στοιχεία που θα μπορούσαν να το χαρακτηρίσουν ως ένα σύγχρονο καφκικό μυθιστόρημα. Μέσα από την παραδοξότητα και το συνειδητό παραλογισμό περιεχομένου και μορφής –ο τρόπος που δομεί τις παραγράφους, τις περιόδους λόγου, τη στίξη, έχει το δικό του λειτουργικό νόημα– ο Ελευθερίου επιτυγχάνει να μιλήσει για την αγωνία, τις ενοχές, τα πάθη και την αλλοτρίωση, τη διάψευση και το φόβο, τον εφιάλτη, το «τέρας», δηλαδή, μιας ολόκληρης εποχής με εργαλειακά του βοηθήματα μια αξιοθαύμαστη διακειμενικότητα συμβόλων και συμβολισμών από την εκκλησιαστική, ιστορική, κοινωνικοπολιτική και λογοτεχνική ιστορία. Θεοί και σατανάδες, ήρωες και καθάρματα, μύθοι και άνθρωποι της διπλανής πόρτας συνυπάρχουν και συνθέτουν όλοι μαζί τη μαρτυρία του «μοναχικού ανώνυμου ανθρώπου, τον τελευταίο που θα μπορούσε να εμπιστευτεί η επίσημη ιστορία για τη διάσωση και τη διαιώνισή της», που όμως «γίνεται τελικά ο αψευδέστερος μάρτυρας αυτής της εποχής – της εποχής μας», όπως γράφει εύστοχα στο επίμετρο του βιβλίου ο Θανάσης Νιάρχος.
Οι «Άντρες του αίματος», όπως αντίστοιχα σημείωνε ο Κάρλος Φουέντες για το εμβληματικό «Κουτσό» του Κορτάζαρ, «δεν είναι απλώς ένα μυθιστόρημα, αλλά το κουτί της Πανδώρας». Ο αναγνώστης του δεν είναι ο παθητικός αποδέκτης μηνυμάτων, αλλά αυτός που είτε θα γνωρίσει είτε θα αναγνωρίσει τον εαυτό του μέσα σε αυτό, σε αυτήν την ιστορία όπου οι πρωταγωνιστές και οι κομπάρσοι, οι θύτες και τα θύματα, οι ένοχοι και οι αθώοι αποτυπώνονται δι’ ελέου και φόβου. Αυτοί, δηλαδή, οι ξένοι και ταυτόχρονα τόσο οικείοι χαρακτήρες των ανθρώπων που προσωπογραφεί χωρίς να κατονομάζει ο Ελευθερίου, καθώς ο στόχος του πάντα ήταν να αναζητά μέσω επαγωγικών συλλογισμών, τις αιτίες της ανθρώπινης έκ-πτωσης και όχι τη χυδαιότητα της σημερινής στοχευμένης ανθρωποφαγίας.






