[Χειρόγραφο του Θεόδωρου Ντόρρου, πηγή: Ε.Λ.Ι.Α.]
`
Πρώτη έκδοση Παρίσι, 1930, Δεύτερη έκδοση, Παρίσι, 1931. Τρίτη έκδοση, εκδ. Αμοργός, 1981- Πρόλογος: Αλέξης Αργυρίου-τυπογραφική επιμέλεια: Μάνος Ταξίδης, Τέταρτη έκδοση, εκδ. Γαβριηλίδης, επιμ. Μαρία Αθανασοπούλου, 2005
`
Είμαστε τα ζωντανά του γλιτωμού
σε ξένες θετικότητες
Κι ανύπαρχτο περνάει το διάστημα
απ΄την υγεία ως την αρρώστια.
Πιο άνθρωποι,
θα βλέπουμε, αγριεμένοι από ντροπή,
τα τωρινά μας.
Απίστευτη η τέχνη μας να κάνουμε
στιγμές κι αιωνιότητες.
Δεν είν’ αυτά που θα’λεγα
ούτε και κείνα που τα φέραν.
`
*
Καμιά φωνή
Δε με χωρούν οι τόποι σας.
Ούτ’ οι χαρές σας ούτ’ ο πόνος μου.
Δεν είναι δυνατό μου να ζω κάθε στιγμή ο ίσιος σας.
Σας θάβω και με θάβετε.
Κι η ασχήμια του πεθαμού σας λυπητερότερη απ’ το
θάνατο.
Κουβέντες μόνο
απ’ τα ψηλώματα του νου.
Τέτοιες, που σβήνουν κάθε “πιο αληθινό”
με στεναγμούς υπομονής,
και μ’ ομορφιές ελπίδας του αδύνατου.
Πάντα το άγνωστο, η μοίρα και το μέλλον.
Με διώχνει από παντού ο ξαφνιασμός μου:
Γιατί, δε φώναξα μονάχος, δυνατά, ποτές μου.
Και σε κανένα μπρος.
Κι ούτε ποτές μου θα φωνάξω,
σαν τρελός,
με φλέβες φουσκωμένες.
Κι άλλος κανείς.
Φωνή της ανθρωπιάς,
κείνης που βγαίνει καυτερή ως το πετσί,
και που παγώνει κάθε ψέμμα ζεστασιάς,
ακόμα δεν ακούστηκε.
Μόνο να πει:
“Σταθείτε και σωπάστε.
Ξεχάστε τις αντίζωες του πίθηκου αξίες.
Πάψτε ζητώντας τα μεγάλα της ζωής
και τα δικά σας
στων αλλονών το μικρανθρώπισμα,
στις κυριότητες του νυσταγμού σας.
Γινήτε λίγοι.
Πολύ λίγοι για να’ στε ζωντανοί.”
Κει που’ στε μαζεμένοι, η ανθρωπιά ντροπή.
Και βάρβαρη η δική μου
όταν μου λείπει η συφορά σας.
Δε με χωρούν οι τόποι σας. Δεν ξέρω πού να ζήσω.
`
*
Παλαϊκές συγκινήσεις
Ψωμιού κομμάτι
κι ένα κορμί
απάνω τους τραβούνε την ντροπή μου,
-αυτή το μόνο πού μείνε-
το πιο αληθινό.
Και μάτια, σε στιγμές που ξεμακραίνουν, τεντωμένα.
Με τελετή νεκρώσιμη
δίνουν ζωή στους τοίχους
και μαρτυριον επίσημα οι σκελετοί του πόνου:
τραπέζι και καρέκλα.
Σαν κρεμασμένες γέρικες ψυχές
θα προστατεύουν οι κουρτίνες
το κλάμα που θα γίνετ΄εδώ μέσα,
για κάποιο θάνατο,
για πάντα.
Ανάλλαχτα θα μείνουν όλα
γιατ’ είν’ ο πόνος τους ατελείωτος.
