Η ΦΑΥΛΗ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ [απόσπασμα]

ΘΑ ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΘΕΙ ὅποιος ἀναμένει νὰ διαβάσει παρακάτω στοιχεῖα γιὰ τή -μὲ τὴ σημερινὴ σημασία τῆς λέξης— «ϕαυλότητα» τῆς μετάϕρασης, διότι τίποτα περὶ τέτοιας ϕαυλότητος δὲν πρόκειται νὰ ἀναϕερθεῖ. ῾Ο σχετικός ὅρος θὰ χρησιμoποιηθεῖ ἐδῶ μὲ πλατωνικὸ χρῶμα, παραπέμποντας στὸν διάλογο Γοργίας, ὅπου καὶ κατὰ τὴ συζήτηση περὶ τῆς ρητορικῆς (καὶ ἰδίως περὶ τῆς σχέσης της μὲ τὴ νομοθεσία) ὑπολαμβάνεται τόσο ἡ διάκριση τῶν τεχνῶν σὲ «καλές» (ποὺ εἶναι ἢ ὑπονοοῦνται οἱ —ὅπως θὰ λέγαμε σήμερα— μεγάλες) καὶ σὲ «ϕαῦλες», παναπεῖ σὲ «μικρές», σὲ «ἀδύναμες», σὲ «κατώτερες», ὅσο καὶ ἡ διὰ τῆς κακῆς χρήσεως ἔκπτωση τῶν «καλῶν» σὲ «ϕαῦλες» ἔτσι, ὥστε νὰ ἀνήκουν στοὺς «ἀσθενεῖς» καὶ στοὺς «πολλούς».

Στο πλαίσιο αὐτὸ ἐντασσόμενη ἡ μετάϕραση εἶναι μιὰ μικρὴ γλωσσικὴ τέ χν η, μιὰ ἑτερόϕωτη τέχν η, ποὺ παίρνει ϕῶς ἀπὸ τὸ πρωτότυπο καὶ τὸ διαχέει στὴν ἐπικράτεια τῆς γλώσσας ἀϕίξεως τοῦ μεταϕράσματος. ῾Η μετάϕραση εἶναι ἐπιστήμη στὸ μέτρο ποὺ μπορεῖ νὰ προσεγγισθεῖ ἐπιστημονικὰ τὸ ἀποτέλεσμά της, τὸ κάθε μεμονωμένο μετά – ϕρασμα δηλαδή, καὶ νὰ περιγραϕεῖ μὲ τοὺς γενικῶς ἰσχύοντες κανόνες τῆς οἰκείας ἐπιστήμης, ποὺ δὲν εἶναι ἄλλη ἀπὸ τὴ Γλωσσολογία, παρακλάδι τῆς ὁποίας εἶναι ἡ Μεταϕρασματολογί α. Δὲν συνιστᾶ ὅμως ἐπιστήμη —οὔτε μπορεῖ νὰ γίνει ποτέ— ὡς πρὸς τὴν ἐκπόνηση κανόνων τοῦ μεταϕράζειν, ποὺ θὰ ἰσχύουν μάλιστα κατὰ παραδοχὴ γενικῶς καὶ διαχρονικῶς. Τοῦτο ἐξηγεῖται ἀπὸ τὸ ὅτι στὴ μεταϕραστι κὴ διαδικασία ἐμπλέκονται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνο μία σταθερά, ἤτοι τὸ πρωτότυπο κείμενο, καὶ ἄγνωστος μέν, μέγας δὲ ἀριθμὸς μεταβλη τῶν καὶ παραμέτρων, ποὺ σημαδεύουν καθοριστικὰ  τὸ μετάϕρασμα καὶ πού —ἐνδεικτικῶς καὶ ἁδρομερῶς— ἀϕοροῦν ἀϕ’ ἑνὸς τὸν χρόνο, τὸν τόπο καὶ τὶς συνθῆκες, ὅπου ἐπιτελεῖται ἡ μετά – ϕραση, καὶ ἀϕ’ ἑτέρου τὸ πρόσωπο τοῦ καθ’ ἕκαστον μεταϕραστῆ. ᾽Αλλὰ ἀκόμα καὶ ἡ σταθερὰ τοῦ ὑπαρκτοῦ καὶ ἀμετάβλητου πρωτοτύπου ἀπολύει τὴν ἀτρεπτότητά της ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ καθορίζεται ἀπὸ τὸν τρόπο ἀναγνώσεως τοῦ κειμένου ἐκ μέρους τοῦ κάθε μεταϕραστῆ του, καὶ ὁ ὁποῖος τρόπος εἶναι δυνατὸν νὰ ποικίλλει ἀνὰ μεταϕραστῆ ἀναλόγως τοῦ εἴδους τοῦ πρὸς μετάϕραση κειμένου. ῾Η μετάϕραση εἶναι εἶδος ρητορικ ό,… εἶναι ρητορικὴ τόσο μὲ τὴν εὐρεία (καὶ συνάμα μεταϕορική) σημασία του ὅρου, δηλαδὴ ὡς λόγος, ὅσο καὶ μὲ τὴ στενή του σημασία, ἀϕοῦ ἡ πενταμερὴς διάκριση τῆς ρητορικῆς τέχνης (: εὕρεση, διάταξη, λέξη, μνήμη, ὑπόκριση) ἀπαντᾶται ὁπωσδήποτε κατὰ τὴν ἀρτίωση τῶν ἐπιτελεσμάτων της. ῾Ως ρητορικὸς λόγος εἶναι δὲ ταυτόχρονα καὶ ratio καὶ oratio: ἤτοι, καὶ λόγος/ἀναλογισμός (τουτέστιν λόγος ἐνδιάθετος) καὶ λόγος/ ὁμιλία (δηλαδὴ λόγος ἐκϕερόμενος). ῾