Η τέχνη και η επιστήμη είναι παράλληλοι κόσμοι. Τα μόρια που υπάρχουν ανάμεσά τους όταν απωθούνται-έλκονται συντελούν στην δημιουργία του σύμπαντος. Πίστευα ακράδαντα πως η αρχή είναι ο λόγος. Ο λόγος δηλαδή είναι η απαρχή του σύμπαντος. Από τον Όμηρο και ακόμα πιο πριν με τον Ησίοδο όλη η ανθρωπότητα πίστευε και ενθουσιαζόταν από τον ποιητικό λόγο. Αυτό συνεχιζόταν μέχρι το 1950 περίπου, ή για να είμαστε πιο ακριβείς μέχρι τις 6 Αυγούστου του 1945: με την έκρηξη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα, ο κόσμος μαγεύτηκε από κάτι που θα διέβρωνε σιγά-σιγά το ενδιαφέρον του για τις καλές τέχνες.
Οι ραγδαίες εξελίξεις της Φυσικής και της επιστήμης γενικότερα μετατόπισαν σιγά-σιγά το ενδιαφέρον από την τέχνη στα επιτεύγματα της τεχνολογίας.
Τα επιτεύγματα της επιστήμης την τελευταία 50ετία είναι τόσο θεαματικά, χαράζονται τόσο επίμονα στο φαντασιακό ασυνείδητο όλων μας, σε βαθμό που να έχουν αντικαταστήσει την έκπληξη που μέχρι πρότινος την παρείχε μόνο η τέχνη.
Η προσωπική μου άποψη είναι πώς η κρίση που περνάνε όλες οι τέχνες στις μέρες μας δεν οφείλετε σε όλα αυτά τα κοινότυπα που ακούμε κάθε μέρα: την κρίση των δημιουργών, την αδυναμία των έργων, την ελλιπή προβολή από τα ΜΜΕ, τους έφηβους που δεν διαβάζουν κ.τ.λ., κ.τ.λ.
Από χρόνια έχει εδραιωθεί η προσωπική μου πεποίθηση πως οι τέχνες έχουνε πάψει να εκπλήσσουν τον καθημερινό άνθρωπό. Η έκπληξη που του προσφέρουν οι επιστημονικές ανακαλύψεις που μας βομβαρδίζουν όλους μας σε καθημερινή βάση, έχουνε μετατοπίσει το ενδιαφέρον του και τις φαντασιωτικές του ανάγκες στην Φυσική, στην Βιολογία, την Ιατρική και την Πληροφορική.
Ο ποιητής φαίνεται να μην μπορεί να συγκινήσει πλέον: κλεισμένος σε μια καθημερινότητα που πολλές φορές είναι ακόμη πιο μίζερη κι από αυτή των αναγνωστών του αναλώνεται σε τετριμμένες καθημερινές εμπειρίες πουν δεν έχουν το άλλοθι του μοναδικού και του ανεπανάληπτου.
Η ποίηση, όπως και οι άλλες Τέχνες έχει επείγουσα ανάγκη ν’ ανακαλύψει εκ νέου τη φυσική της: εκείνη την προωθητική δύναμη που την ταξίδεψε από τον Όμηρο μέχρι τις μέρες μας για να μας πάει ως το τέλος του κόσμου…Εν αρχή ην ο λόγος, κι ο λόγος πάλι θα γράψει τη λέξη τέλος.
Μια εσχατολογική ποίηση είναι αυτή που θα έχει και πάλι τον πρώτο λόγο στις συγκινήσεις μας…Φτάνει πια να εφησυχάζουμε με τη σκέψη πως σε «αντιποιητικούς» καιρούς, το καθήκον του καλλιτέχνη είναι να κρατάει αναμμένη απλώς, να συντηρεί, τη φλόγα του κεριού του με την ελπίδα πως θα έρθει μια νέα εποχή…
Δεν μπορούμε να περιμένουμε άλλο…Ο Αντρέι Ταρκόφσκυ, ο τελευταίος ποιητής, μας έχει δείξει το δρόμο: ο Ποιητής (με το Π κεφαλαίο, πλέον) είναι ο επίμονος καλλιεργητής του απόλυτου. Για να το κυνηγήσει προϋποθέτει τη Θυσία του εαυτού του.
Μόνο όταν ο Καλλιτέχνης είναι διατεθειμένος να κυνηγήσει το απόλυτο και να θυσιάσει για χάρη του την προσωπική του ύπαρξη, μόνον τότε θα έχουμε πάλι ποιητές. Ως τότε, μέχρι να εμφανιστούν αυτοί οι νέοι καλλιτέχνες (στη μουσική, στον κινηματογράφο, στη ζωγραφική, στην ποίηση) η Τέχνη θα εξακολουθεί να παραμένει ένα προϊόν προς κατανάλωση και τέρψη, και θα συνεχίσει να υπολείπεται σημαντικά από την επιστήμη.
