Συνέντευξη στον Σπύρο Αραβανή
Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Γαβριηλίδης» το βιβλίο-CD του Θάνου Μικρούτσικου, «Πέντε κείμενα μετά μουσικής». Το CD περιέχει την εργασία του συνθέτη που βασίζεται στην ποίηση του πατρινού ποιητή Γιώργου Κοζία. Πρόκειται για τα έργα «Η γη τσακισμένο καράβι» για φωνή και πιάνο καθώς και το «Ενας κόσμος χωρίς ταξιδιώτες» για φλάουτο και αφηγητή. Το πρώτο έργο δισκογραφήθηκε το 2007 στην έκδοση «Θάνος Μικρούτσικος: Έργα για φλαόυτο» ενώ το δεύτερο δημιουργήθηκε το 2008 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 2009 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Ο Γιώργος Κοζίας μάς μίλησε για αυτή τη μουσικο-ποιητική συνύπαρξη.
Σ.Α.: Ο Θάνος Μικρούτσικος σάς συνέδεσε μουσικά με την ποίηση του William Blake μιλώντας ξεκάθαρα για «αδιαμφισβήτητη συγγένεια». Ποια ήταν η δική σας αίσθηση από αυτή τη συστέγαση των ποιημάτων σας με τις παρεμβολές στίχων του Blake σε ένα μουσικό έργο;
Γ.Κ.: Με τιμά, ιδιαιτέρως, η συστέγαση με τον οραματιστή Μπλέηκ και στοχάζομαι την βαρύτητα της αδιαμφισβήτητης συγγένειας! Στις επάλξεις λοιπόν. Το ίχνος υπάρχει, άρα μένει να αποδοθεί ή να αποδειχθεί η περπατησιά, η συγγένεια, η συγκατοίκηση. Η συνομιλία παραμένει τολμηρή -ο μέγας Μπλέηκ ιερός, μυστικιστής, η αφεντιά μου ανίερος, μετασουρεαλιστής- ο Nobodaddy του Μπλέηκ συμβουλεύει, παροτρύνει τον δικό μου επαναστατημένο ήρωα:
«Στρατιώτης Φρειδερίκος Ιωάννης Φραγκίσκος Βόυτσεκ.
Τυφεκιοφόρος. Πυροβολεί τον γαλαξία!».
Και ο Μπλέηκ απαντάει:
Κύριε «Αν διώξετε τη μαύρη εκκλησία
Αν διώξετε του γάμου την κηδεία
Αν διώξετε του αίματος τη φάρα
θα ΄χετε διώξει την παλιά κατάρα».
Σ.Α: «Το κείμενο που μελοποιείται πρέπει να ξεκλειδωθεί» έχει δηλώσει ο Μικρούτσικος σχετικά με τον τρόπο που ο ίδιος μελοποιεί. Ως ακροατής, πλέον, της μελοποιημένης ποίησής σας εκτός από δημιουργός της, αισθανθήκατε το έργο σας να αποκτά μια ακόμα «ανάγνωση»;
Γ.Κ.: Πράγματι το κείμενο πρέπει να ξεκλειδωθεί, με ποια κλειδιά όμως; Ο Θάνος Μικρούτσικος ισχυρίζεται ότι το κείμενο επιβάλλει τη μουσική που έχει ανάγκη. Πριν το πάρεις στα χέρια σου όμως είναι η μουσική που σε αναγκάζει να το ανακαλύψεις. Το διπλό αυτό κλειδί ή τα άπειρα κλειδιά της ανάγνωσης, χρειάζονται τον κατάλληλο κλειδούχο, διαφορετικά οι γραμμές μπλέκονται, δεν φθάνεις ποτέ στον σταθμό. Ο Θάνος μελοποιώντας με λόγιο τρόπο τα ποιήματα μου σεβάστηκε την ιδιαιτερότητα και την αυτονομία τους. Τα «έντυσε» με μελωδική θεατρικότητα. Η μουσική του Μικρούτσικου προσέφερε μια αίσθηση διαλογικής επινόησης από νότες εξεγερμένες, που δημιουργούν μια συνοπτική μελωδική γεωγραφία με έντονα μινιμαλιστικά και πρωτοποριακά στοιχεία. Η καλλιτεχνική μας σχέση θεωρώ ότι είναι εκρηκτική, υπερβαίνει το εφήμερο!
