Ρωτούσα κάποτε επίμονα ένα από τα μέλη της επιτροπής των κρατικών βραβείων ποίησης πώς είναι δυνατόν να εισηγείται τη βράβευση ενός βιβλίου, όταν δεν έχει μελετήσει πλειάδα τίτλων εκδοθέντων στο ίδιο έτος με αυτόν που υποστήριξε. «Γνωρίζω», μου είπε ο ποιητής, «ότι το έργο που πρότεινα να βραβευθεί είναι καλύτερο εκείνων που δε μελέτησα».

Εντυπωσιακό μεν, αλλά για τα δικά μου δεδομένα ανέφικτο. Όταν, λοιπόν, ανέλαβα τη μελέτη των συλλογών του 2010 για λογαριασμό του Ποιείν, περίμενα να συγκεντρώσω, αν όχι το σύνολο των συλλογών που εξεδόθησαν μέσα στο έτος, τη συντριπτική τους, τουλάχιστον, πλειοψηφία. Κάτι τέτοιο, όμως, δε συνέβη, δεδομένου ότι οι υποβληθείσες συμμετοχές ανήλθαν μόλις (και δυστυχώς) στις 36.

Τοιουτοτρόπως, θα μείνω και φέτος με την απορία: πώς είναι να έχει δει κανείς όλα τα (εκατοντάδες) ποιητικά βιβλία που εκδίδονται μέσα σε μια χρονιά προκειμένου να εκφέρει άποψη, κρίση, να πραγματοποιήσει, τελοσπάντων, μια κάποια αξιολόγηση (χρησιμοποιώντας ως δείκτη εκείνον που σκανδαλωδώς εκλείπει από την παραδομένη στην αναξιοπρέπεια «επίσημη κριτική»: το προσωπικό γούστο).

Ο ποιητής, βέβαια, δε φταίει αν το βιβλίο του χάνεται. Ο κριτικός (κι ίσως ο αναγνώστης) φέρει την ευθύνη. Αυτός οφείλει να το αναζητήσει, να το ψάξει, να το ξεψαχνίσει, και μόνον τότε να εκφέρει άποψη. Αυτή, τελικά, είναι η ασφαλής μέθοδος για κάποιον που επιθυμεί να έχει μια εικόνα συνολική και όχι αποσπασματική. Σε αυτό, άλλωστε, θα συμφωνούσε και ο Ρένος Αποστολίδης, ο οποίος μελέτησε εξονυχιστικώς και τους δώδεκα τόμους των αρχείων Καραμανλή προτού τους στολίσει. Να ξέρουμε τι λέμε: έχει σημασία.

 

Από τις 36 συμμετοχές, ξεχώρισα τρεις. Η πρώτη είναι η συλλογή του Νίκου Σκούτα ξι, η οποία κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος. Στα θετικά του έργου προσμετρώ την επιτυχημένη διήθηση της καθημερινής παράστασης από το φίλτρο της προσωπικής ευαισθησίας, την αμεσότητα και το νεανικό σφρίγος της έκφρασης, την απουσία της συχνά παρατηρούμενης και ενοχλητικής επιτήδευσης, το διανοιγόμενο πεδίο προβληματισμού από την κοινή επικαιρότητα, την ευρηματικότητα αλλά και την απουσία «λίπους» από το σώμα της συλλογής, τουτʼ έστιν άγονων, δύστοκων, άγουρων αποπειρών.

Άμεσος, ευθύβολος, ειλικρινής, απέριττος ο Σκούτας στο ξι, προσφέρει ένα βιβλίο που απήλαυσα. Ας δούμε κάποια ποιήματά του για του λόγου το αληθές (ή και το αναληθές, μιας και πάντοτε υπάρχουν διαφωνούντες).

ΦΥΓΕΙΝ ΑΔΥΝΑΤΟΝ

Ήταν αλλεργική
στη γύρη,
όπως μου είπε.
Φταρνίστηκε απανωτά
επτά φορές λουλούδια
Σταγονίδια
με έραναν
παρά την προσπάθεια
να τα συγκρατήσει
με την παλάμη της.

