Άγκυρα 15 Φεβρουαρίου 1950
Προσωπική
 
Φίλε κ. Δοξιάδη,
 
Το γράμμα σας της 6ης Φεβρ. το έλαβα χθες. Το διάβασα με ανακούφιση. Νόμιζα –ίσως να φταίει η απουσία μου– πως το είδος των ανθρώπων που θέτουν προβλήματα σαν αυτό που σας απασχολεί, είχε ολότελα εκλείψει, έξω από ένα μικρό κύκλο ειδικών. Εύχομαι να διαψευσθεί με τον ίδιο τρόπο ό,τι απαισιόδοξο θα σημειώσω παρακάτω.
     Το πρόβλημα των σχέσεων της ελληνικής πνευματικής καλλιέργειας με την ευρωπαϊκή είναι, όπως το ξέρετε, πολύ παλαιό. Το συζήτησε σχεδόν κάθε ελληνική γενεά. Όμως οι συνθήκες και τα τεχνικά μέσα του σύγχρονου κόσμου είναι τέτοια που ποτέ δεν είχε τεθεί με τόσην οξύτητα όπως σήμερα. Για να σας δείξω πόσο το αίσθημά μου ανταποκρίνεται, στις γενικές γραμμές, στο δικό σας, επιτρέψετέ μου ν’ αντιγράψω εδώ μια σελίδα από μια περσινή μελέτη μου που είχε άλλην αφετηρία:
     «Είναι εύκολο πράγμα να λέμε: κλείστε τις πόρτες, οι χθόνιοι θεοί δεν το θέλoυν… Tην πνευματική καλλιέργεια ενός λαού, δυστυχώς, δεν τη φτιάνει μονάχα ο ποιητής, είτε κομίζει, είτε όχι τα καινά δαιμόνια. Τη φτιάνουν ακόμη –και στην περίπτωση αυτή με τρόπο ολωσδιόλου ανεξέλεγκτο και ασύδοτο– ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο, τα τηλέτυπα, τα διάφορα φτηνά ξενόφωνα ή ελληνόφωνα περιοδικά, τα φάρμακα, οι κονσέρβες, οι ρεκλάμες, οι προπαγάνδες κάθε λογής, τα μέσα του πολέμου και της ειρήνης… η πολιτική ζωή του κόσμου μας… Γι’ αυτό, το πρόβλημα δεν είναι τόσο απλό. Με την πορεία που πήρε ο κόσμος μετατοπιστήκαμε ξαφνικά από μια θέση τοπικού ενδιαφέροντος σε μια θέση ενδιαφέροντος γενικού και είμαστε ένα από τα επίκεντρα της παγκόσμιας κρίσης. Αυτό δημιουργεί ανάμεσα στον τόπο μας και στα μεγάλα κράτη της γης επαφές τόσο επιτακτικές και τόσο διεισδυτικές που δεν μπορούσαμε καν να τις υποψιαστούμε πριν από μια ή δυο δεκαετίες. Είναι σχεδόν βέβαιο πως η απότομη αυτή μεταβολή υποχρεώνει το λαό μας ν’ απορροφά αλλότριες επιδράσεις σε βαθμό μεγαλύτερο απ’ ό,τι θα έπρεπε, και με τρόπο υπερβολικά βιαστικό… Χωρίς αμφιβολία, από την άποψη αυτή ο κίνδυνος δεν είναι μικρός.