Με αφορμή την παράσταση Il Vangelo di Cassandra. Annunciazione di Una Genesi (Ο Ευαγγελισμός της Κασσάνδρας. Γεννητικό άγγελμα) του Δημήτρη Δημητριάδη στο Ημιόκταγωνο Le Murate, Φλωρεντία στα πλαίσια του φεστιβάλ θεάτρου, Fabbrica Europa 2025, μιλάμε με την ηθοποιό, Gemma Hansson Carbone.
Το Ημιόκταγωνο (Semiottagono) του πρώην σωφρονιστικού συγκροτήματος Le Murate, στη Φλωρεντία, μεταμορφώθηκε σε έναν χώρο καθαρής αντήχησης. Το δάπεδο σκεπάζεται από ένα ροζ πέπλο που αναδύεται από τη γη και τυλίγει αργά τη μορφή της Gemma Hansson Carbone· το ύφασμα γίνεται ένδυμα και σάρκα, κοστούμι και σώμα ταυτόχρονα. Στο κέντρο, μια φωνή αρχίζει να πάλλεται — άλλοτε ανάσα, άλλοτε κραυγή, άλλοτε ψίθυρος που διαλύεται στο φως. Εδώ η Κασσάνδρα του Δημήτρη Δημητριάδη δεν προφητεύει· αναπνέει. Μιλά όχι για το μέλλον, αλλά για το παρόν που κατακαίγεται από την επιθυμία, την πίστη και την απώλεια.
-Στην παράσταση Το Ευαγγέλιο της Κασσάνδρας, το σώμα μοιάζει να είναι ο τόπος όπου γεννιέται και πεθαίνει ο λόγος· δεν ερμηνεύει, αλλά συμβαίνει. Πώς προσεγγίσατε αυτή τη σωματική διάσταση του λόγου, όπου η φωνή δεν περιορίζεται στη μετάδοση του κειμένου αλλά το ενσαρκώνει;
Για μένα η λέξη δεν είναι ποτέ κάτι που «απαγγέλλεται», αλλά μια ουσία που τη διασχίζεις. Ένα ακόμη όργανο του σώματος — άυλο αλλά απτό, που έχει δόνηση, θερμοκρασία, βάρος. Στο Ευαγγέλιο της Κασσάνδρας η φωνή είναι το σώμα μέσα στο οποίο η λέξη γεννιέται· είναι το πνεῦμα που την ανασταίνει και την καταλύει. Ο Δημητριάδης γράφει λέξεις που δεν ζητούν να ειπωθούν, αλλά να ενσαρκωθούν. Το σώμα γίνεται προσωρινή κατοικία τους, μια σπηλιά αντήχησης. Δεν προσπαθώ να «πω» το κείμενο — αφήνω εκείνο να με περάσει, να με μεταμορφώσει. Κάθε ήχος, κάθε αναπνοή, γεννιέται από μια κίνηση και την ίδια στιγμή τη γεννά. Εκεί δεν υπάρχει πια διάκριση ανάμεσα στη φωνή και το σώμα· είναι μια συνεχής μετάβαση από το ορατό στο άυλο.
-Ο Δημήτρης Δημητριάδης έχει χαρακτηριστεί ως συγγραφέας που μετατρέπει τη γλώσσα σε τελετουργία μύησης — μια εμπειρία όπου ο άνθρωπος καταστρέφεται και, ταυτόχρονα, ξαναγεννιέται μέσα από τον λόγο. Πώς βιώσατε πάνω στη σκηνή αυτή τη διττότητα, την αγωνία και τη λύτρωση μιας γλώσσας που αυτοκαταστρέφεται για να ξαναγεννηθεί;
Η εμπειρία του λόγου στον Δημητριάδη είναι πάντα ένα πέρασμα. Μπαίνεις μέσα στη λέξη σαν σε τελετή, γνωρίζοντας ότι θα χαθείς για να μπορέσεις να επιστρέψεις διαφορετικός. Στη σκηνή αυτό γίνεται σωματικό: η φωνή σπάει, ανοίγει, τραγουδά, γαβγίζει, σωπαίνει, ανασαίνει και πεθαίνει. Η λέξη καταρρέει για να γεννηθεί ξανά με άλλη μορφή. Αυτό το σημείο όπου ο λόγος διαλύεται είναι, για μένα, το σημείο της αλήθειας — εκεί όπου αγωνία και λύτρωση συμπίπτουν. Δεν πρόκειται για ερμηνεία, αλλά για μια εμπειρία διάβασης. Κάθε φορά που μια λέξη πεθαίνει, μια άλλη μορφή ζωής αρχίζει να αναπνέει.