Ούτ’ ένα τρίξιμο πιο ξυπνητής ζωής δε θα ταράξει
το κλάμα του θανάτου της ψυχής μου.
`
*
[6 μ.μ.]
Θα βγούνε.
Πάντα σίγουρα.
Όλες οι μάχες σταματάνε.
Λευτερωμενες ξεπετιώνται,
κάθε μια, αφόβιστες, κι αρχίζουν να μιλάνε.
Είν’ οι ψυχές του δειλινού.
Και λίγο ανάβουνε στο φούντωμα του γέλιου.
Στου πόνου το καμίνι.
Κοντά τους όλοι οι πεθαμοί.
`
*
Ανοιξιάτικα φύλλα
Όλα καινούρια,
τόσο, που θα’ ρθει κάτι κι άλλο
πιο καινούριο κι απ’ αυτά.
Τα φύλλα, φρεσκοπράσινα, μιλάγανε πιο νοητά
από ανθρώπους διαβασμένους.
Προσπέρασα ένα γέρο.
Κατέβαζε σκουπίδια σε υπόγειο.
Δε φύσηξαν γι’ αυτόνε.
Κατέβαινε βαριά μεσ’ στο σκοτάδι.
`
*
Δύο χάδια
Το χάδι σου κοπέλλα μου ξεσκέπαζε χαρές
μʼ ευγένειες
που ξέχναγαν εμένα.
Το νόμιζα, ως που βρέθηκα, πρωί
σʼ αξύπνητο της πόλης πεζοδρόμιο.
Μονάχος με το χιόνι.
Ζωντάνευα στο ρίγος του χαδιού του.
Είμουνα ʼγώ το δέντρο, η παγωνιά, το χιόνι.
Κάθε χιονάκι μιά ζωή.
Ορμή, και νάζι
σα νά ʼτανε παντοτεινός ο πηγαιμός τους.
Και ξαφνικά χτυπιώνται,
τόσο αδύνατες ζωούλες.
Θα μείνουνε. Τι βλέπω, λιώνουνε.
Και πάντα έρχουνται. Ώς τη γη.
Χιονάκια κι άνθρωποι
Το μυστικό που στέλνει όλα, φωτισμένο.
Τέτοια τα χάδια και τα δυό,
τό ʼνα κοιμίζει την ψυχή,
τʼ άλλο μας την χτυπάει, πιο κλεισμένα,
όταν τους λείπει ο πόνος της αγάπης ή της στέρησης.
`
*********************************************************
«O Θεόδωρος Ντόρρος και ο Νικήτας Ράντος είναι οι πρώτοι που έφεραν στα γραμματά μας μια ριπή από τις πνοές που ανατάραζαν την ποίηση στην Ευρώπη , που γύρεψαν να δώσουν δείγματα όχι πια της καθαρής ποίησης, αλλ’ αυτού του ποιητικού ξεσπάσματος που γύρεψε να σπάσει κάθε μορφή και να μιλήσει ελεύθερα, αναγκάζοντας την λογική να συμμαχίσει με το υποσυνείδητο. Το δυστύχημα είναι πως και τα δύο ταλέντα στάθηκαν πολύ κατώτερα από τις φωτισμένες προθέσεις των -και γι’ αυτό οι στίχοι των δεν έζησαν , δεν επηρέασαν, δεν λογαριάζονται σήμερα για ουσιαστικές αφετηρίες. Κι οι δύο είναι περισσότερον δημοσιογραφικοί εκλαικευτές του ποιητικού μοντερνισμού , παρά νεοέλληνες δημιουργοί. Σαν να μην έζησαν ποτέ στην Ελλάδα, γύρεψαν από μιας αρχής να σταθούν σε επίπεδα παγκόσμια, διεθνή. ΄Ετσι μείναν σκοτεινοί πρόδρομοι και αχνοί προάγγελοι μιας μοντέρνας ποίησης που πήρε σάρκα και οστά από το 1935 και μετά με πρωταγωνιστές και δημιουργούς τον Σεφέρη, τον Ελύτη, τον Εμπειρίκο κ.ά ».