Σ.Α.: Έχω την εντύπωση πως η ποίησή σας εκτός από τη μουσική προσέγγισή της κάλλιστα θα μπορούσε να αποδοθεί και σκηνικά π.χ. ως ένας μουσικο-θεατρικός μονόλογος μέσα από μια συρραφή στίχων σας. Έχετε σκεφτεί ποτέ ένα τέτοιο ενδεχόμενο;
Γ.Κ.: Ποιώ εν θεάτρω αγωνιωδώς. Η γραφή μου στον «Κόσμο χωρίς ταξιδιώτες», όσο και στον «41ο Παράλληλο» είναι μια θεατρική σκηνή όπου όλα μπορεί να συμβούν… ά-λογα και υπερ-λογικά. Το έχει επισημάνει ήδη ο κριτικός Βαγγέλης Χατζηβασιλείου. Οι μεταμορφώσεις, τα προσωπεία που χρησιμοποιώ, συνήθως, μετατρέπουν το πραγματικό σε μαγικό ή το ανάστροφο, σίγουρα όμως κυριαρχεί στα ποιήματά μου το μη προφανές, οπότε στον σκηνικό χώρο αναπαριστάται το όνειρο, η παραλογή, η παραμυθία της ζωής, η μυθολογία της καθημερινότητας, το πνεύμα της φαντασίας. Τα ποιήματα μου είναι αντιλυρικές εικόνες, πρόβες ενός τρελαμένου θιάσου με θιασάρχη το άγνωστο, το μη ρητό, το αιρετικό. Για του λόγου το αληθές:
Ο ΥΠΟΒΟΛΕΑΣ
Oι θεατές βγάζουν τις μάσκες από τους ηθοποιούς
την ώρα που παίζουν πάνω στη σκηνή.
Στον εξαίσιο θίασο όλα έχουν αλλάξει:
εκεί που έλαμπε μια χρυσόμυγα γυναίκα
φανερώνεται ο εντομολόγος άνδρας,
αντί παλληκάρι γέρος κωμικός,
αυτός που ήταν βασιλιάς των κουνουπιών
ξεσκεπάζεται τιποτένιος κομπάρσος κι ο Θεός
άξαφνα ξύλινο ανθρωπάκι ταλαιπωρημένο,
τον φωνάζουν ο Λιποτάκτης.
Δεν τον βλέπεις, μπορείς να τον ακούς,
χτυπάει το μπαστουνάκι του ρυθμικά:
«Πίστη, Αγάπη, Ελπίδα».
[«41ος Παράλληλος»]
Σ.Α.: Στο βιβλίο-cd υπάρχει μεταξύ των άλλων και ένα αναμνησιακό αλλά και αξιολογικό κείμενο του Μικρούτσικου για την κοινή σας γενέτειρα, την Πάτρα, γραμμένο το 2005. Εσείς στο ποίημα «Η επινόηση» από το βιβλίο «Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες» γράφετε: «Καημένε φίλε, Πατρέα»/ του είπε. «Τι σου συνέβη; Πώς άλλαξες έτσι;»/ «Έχω αλλάξει πολύ», αποκρίθηκε»./ Και αργά εμφάνισε το χέρι του/ το νύχι αρπακτικού πουλιού». Πώς βιώνετε σήμερα την κατάσταση εκεί; Η αλλαγή είναι περισσότερο εσωτερική ή εξωτερική;
Γ.Κ.: Αλλάξαμε, κύριε Αραβανή! Στις πόλεις μπήκαν οι βάρβαροι, οι μελανοχίτωνες -από έφηβοι των Αντικυθήρων γίναμε καμαριέρες των Βρυξελλών- υποτελείς φοβισμένοι τους ακολουθούν, άλλος για το παγκάκι, άλλος για το πουγκάκι του, πλήθος οι κομπάρσοι και οι μεσάζοντες Κατσιμπαλήδες ουκ έστιν αριθμός. Όταν ακούς «τάξη», ανθρωπινό κρέας μυρίζει, μας φωνάζει ο Ελύτης, αλλά εμείς τόσο κωφάλαλοι… Η ιστορία πόσα ανδρείκελα θα αντέξει;
Κι εδώ στην Πάτρα, η ρέγκα-κυβερνήτης με γαλόνια σέρνει την Δόξα απ’ το λουρί… Πούλησε το βαρέλι της αγόρασε στολή κάθεται στο καφενείο Άστυ, στην μπυραρία των καταθλιπτικών πίνει αντισηπτικό. Το πλήθος την περίμενε στην αίθουσα οδύνης. Οι νεόνυμφοι είχαν χάσει έναν γάμο, ο βαπτισμένος την κηδεία, ο τελώνης μετράει τα χρυσά του… (βλέπε «41ος Παράλληλος»). Εσωτερικά και εξωτερικά μοιρολατρεία, σκόνη και οχετός…
Ικετεύω ο «ειδωλολάτρης» να γίνει αόρατη η πόλις, να διώξω την παλιά κατάρα -ορατή πάσχει από παρατεταμένη δεξιόστροφη ευρωσοσιαλιστική μυωπία και μικροαστική αριστερόστροφη οπορτουνιστική πρεσβυωπία.