Ποιος τώρα να πιστέψει
ότι με αυτό τον τρόπο
κόλλησα έρωτα.

ΔΟΚΙΜΕΣ ΕΝΟΣ ΤΑΛΑΝΤΟΥΧΟΥ ΗΘΟΠΟΙΟΥ

Έγειρε υποδειγματικά,
σταύρωσε τα χέρια,
σταμάτησε να ανασαίνει
και πέθανε.

Ακίνητος αγνόησε
τον ήχο του κουδουνιού,
κάποιες σκέψεις
και ένα φτερούγισμα
στο στήθος.

Άρχισε να μουδιάζει,
ώσπου ήρθε ένας ύπνος
και του χάλασε το θάνατο.

Απτόητος όταν ξύπνησε
υπεδύθη τον ανεστημένο.

ΜΕΣΗΜΕΡΙΑ ΠΟΙΗΣΗΣ

Κότσυφες πιτσούνια
και άλλα ιπτάμενα αλητάκια
έσκαβαν όλο το χειμώνα
με το ράμφος τους
στις γαριφαλιές μου.
Εγώ απορούσα μέσα από το τζάμι
σαν σπιτικό καναρίνι.
Έλα που φύτρωσε χασίς.

Αρσενικά και θηλυκά βγάζουν
τα μάτια τους μπροστά μου,
τραγουδούν φαλτσάροντας
και χορεύουν βαριά λαϊκά,
κόβουν όλα τα γαρίφαλα
και με ραίνουν με αυτά.

Είσαι πολύ εντάξει, ποιητή,
μου λένε.
Ώρες ώρες καταφέρνεις και
πετάς.

Προτού προχωρήσω στην επόμενη συλλογή, να σημειώσω κατιτί κατʼ εμέ σημαντικό: από μια ποίηση που επιδιώκει τη ρήξη με ανόητους βερμπαλισμούς, υπό διολίσθηση στην ασυναρτησία ή με πάσης φύσεως επιφάσεις πρωτοπορίας, προτιμώ μια ποίηση που αναπτύσσεται με αξιοπρέπεια επί της ποιήσεως τα κεκτημένα. Ούτε λίγο είναι ούτε εύκολο.

 

Το δεύτερο βιβλίο που ξεχώρισα είναι τα Διηγήματα της Γιώτας Αργυροπούλου, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Μουσικότητα, αισθαντικότητα, καλλιέπεια, ζωηρή και ουσιώδης περιγραφικότητα είναι τα κυρίαρχα όπλα της ποιήτριας στην αναμέτρηση με τα θέματά της: μοναξιά, χρόνος, απώλεια…

ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΕΣΤΩ

Όταν προ ετών απηύθυνα νερά απαρηγόρητα
σε οίκο εκδοτικό
ειλικρινώς μας ενδιαφέρει η γραφή σας είπε η υπεύθυνη
αλλά ξέρετε δεν κινείται η ποίηση.
Μήπως έχετε κάποιο πεζό, νουβέλα
ή μυθιστόρημα; Διηγήματα έστω.
Η ποίηση δεν κινείται.
Και όμως κινείται

αντέτεινα ασυναίσθητα
Δεν είχα υπόψη μου στατιστικά κι ευπώλητα
μονάχα αποστολές των ποιητών με τα ταχυδρομεία
κι ακόμη τις αμέτρητες μποτίλιες
που αφήνουν κάθε βράδυ ναυαγοί
στου διαδικτύου τους ιστότοπους,
αυτούς τους έστω τόπους
το ίδιο για μένα ακατανόητους
με αυτούς που όριζε ο μαθηματικός στον πίνακα
σε ένα μαύρο πουθενά
στη στερεομετρία.

Και όμως κινείται.
Υπερασπίστηκα ασυναίσθητα την ταπεινή μου τέχνη,
ασυναίσθητα της αφιέρωσα τις ιστορίες μου όλες.
Διηγήματα λοιπόν. Διηγήματα έστω.

ΤΟ ΑΗΔΟΝΙ

ΙΙ.