Ανδρέας Καραντώνης
`
********************************************************
`
«….Ο Ντόρρος είναι άγνωστος γενικά στην Ελλάδα, ωστόσο όμως και οι θεωρητικοί αλλά και οι ποιητές της εποχής εκείνης τον ξέρανε. Κι ένας από αυτούς που του ανέθεσε ο Ξενόπουλος να παρουσιάσει το πρώτο-πρώτο βιβλίο Στου γλυτωμού το χάζι ήταν ο Κάλας. Τον παρακάλεσε ο Ξενόπουλος να γράψει κριτική, γιατί ήταν κρίμα, λέει να πάει χαμένο αυτό το βιβλίο», αναφέρει στην Greeknews ο Γιώργος Γιάνναρης, υπενθυμίζοντας ότι η πρώτη μνεία του φιλοσοφικού έργου του Ντόρρου ήτανε μαζί με την Ασκητική του Καζαντζάκη.Όμως, συνεχίζει, και ο Ελύτης ακόμη με τον Ντόρρο ξεκινάει. Που πέραν της ποιητικής αυτής συλλογής, έχει γράψει και το φιλοσοφικό έργο Intelligence, στα αγγλικά.Στον τίτλο Intelligence θα μπορούσαμε να αποδώσουμε πολλές έννοιες: ιδιοφυϊα, διάνοια, διανόηση… και είναι πάρα πολύ δύσκολο έργο. Έγινε προσπάθεια να μεταφραστεί στα ελληνικά, αλλά ο εκδοτικός οίκος κόλλησε και το βιβλίο αυτό δεν βγήκε. Αναδημοσιεύτηκε όμως Του γλυτωμού το χάζι, και το παρουσιάζω για πρώτη φορά στην Ελλάδα».Ο Θεόδωρος ή Τεντ Ντόρρος ανήκε σε μία εύπορη Ελληνοαμερικανική οικογένεια με μεγάλα καταστήματα στη Νέα Υόρκη, στο Παρίσι και την Αθήνα. Ήταν οίκος μόδας που έραβε νυφικά. Για την ποιητική συλλογή του Ντόρρου κυκλοφορεί και η μελέτη της καθηγήτριας στο ΑΠΘ Μαρίας Αθανασοπούλου. Εκεί μαθαίνουμε πως η «κοινωνιολογική πραγματεία» του Intelligence γραμμένη στʼ αγγλικά, κυκλοφόρησε ιδιωτικά στο Παρίσι το 1936, ενώ ο Ντόρρος που γεννήθηκε το 1895, αυτοκτόνησε μαζί με τη σύζυγό του Σούζαν το 1945, πενήντα μόλις χρονών»
Κώστας Στοφόρος, εφ. “Δρόμος της Αριστεράς”, 14/06/2011
ευχαριστώ θερμά το ποιείν για το πλούσιο υλικό στα αρχεία του. δεν περίμενα ποτέ να βρω τον Ντόρο στο διαδίκτυο.
Ελάχιστοι θυμούνται σήμερον τον Θεόδωρον Ντόρρον , τον πρώτον υπερρεαλιστήν
΄Ελληνα ποιητήν , ο οποίος με την μοναδική του ποιητικήν συλλογήν <>
τάραξε τα λιμνάζοντα ποιητικά ύδατα της πατρίδος μας . Η συλλογή αυτή του Θεόδωρου Ντόρρου
εξεδόθη εις το Παρίσι και διενέμετο δωρεάν εις τας Αθήνας .
ΙΙ . Πολλαί εικασίαι εγένοντο αναφορικώς προς το όνομα του ποιητού .Ο Γιάννης Κορδάτος δεν
γνωρίζει αν το Θεόδωρος Ντόρρος είναι ψευδώνυμον ή το πραγματικόν όνομά του .
Ο Μάρκος Αυγέρης το θεωρεί ως ψευδώνυμον άνθρώπου ο οποίος θέλει να δημιουργήσει θόρυβον ,
<> και ο οποίος δεν επίστευεν αρκετά εις την σοβαρότητα του εγχειρήματός του .
