Ποιητική ενατένιση του ποικιλοτρόπως πάσχοντος οργανισμού
Η συγκεκριμένη ποιητική συλλογή της Φωτεινής Βασιλοπούλου, εκδόθηκε το 2021, αποτελείται από τρία ξεχωριστά τμήματα. Στο πρώτο (Πειραγμένος μύθος) περιλαμβάνονται δεκαέξι ποιήματα. Στο δεύτερο (Πικρό μέλι) δώδεκα, και στο τρίτο (Flora clandestina) έντεκα.
Το αντικείμενο της παρούσας συλλογής έχει ήδη αναλυθεί κατά κόρον από διάφορες άλλες κριτικές και παρουσιάσεις, με δεδομένο το γεγονός ότι κυκλοφόρησε πριν κάποια χρόνια και έτσι έχουν γραφεί αρκετά και χρήσιμα στοιχεία πάνω σε αυτό, όπως παρατηρούμε στην αρκούντως πρακτική και πολύχωρη βάση της βιβλιοnet. Ο γράφων σήμερα ετούτο το μικρό σημείωμα γι’ αυτή την ποιητική συλλογή, ίσως λόγω πολύχρονης επαγγελματικής ενασχόλησης με την ιατρική και ειδικότερα την ειδικότητα της Χειρουργικής σε κακοήθεις παθήσεις, έχει εστιάσει το ενδιαφέρον του κυρίως στο δεύτερο μέρος, το «Πικρό μέλι».
Θα μπορούσα έτσι να υποστηρίξω ότι εκεί βρίσκεται πιθανότατα και το πιο ιδιότυπο και ενδιαφέρον επίτευγμα της ποιήτριας Βασιλοπούλου, αφού προχώρησε στη μετατροπή πολλών όρων της ιατρικής επιστήμης, των εσωτερικών τμημάτων της νοσοκομειακής δομής, κάποιων γνωστών και μη, στο πλατύ κοινό, ασθενειών και ειδικότερα διαγνωστικών παρακλινικών εξετάσεων, της διάγνωσης, του πόνου των ασθενών, της αναμονής της πολυπόθητης χειρουργικής επέμβασης και τόσων άλλων διαδικασιών που λαμβάνουν χώρα καθημερινά στα Νοσοκομεία, σε καθαρά ποιητικό υλικό.
Ο τίτλος της όλης συλλογής «Φυτρώνει άγρια ζάχαρη», βεβαίως, αποτελεί ένα κατά κάποιο τρόπο μικρό ποιητικό παράδοξο, αφού η μεν ζάχαρη παραπέμπει στην απόλαυση της γλυκύτητας, το δε επίθετο «άγρια», σηματοδοτεί την μη αναμενόμενη παρουσία και μεγάλωμα ενός φυτού ενώπιόν μας. Την αναπάντεχη σε τελική ανάλυση παρουσία του, η οποία λογικά ακυρώνει και την υπόθεση της τρυφερότητας. Και εδώ εστιάζεται, κατά τη γνώμη μου, το κύριο ενδιαφέρον του δεύτερου τμήματος της συλλογής. Η ποίηση αναδύεται αφ’ εαυτής μέσα από τα βάσανα, τους πόνους και τις ταλαιπωρίες συνανθρώπων μας οι οποίοι, ούτως ή άλλως, θα βιώσουν όσα είναι απαραίτητα για όσο το δυνατόν καλύτερη βελτίωση της υγείας τους, ή έστω ανάσχεσης μιας εν εξελίξει κακοήθειας.
Η Φωτεινή Βασιλοπούλου δεν προσφέρει κάποια μορφή εύκολης ανακούφισης, ούτε καταπραΰνει τον πόνο κανενός. Ενώ στον «Πειραγμένο Μύθο», ασχολείται επισταμένως με γνωστές μυθολογικές και λογοτεχνικές μορφές και τις φέρνει στο προσκήνιο κάτω από άλλο πρίσμα, διαφορετικό από τα ειωθότα, όπου τώρα εμπλέκεται η παράμετρος της απώλειας, του τραύματος, της επιθυμίας και της γυναίκας. Από το πρώτο ήδη ποίημα της συλλογής (Ικεσία), γράφει σε εκείνη τη ‘Βασίλισσά’ της, «…φύλαξέ με στην ερημία της σέπιας/άφησέ με /να καλλιεργώ τις λέξεις μου/στίχους να βασανίζω…», προαναγγέλλοντας τον ερχομό και την πικρία του μελιού, λίγο αργότερα.
Γιατί στο «Πικρό μέλι», οι στίχοι απομακρύνονται από τον όποιο μύθο και κατευθύνονται πια καταλήγοντας στο πονεμένο σώμα. Αυτό που πάσχει από ιάσιμη ή μη ασθένεια. Το νοσοκομείο, η αγωνία της διάγνωσης, η αναμενόμενη χειρουργική επέμβαση, τα φάρμακα, το μετεγχειρητικό διαγνωστικό σπινθηρογράφημα σε κάποιες μορφές καρκίνου, όπως για παράδειγμα σε συγκεκριμένες παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα, ο καρκίνος, τα κατάγματα, ο σωματικός και ψυχικός πόνος που προκαλούν όλα αυτά, ο πιθανός θάνατος, και τόσα άλλα που διαδραματίζονται σε αυτούς τους χώρους, όλα εξελίσσονται πλέον σε νέες μυθολογίες. Στο ποίημα «Placebo», λέει για παράδειγμα: «Βάζει στη θέση της οξαλιπλατίνης/-στο τελευταίο στάδιο/ κανείς δεν ξέρει τίποτα-/ένα πικρό κουκούτσι λεμονιού./Θέλει την άνοιξη στο χώμα / τα βράδια/ να μοσχοβολά λεμονανθός/ Παναγιώτα, θάλαμος 313, κρεβάτι 1», κάτι για το οποίο οι εμπλεκόμενοι λειτουργοί της υγείας γνωρίζουν περισσότερα για τα τελευταία στάδια των ασθενών με κακοήθη νοσήματα και την όποια αντιμετώπισή τους. Στο «Ορθοπαιδική πλήρης», υπαινισσόμενη προφανώς την υπερπλήρη με ασθενείς Ορθοπεδική (όπως είναι η σωστή για τους περισσότερους αναγραφή της συγκεκριμένης λέξης) Κλινική, αναγράφει τις καθυστερήσεις στις χειρουργικές επεμβάσεις με ένα τρόπο που λέει πολλά, πολυποίκιλα και υπαινίσσεται ακόμα περισσότερα:
… Αν το όνομά του ήταν Δίας
θα είχε πολλές πιθανότητες
να κεραυνοβολήσει με ένα μόνο επιτιμητικό βλέμμα
την ομάδα χειρουργών
που τον παίδευαν επί μια εβδομάδα
κωλυσιεργώντας την επέμβαση.