Μνήμη Γιώργη Παυλόπουλου

Ένας άντρας τραγουδάει
στο απέναντι γιαπί,
σπάνια τραγούδι ολόκληρο
μια δυο στροφές
και το ρεφραίν μονάχα.
Κι αυτός ο ήχος ο ξερός καθώς καρφώνει τις σανίδες
κρατάει τον άντρα τον ημίγυμνο
αιχμάλωτο στον ήλιο, τη μελωδία αιχμάλωτη
στον ίδιο τον καημό της.

Εκεί στο ίδιο οικόπεδο στα ταπεινά του δένδρα
φώλιαζε ένα αηδόνι.
Το αηδονάκι πάει πια
κι ο μάστορας θα φύγει.
Ανέλπιστο και το δικό του το κελάηδημα,
ανέλπιστο στην πόλη
το αηδόνι.

ΜΑΝΝΑ

Ι.

Γελούσαν οι μεγάλοι, τον πειράζανε.
-Τί θα λες άμα πεθάνει η μάννα σου;
-Πω-πω, μαννούλα μου…
Γέλαγε η μάννα και τον χόρευε στα πόδια της
γέλαγε και κείνη.

Πάντα σκιάς ασθενέστερα
πάντα ονείρων απατηλότερα
η μάννα του κοιμήθηκε βαριά
μες στα κεριά μες στα λουλούδια.
Άντρας σαραντάρης πια
ίδιος της Μάνης τα βουνά
την παραστέκει βουρκωμένος.
Στο πλάι ο πατέρας του συντετριμμένος τύραννος.
Χαρτοπαιξία, δανεικά, ούτε τον έβλεπε το σπίτι.
Εκείνη όμως καρδιά υπομονετική
εξαρχής τον είχε συγχωρήσει.
Καρδιά παλιάς γυναίκας υπομονετική κι ευρύχωρη,
χώρεσε, βάσταξε πολλά
και ξάφνου χθες βαρέθηκε τις αλλαγές του κόσμου.
Όταν πια την έραναν με λάδι και με χώμα,
ο γιος της στέναξε ασυναίσθητα την παλιά του υπόσχεση
και εγώ ήρθα πίσω στις αυλές και στα παλιά τα γέλια.

Σα να στενάξαν τα βουνά.
Και μαζί του άκουσα
όλους τους γιους του κόσμου.

 

Η τρίτη συλλογή στην οποία επιθυμώ να σταθώ είναι τα Νυχτερινά Δρομολόγια του Σωτήρη Σαράκη (εκδόσεις Αιγαίον). Από τους πρώτους κιόλας στίχους της ανάγνωσης επισήμανα την απουσία παύσεων και τις αλλεπάλληλες παραθέσεις στην εκτύλιξη του ποιήματος, στρατηγική που ακολουθείται σε όλο το βιβλίο και παρακολουθεί αρμονικά την εσωτερικότητα της γραφής και τον εξομολογητικό τόνο. Παράλληλα, δημιουργεί μια ατμόσφαιρα υποβλητική και καλλιεργεί την προσμονή για την έξοδο του ποιήματος, η οποία σε κάποιες περιπτώσεις είναι ιδιαίτερα επιτυχημένη.

ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

Στʼ όνειρο μέσα ηθοποιός, το έργο
Παράξενο, ο Κωστής μας Παλαμάς ξυπνάει
εξήντα χρόνια ύστερα απʼ τη μεγαλειώδη
κηδεία του και βλέπει
βλέπει και νιώθει ότι σχεδόν
κανείς δεν τον διαβάζει, μόνο λιγοστοί
φιλόλογοι, πιο λίγοι ποιητές, κι αυτοί
μάλλον από επαγγελματική
τους υποχρέωση, κι έπρεπε
να δείξω, ηθοποιός, πώς αντιδρά
τι αισθάνεται ο ποιητής, τι λέει

δεν ξέρω τι έγραφε το κείμενο, τι
ούρλιαζε ο υποβολέας, εγώ
ήμουν στο ρόλο μου σωστός και είπα
τα σωστά, τι ποιητής
θα έστεκα αν γιʼ αυτό
πριν απʼ το κάθε τι και πάνω απʼ όλα
γιʼ αυτό αν δεν ήμουνα προετοιμασμένος
κι ύστερα εχάθη τʼ όνειρο και φεύγει
ο Παλαμάς ευχαριστώντας με, κι η νύχτα
ήσυχα κυλούσε˙
ήσυχα ως την αυγή που κύλησε
η νύχτα!