Ωστόσον ο Θεόδωρος Ντόρρος ήτο υπαρκτόν πρόσωπον . Επρόκειτο περί Ελληνοαμερικανού
εγκατεστημένου εις το Παρίσι Τα στιχεία του οποίου ευρέθησαν εις τα κατάλοιπα του Θράσου Κα-
στανάκη και είναι σήμερον κατατεθειμένα εις το ΕΛΙΑ . Πέραν πάντως όλων αυτών ο Ντόρρος δεν
ενεφανίσθη ξανά εις τα γράμματα .
ΙΙΙ . Η ποίησις του Θεοδώρου Ντόρρου εγνώρισεν αντιφατικάς κριτικάς από τους συγχρόνους και
τους μεταγενεστέρους ερευνητάς των ποιημάτων του . Αρχικώς η ποίησίς του επισημαίνεται υπό του
Δ.Μαλτέζου εις το περιοδικόν <> . ΄Οπου θεωρεί τα ποιήματά του υπερραλιστικά εις
το σύνολόν των αν και διακρίνει εις αυτά <> και μια <> αναζήτησιν . Ο Μ. Σπιέρος θα γράψει ότι <> . Ενώ ο Αναστάσιος Δρίβας τον ξεχωρίζει . Ο Μάρκος Αυγέρης παρ’ όλον οτι θεωρεί τον
τίτλον παράδοξον και κωμικόν και τας λέξεις του να προέρχονται από το πλέον χαμηλόν γλωσσικόν
ιδίωμα και αι οποίαι δημιουργούν αντιλυρικήν έκφρασιν και αντιποιητικήν διάθεσιν δεν διατίθεται δυσμενώς απέναντι <> . Αντιθέτως , μάλιστα , παρατηρεί ότι όλα αυτά έχουν μέσα των την σφραγίδα της πρωτοτυπίας και φανερώνουν την αναζήτησιν μιας νέας ποιητικής γλώσσης , την τόλμην και μαζί την επιδεξιότητα του αγνΏστου εξερευνητού των νέων δρόμων και τον εις όλα εξεζητημένον νεωτερισμόν . Ακόμη , συνεχίζει , το έργον του δεν φανερώνει ποιητικήν αλλά έχει εντός του όλας τας χαρακτηριστικάς προθέσεις της μοντέρνας ποιήσεως , τους ριζοσπαστικούς νεωτερισμούς εις την γλώσσαν , εις την κρίσιν και το χάος μιας εποχής , η οποία παρουσιάζεται ως αποφασιστική στροφή εις την ιστορίαν . Και όπου αι παλαιαί μορφαί όλαι αχρηστεύονται και αναμένονται κάποιοι νέοι κόσμοι και νέαι καταστάσεις να λύσουν τους γορδίους δεσμούς τους οποίους εδημιούργησεν η παλαιά ζωή … Ο πολύς Mario Vitti δέχεται ότι εις την ποιητικήν συλλογήν <> θεματική καιγλωσσικόν όργανον προαναγγέλουν κάτι νέον . Ενώ ο Αλέξανδρος Αργυρίου γράφει ότι ασχέτως προς την ποιητικήν αξίαν η οποία δύναται να αποδοθεί εις τον Θεόδωρον Ντόρρον η εκφραστική του τόλμη , ηθελημένη ή όχι , δύναται να θεωρηθεί ότι έτεινε προς τον μοντερνισμόν .
IV. Αντιθέτως ο Λίνος Πολίτης διατείνεται ότι τα ποιήματα του έμειναν εις το περιθώριον και δεν είχον καμμίαν επίδρασιν . Περισσότερον συγκαταβατικός ο Κ.Α.Τρυπάνης παραδέχεται ότι ο Θεόδωρος Ντόρρος και ο Νικήτας Ράντος , αν και ασήμαντοι ποιηταί , είχον προοιωνίσει την ποιητικήν ανανέωσιν , παραβλέποντας τους παραδοσιακούς τρόπους ποιητικής εκφράσεως και δίδοντες εις τον στίχον των <> . Ωστόσον , υποστηρίζει , τα έργα των ήταν ασήμαντα και ελησμονήθησαν . Ο Ανδρέας Καραντώνης , πάλιν , περισσότερον κριτικός και επικριτικός θα γράψει : <> .