Σ.Α.: Στις 8/8 στην Πάτρα, στα πλαίσια του Διεθνούς Φεστιβάλ Πάτρας, ο Θάνος Μικρούτσικος θα παρουσιάσει το έργο ζωντανά στην παράσταση με τον τίτλο: «Ας μην μας καταβροχθίσουν οι κοριοί- Από τον Κοζία και τον Μπλέηκ στον Μπέρτολτ Μπρεχτ». Ποιοι είναι, θα λέγατε, οι κοινοί σας άξονες με τον Γερμανό δραματουργό και ποιητή;
Γ.Κ.: Οι καθημερινοί θεατρίνοι (αφέντες και δούλοι, ένοχοι και αθώοι, θεοί ή άνθρωποι) του Μπέρτολτ Μπρέχτ πάντα με προκαλούσαν. Ως φιλοπερίεργος, επίμονος ποιητής ανατρέχω συχνά στα παραδείγματα. Ο φτωχός θεατράνθρωπος από τα μαύρα δάση αποτελεί το παράδειγμα. Δημιούργησε κόσμους, είναι ο καλλιτέχνης των ανοιχτών οριζόντων και της ανατροπής. Βαθειά ουμανιστής, καβαφικός αλλά και δαντικός συγχρόνως. Τα παραδείγματα στην σκαλωσιά του βίου μου τα έχω απόλυτη ανάγκη, είναι το καθημερινό μου φροντιστήριο.
Αρκετά ποιήματά μου έχουν μπρεχτικό υπόστρωμα, αναφέρω ενδεικτικά: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΟΥΣ, ΤΟ ΜΩΡΟ ΠΟΤΕΜΚΙΝ, ΟNΕ ΜΑΝ CIRCUS, ΤΟ ΘΗΡΙΟΤΡΟΦΕΙΟ, ΜΥΡΙΩΝ ΠΟΛΕΜΟΣ, Ο ΚΑΣΠΑΡ ΧΑΟΥΖΕΡ ΣΤΟΝ ΕΡΗΜΟ ΚΗΠΟ. Θα μπορούσα να τα ονομάσω μετα-μπρεχτικά ή μετα-διαλεχτικά, είμαι όμως πεπεισμένος ότι η ρητορική τους ειρωνεία πλησιάζει το παράδειγμα.
Προσοχή λοιπόν στο παράδειγμα για να μην μας καταβροχθίσουν οι κοριοί!
*********************
Στο έργο «Η γη τσακισμένο καράβι» συμμετέχουν η σοπράνο Αγγελική Καθαρίου, η πιανίστα Νέλλη Σεμιτέκολο. Στο έργο «Ενας κόσμος χωρίς ταξιδιώτες» στο φλάουτο είναι η Πολωνέζα Ιβόνα Γκλίνκα και αφηγητής ο Δημήτρης Παπανικολάου. Το βιβλίο επίσης περιέχει πέντε κείμενα του Θάνου Μικρούτσικου και ένα μουσικολογικό κείμενο του Γιώργου Μονεμβασίτη.
*******
O Γιώργος Κοζίας γεννήθηκε στην Πάτρα το 1958. Πρωτοδημοσίευσε ποίηση στα περιοδικά “Το Δέντρο” και “Ευθύνη”, το 1983. Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές “Ζωολογικός κήπος”, 1989, “Ο μάρτυρας που δεν υπήρξε”, 1995, “Πεδίον ρίψεων”, 2001, με σχέδια της Εύης Τσακνιά, “Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες”, 2007, με σχέδια της Εύης Τσακνιά και “41ος Παράλληλος”, επίσης με σχέδια της Εύης Τσακνιά, όλα από τις εκδόσεις “Στιγμή”. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί και ανθολογηθεί στα γαλλικά και τα ισπανικά.
|
||||||||||||||
|
||||||||||||||