Θα είχε ακόμα πολλές πιθανότητες
να στριμώξει στη γωνία τη νοσοκόμα Λήδα
κύκνος παρά τα ενενήντα ένα του έτη
και να τις δείξει τι εστί
κύκνειον άσμα…
Βεβαίως, ειδικά στα ποιήματα με τίτλους «Placebo», «Ορθοπαιδική πλήρης», «Ιωδιούχος ποβιδόνη» και «Ολόσωμο», παρελαύνει ένας ολόκληρος κόσμος από εξειδικευμένους ιατρικούς όρους. Αλλά τελικά στο τρίτο μέρος, και εντελώς απροσδόκητα, «Flora clandestina», όλα επιστρέφουν όπως άλλωστε γίνεται πάντοτε, στη φύση! Τα πουλιά τα φυτά, ο έρωτας, η μοναξιά:
«Ένα νεραντζοκόριτσο παντρεύεται/ το χώμα/ μαλακό αλλάζει πλευρό/ προς τη μεριά του χιονιού/…Μια πατρίδα σχεδιάζει την Έξοδο/με τρόπο αδέξιο, αδιέξοδο/η ελπίδα κλεισμένη σε κουκούτσια πικρά/χρόνια δίσεκτα, τρίσεκτα, μα η άνοιξη καλπάζει/στο μάρμαρο πέταλο».
Η φύση όμως δεν είναι πλέον αθώα. Έχει ποτιστεί από όσα προηγήθηκαν. Έτσι οι τρεις ενότητες δεν είναι απλώς τρεις θεματικές κατηγορίες. Είναι τρεις διαφορετικές μορφές, αλλά του ίδιου τραύματος. Η ποίηση βεβαίως γνωρίζει ότι δεν μπορεί να θεραπεύσει τον καρκίνο. Μπορεί όμως να δημιουργήσει έναν χώρο όπου ο άνθρωπος εξακολουθεί να επιθυμεί την άνοιξη, το χώμα, τον λεμονανθό, κάτι που αναμφίβολα αποτελεί και κάποια έστω μορφή αντίστασης στα πιθανά μελλούμενα. Η Φωτεινή Βασιλοπούλου φυσικά δεν ενδιαφέρεται μόνο για την ασθένεια, αλλά πιο πολύ για τον τρόπο που ένας επίσημος κρατικός θεσμός αντιμετωπίζει το άρρωστο ή το τραυματισμένο ανθρώπινο σώμα. Έτσι η ποίησή της γίνεται καταγγελία της εν τινι μέτρω σκληρής και ίσως απάνθρωπης συμπεριφοράς των υγειονομικών του νοσοκομείου, προσδίδοντας πια στα ποιήματα κοινωνική και πολιτική διάσταση. Φυσικά δεν παραλείπεται και η αντίθετη από ασθενείς σε υγειονομικό προσωπικό, η οποία εκφράζεται γραφικά μέσω ενός ηλικιωμένου ασθενούς.
Αφήνοντας όμως στην άκρη όλα αυτά, η πορεία και η μετάβαση των τριών τμημάτων της συλλογής από το ένα στο άλλο, είναι εξαιρετική. Η μυθολογία και οι μυθικές μορφές, δίνουν τη θέση τους στην ανθρώπινη πικρία, τον πόνο, τον υπαρξιακό τρόμο, την άρνηση και απέχθεια αργότερα του ολόσωμου μαγιό, και στο τέλος όλα αυτά επιστρέφουν εκεί απ’ όπου ξεκίνησαν. Μια σύγχρονη παραλλαγή αρχαίας τραγωδίας, πλημμυρισμένη από νεολογισμούς, δυσνόητους για το κοινό ιατρικούς όρους, λατινικές ονομασίες, μυθολογικές αναφορές, άκρως επιστημονικό λεξιλόγιο, καθημερινό λόγο, ειρωνεία, μαύρο χιούμορ, και πληθώρα μεταφορών.
Η ποιητική αυτή συλλογή της Βασιλοπούλου, αποτελεί από μια άλλη άποψη μια ποιητική ενατένιση του πάσχοντος οργανισμού και τον τρόπο που ο ασθενής βιώνει τη διάγνωση μιας πιθανής κακοήθους νόσου, την αναμονή των εξετάσεων, την αναγκαστική εξάρτηση από τους άλλους, την καθημερινή απώλεια της αξιοπρέπειας, τον φόβο του θανάτου και, κυρίως, πώς προσπαθεί να ξαναπάρει πίσω το σώμα και τη φωνή του μέσω της γλώσσας και της ποίησης.