-Το έργο απαγγέλλεται δύο φορές — πρώτα κανονικά και ύστερα αντίστροφα, σαν μια ανάσα που επιστρέφει στον εαυτό της. Τι σημαίνει για εσάς αυτό το «να μιλάς ανάποδα»; Είναι μια πράξη μνήμης, αντίστασης ή λύτρωσης;
Το «να μιλάς ανάποδα» είναι, για μένα, μια πράξη επιστροφής. Είναι σαν να κλείνει ένας κύκλος, σαν μια ανάσα που επιστρέφει στη μήτρα της. Είναι ένας τρόπος να ξαναγράψεις τον χρόνο, να καταργήσεις τη γραμμικότητα της αφήγησης και να αναζητήσεις το σημείο γένεσης, εκεί όπου η γλώσσα δεν έχει ακόμη διαχωριστεί από το σώμα. Καθώς μιλώ ανάποδα, νιώθω πως οι λέξεις ξαναμπαίνουν μέσα μου, σαν να ανακτούν τη φυσική τους θέση. Είναι ένα είδος λύτρωσης: η Κασσάνδρα —ύστερα από αιώνες σιωπής και δυσπιστίας— ξαναβρίσκει τη φωνή της, αλλά όχι για να πείσει· για να υπάρχει. Στον κόσμο όπου ζούμε, όπου η γλώσσα έχει κουραστεί να εξηγεί, το “ανάποδα” είναι πράξη αντίστασης — μια επιστροφή σε μια γλώσσα που ακόμη πάλλεται, που ακόμη μπορεί να πληγώνει και να θεραπεύει.
Επίλογος
Στην ερμηνεία της Gemma Hansson Carbone το Ευαγγέλιο της Κασσάνδρας δεν είναι θεατρικό έργο με αρχή, μέση και τέλος. Είναι μια εμπειρία μετάλλαξης, μια αναμέτρηση με τα όρια της γλώσσας και του σώματος. Το ροζ ύφασμα που την τυλίγει λειτουργεί σαν επιδερμίδα, σαν όριο και μήτρα· η στάση της θυμίζει σταύρωση χωρίς σταυρό· η φωνή της γίνεται ρεύμα που διαπερνά τον χώρο. Εκεί όπου το σώμα περιορίζεται, η φωνή απελευθερώνεται. Και στο τέλος, όταν όλα έχουν ειπωθεί και αναιρεθεί, η Κασσάνδρα μένει γυμνή, φωτεινή, ελεύθερη — ένα σώμα που ανασαίνει μέσα στον λόγο και τον ξεπερνά.
Μέσα σ’ έναν κόσμο όπου «όποιος επιθυμεί παίρνει αυτό που επιθυμεί», εκείνη ξανακερδίζει το δικαίωμα όχι να την πιστεύουν, αλλά να την ακούν.
Βιογραφικό σημείωμα
Η Gemma Hansson Carbone είναι Ιταλοσουηδή περφόρμερ, σκηνοθέτρια και εικαστική δημιουργός. Το έργο της συνδυάζει το θέατρο, τη φωνητική έρευνα και τη σωματική τελετουργία. Έχει συνεργαστεί με ομάδες του ευρωπαϊκού πειραματικού θεάτρου και με σκηνοθέτες που ερευνούν τη σχέση φωνής, ύλης και παρουσίας. Η συνεργασία της με τον Δημήτρη Δημητριάδη στο Ευαγγέλιο της Κασσάνδρας αποτελεί κορυφαία στιγμή αυτής της αναζήτησης: ένας διάλογος ανάμεσα στη γλώσσα και το σώμα, στη σιωπή και στην ανάσταση του λόγου. Το έργο του Δημήτρη Δημητριάδη, Ο Ευαγγελισμός της Κασσάνδρας.Γεννητικό άγγελμα, από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.