Η ΝΥΧΤΑ

Αυτή η νύχτα είναι δική μου
έλεγε και ξανάλεγε
ψιθυριστά η αργή βροχή πάνω απʼ τις στέγες
αυτή η νύχτα είναι δική μου
με τη βαθιά φωνή του το σκοτάδι επέμενε
αυτή η νύχτα είναι δική μας
ούρλιαζαν οι εφιάλτες
μες στο σκοτάδι κάτω απʼ τη βροχή

ήμουν μικρός, δε μεγαλώνω
μʼ έστειλε η μάνα μου να σας ρωτήσω
τίνος ήταν η νύχτα.

Ο ΦΛΥΑΡΟΣ ΚΟΥΡΕΑΣ

Έφταιγε ο φλύαρος κουρέας, έμαθα
τα πάντα, πότε μπήκε στη δουλειά
δύσκολα χρόνια, η συνοικία
πώς άλλαξε από τότε, φτάσαμε
και στην ηλικία, ρώτησε
απάντησα
δέκα
ανήγγειλε θριαμβευτικά
εγώ είμαι του τριάντα εννιά

συνέχισε, έκανε και χιούμορ,
πρέπει επομένως να με σέβεσαι
μια ολόκληρη δεκαετία μεγαλύτερός σου
άκουγα σκόρπιες λέξεις

και πώς να ξέρει ο φλύαρος κουρέας
πού τρέχει ο νους του ήσυχου πελάτη
όταν ακούει το συνομιλητή
να είναι γεννημένος το τριάντα εννιά.

Κλείνω με μια μάλλον αυτονόητη παρατήρηση: πως πραγματοποιώντας μια ανθολόγηση του υλικού που είχα στα χέρια μου, θα χρησιμοποιούσα, προφανώς, και ποιήματα εκτός των συλλογών που ξεχώρισα. Ας κλείσουμε, χάριν παραδείγματος, με δύο από αυτά: την Κυριακή στο γήπεδο του Γιάννη Βούλτου (από την εκτός εμπορίου συλλογή Ανθρωποθυσία) και τη Χρυσόμυγα της Πέννυς Μηλιά (από το βιβλίο Ομάδα από ποίηση των εκδόσεων Γαβριηλίδη).

ΚΥΡΙΑΚΗ ΣΤΟ ΓΗΠΕΔΟ

Μπήκα στο κατάμεστο γήπεδο
Στην εξέδρα των επισήμων
Παντού σιωπή
Κοιτάζω τριγύρω
Οι φίλαθλοι νεκροί
Οι παίχτες σκοτωμένοι
Τριάντα χιλιάδες κουφάρια
Μόνος εγώ ζωντανός
Άρχισα να φωνάζω
Συνθήματα