V. Εις το ανωτέρω κείμενον του Ανδρέα Καραντώνη ο Mario Vitti παρατηρεί ότι ο κριτικός επιμένων εις τον χαρακτηρισμόν <> , αντί του πλέον δοκίμου <> , έχει ως σκοπόν να μειώνει τον ρόλον των ποιητών αυτών . ΄Η , ίσως , διότι τον ενοχλεί η μαρξιστική φόρτισίς της . Ωστόσον , αυτό το οποίον δεν τολμά να γράψει ευθέως ο Marios Vitti το γράφει ο Δημήτρης Τσάκωνας . ΄Οτι , δηλαδή , ο υπερρεαλισμός του Ντόρρου ημφεσβητήθη όχι μόνον δια να δοθεί το πρωτείον της μοντέρνας ποιήσεως εις την <> του Σεφέρη , αλλά και διότι τα πλήρη διακυμάνσεων και διακοπών κενά της ποιητικής συλλογής του Ντόρρου θα υπεβίβαζον το νέον κίνημα , αν η ποίησις αυτή εχρεώνετο εις τον υπερρεαλισμόν .
VI . Το ερώτημα το οποίον τίθεται είναι εάν τον Θεόδωρον Ντόρρον τον επηρέασεν η ποίησις η οποία εγράφετο εις το Παρίσι από τους υπερρεαλιστάς ή η ποίησις την οποίαν έγραψαν οι Αμερικάνοι Πάουντ και ΄Ελιοτ . Επ’ αυτού την απάντησιν μας δίδουν δύο γνωρίσματα . ΄Ενα εξωτερικόν και ένα εσωτερικόν . Το ένα είναι η άφθονος παρουσία σημείων στίξεως , τα οποία είχον απορρίψει οι υπερρεαλισταί . Το δεύτερον είναι ότι τα ποιήματά του έχουν μιαν σχετικώς εμφανή λογικήν κατάστρωσιν το αμφίσημον έρχεται από εν δεύτερον στρώμα , κοινόν ζητούμενον πάσης ποιητικής ευστοχίας και αποδόσεως . ΄Ηγουν επηρεάζεται από το αμερικανικόν ποιητικόν πρότυπον .
VII . Ως επίλογον του παρόντος παραθέτομεν δύο ποιήματά του :
Ανοιξιάτικα Φύλλα
΄Ολα καινούρια ,
τόσο , που θάρθη κάτι άλλο ,
πιο καινούριο κι απ’ αυτά .
Τα φύλλα φρεσκοπράσινα , μιλάνε πιο νοητά
απ’ ανθρώπους διαβασμένους .
Πέρασα ένα γέρο .
Κατέβαζε σκουπίδια σε υπόγειο .
Δεν φύσηξαν γι’ αυτόνε .
Κατέβαινε βαθειά μεσ’ στο σκοτάδι
και από την <>*
Είναι η ώρα που ολονώνε η ζωή βαραίνει την ψυχή μου .
Στο πλαϊνό γιαπί ένας εργάτης στήθηκε
ανάμεσα σε δύο φωτάκια ολοκόκκινα .
Μόλις που βλέπει .
Και ξαναρχίζει χτυπητό το πάφλασμα της λάσπης .
Και το σκάψιμο … Να πάρη μέσα κάποιονε …
΄Ωρα πολλή
Κουράστηκα , μαζί του …
Φεύγει κι αυτός μεσ ‘ στη βροχή
σα νάφησε τον κόσμο ατέλειωτο .
* Το ποίημα ευρίσκεται στην Ποιητική
Ανθολογία Παπύρου Αθήνα 1971 ,
σελίς .299 .