ΧΡΥΣΟΜΥΓΑ

Πάλι έδεσα τα πόδια μου
Στην κλωστή σου

Δεν θα κάνω παιδιά
Υπνωτίζουν

Δεν θα έχω χαλιά
Καταπίνουν τις σκέψεις μου

Τα κρεβάτια αιχμαλωτίζουν το σώμα
Αιώνια θα ξαπλώνω

Η τηλεόραση επιπλέει
Δίχως να γεννά
Καμία ανάγκη για αγάπη

Δεν θα έχω βιβλία
Ξεραίνεται μέσα τους η αλήθεια
Όπως στα φυτολόγια

Θα έχω μόνο πόδια
Να τρέχω μακριά
Από όσα χρειάζομαι

Ευχαριστώ όλες τις ποιήτριες και τους ποιητές για την αποστολή των βιβλίων τους κι εύχομαι καλή, δημιουργική χρονιά με υγεία!
1. Αντώνης Λεγάκης, Το φιλί της μέθης, Οροπέδιο
2. Σταύρος Σταμπόγλης, Έννοια εικόνας, Γαβριηλίδης
3. Δημήτρης Π. Κρανιώτης, Ενδόγραμμα, Μαλλιάρης Παιδεία
4. Γιάννης Μητροκώστας, Η φάρσα του γρίφου, Ιδιωτική Έκδοση
5. Νίκος Σκούτας, ξι, Κέδρος
6. Έφη Καλογεροπούλου, Ήχος από νερό, Ενδυμίων
7. Φίλιππος Αγγελής, Το αγαπημένο παιδί της μοναξιάς, Πολύχρωμος Πλανήτης
8. Σωτήρης Σαράκης, Νυχτερινά δρομολόγια, Αιγαίον
9. Θανάσης Κιτσικόπουλος, Ωσάν στιχουργήματα, Ίαμβος
10. Θανάσης Γ. Μίχος, Φρυκτωρίες, Βερέττα
11. Κώστας Ρεούσης, Ο κρατήρας του γέλιου μου, Φαρφουλάς
12. Βασιλική Βρετού, Προσοχή στο κενό, Γαβριηλίδης
13. Γιώργος Τσιρώνης, Κι όμως η ποίηση, Γαβριηλίδης
14. Κωνσταντία Δασκαλάκη-Θεοδούλου, Διαστρωματώσεις, Δωδώνη
15. Ιάσωνας Σταυράκης, Delirium Tremens, Αφή
16. Ν. Γ. Λυκομήτρος, Ιχνηλάτες του τέλους, Γαβριηλίδης
17. Απόστολος Θηβαίος, Οδός πόλεως αριθμός 28, Κέντρο Ευρωπαϊκών εκδόσεων Χάρη Τζο Πάτση
18. Γιώτα Αργυροπούλου, Διηγήματα, Μεταίχμιο
19. Άγις Χαραλαμπίδης, Βηματισμοί, Άνευ
20. Σταύρος Καμπάδαης, Με την τρίτη παίρνεις το χρίσμα ή καίγεσαι;, Αλεξάνδρεια
21. Γιάννης Στρούμπας, Λεπρές ισορροπίες, Γαβριηλίδης
22. Στρατής Παρέλης, Σώματα ανθισμένων ιδεών, Ιδιωτική έκδοση
23. Χρήστος Ζάχος, Κραταιά ως θάνατος αγάπη, Ίαμβος
24. Αναστασία Γκίτση, Κορίτσι των σκοτεινών δασών, Μπαρμπουνάκης
25. Χάρης Μελιτάς, Γλώσσα λανθάνουσα, Μανδραγόρας
26. Χρίστος Ε. Παλαιοπάνος, Ύστερα θα καούν τα σάλια, Ηριδανός
27. Cornellio Coop-χ.ζ., Στο καπηλειό και άλλες ιστορίες, Φωτοκόπια
28. Αλέξανδρος Ζέππος, Ένας άγγελος στη γη, ιδιωτική έκδοση
29. Αλέξανδρος Γιανακός, Η μνήμη του σώματος, Πανοπτικόν
30. Παύλου Παρασκευαΐδη, Ερωτικοί μονόλογοι, Δρόμων
31. Βασιλική Γεωργακοπούλου, Αρχέγονο φως, Ιδεόγραμμα
32. Γιώργος Χριστοδουλίδης, Το απραγματοποίητο, Γαβριηλίδης
33. Γιώργος Μπαρμπέρης, Ενδοφλέβιες διαδρομές, Χειροποίητον
34. Ομάδα από ποίηση, Γαβριηλίδης
35. Ντίνος Σιώτης, Ξεφλουδίζοντας το ποίημα, Απόπειρα
36. Γιάννης Βούλτος, Ανθρωποθυσία, Ιδιωτική έκδοση

από Σωτήρης Παστάκας
15 Comments