Πολύ καίρια και εύστοχη η τοποθέτησή σας κ. Παστάκα. Συμφωνώ απόλυτα. Άλλωστε η εσχατολογική ποίηση βγαίνει αβίαστα απο τους Ποιητές του καιρού μας. Δεν είναι απο πρόθεση και τύχη. Είναι θέση και επείγουσα ανάγκη.
Οι τελευταίες ταινίες του Ταρκόφσκυ, με αποκορύφωμα τη Θυσία, είναι η καλλιτεχνική του παρακαταθήκη. Έδειξε το δρόμο και τις θεματικές που θα ακολουθήσει κάθε τέχνη. Δεν γνωρίζω αν έδρασε σαν προφήτης ή Δημιουργός πάνω σε αυτό το θέμα. Πάντως το τραγούδι του ήρθε (αν έχει έρθει ακόμα στα αυτιά μας) απο πολύ ψηλά και απο πολύ μακριά…
Δεν θίξατε όμως καθόλου την εσωτερική σύγκρουση τέχνης και επιστήμης. Μια αντινομία τερατώδης, αφού η τέχνη ζητά τη θυσία, την απλότητα, και την αποφατική προσέγγιση του απολύτου, σεβόμενη ενστικτωδώς εκείνο το ηρακλείτειο “κρύπτεσθαι φιλεί” της φύσης και της αλήθειας, ενώ η επιστήμη βιάζει ανελέητα την απάντηση που θέλει να πάρει… Ξέχασε η επιστήμη πως, παρ’ ότι η Γη δε βρίσκεται στο κέντρο του κόσμου και είναι ένας τυχαίος πλανήτης γύρω απο ένα τυχαίο μεσαίου μεγέθους αστέρι, ο άνθρωπος, παρ’ ότι και αυτός “εφήμερη και άθλια φυλή, γιός της τύχης και του πόνου” παραμένει ο νοηματοδότης… Και οι τιτάνιες αρχαίες φωνές είναι πάντα επίκαιρες, όπως αυτή του Σωκράτη, του Πρωταγόρα, του Εμπεδοκλή κ.α.
Αν δεν ενωθούν ξανά οι πόλοι της επιστήμης και της τέχνης, αναδημιουργώντας την πνευματική έκρηξη στην ανθρωπότητα όπως εκείνη της εποχής των Προσωκρατικών, το χάσμα θα συνεχίσει να βαθαίνει, και οι σύγχρονοι ιερείς-επιστήμονες, απομονωμένοι απο την πραγματικότητα, αγνοώντας τις ποιητικές ενοράσεις της Ιστορίας και την ίδια την ουσία της Ιστορίας, ίσως ανακαλύψουν κάποτε, μαζί με την υπέρτατη επιστημονική αλήθεια του Bing Bang, το Μηδέν ή το τέλος.
Αλλά πέρα απο το εσχατολογικό της προσέγγισής μου, το νιτσεϊκό Amor Fati, και η προσευχή του Alexander στη Θυσία, δείχνουν την υπόγεια συνεργασία ακόμα και των πιο αντινομικών στοιχείων για τις άγνωστες βουλές της Μοίρας που μπορεί να οδηγούν αναπόδραστα και πάντα σε ένα νέο ξύπνημα…
«Ξέχασε η επιστήμη πως, παρʼ ότι η Γη δε βρίσκεται στο κέντρο του κόσμου και είναι ένας τυχαίος πλανήτης γύρω απο ένα τυχαίο μεσαίου μεγέθους αστέρι, ο άνθρωπος, παρʼ ότι και αυτός “εφήμερη και άθλια φυλή, γιός της τύχης και του πόνου” παραμένει ο νοηματοδότης…»
κε Ράπτη, καθόλου δεν το ξέχασε! Απεναντίας! Προσέξτε το παρακάτω απόσπασμα από το αφιέρωμα του physics4u για τον Prigogize. Δείτε τον άνθρωπο ως την κορύφωση της χαοτικής διαδικασίας που λέγεται ΖΩΗ. Ως τον είδος εκείνο, την πολυπλοκότερη «δομή» που υπάρχει στη Γη (τουλάχιστον) και που ΕΝΔΕΧΕΤΑΙ ΝΑ ΜΠΟΡΕΣΕΙ (θα θελήσει;) να την οργανώσει με τρόπο που θα της εξασφαλίσει την παρουσία «εδώ» ή και «αλλού» πολύ μετά από όσο θα επέτρεπε ο ήλιος… (και φυσικά να την ερμηνεύσει)
http://www.physics4u.gr/chaos/prig1.html
Για να κατανοήσουμε αυτήν την έννοια, ας αναφερθούμε αρχικώς σε ένα σύστημα, το οποίο βρίσκεται κοντά στην ισορροπία, π.χ., ένα εκκρεμές με τριβές. Εάν το απομακρύνουμε από την θέση ισορροπίας, τότε αυτό, μετά από την πάροδο κάποιου χρόνου, θα επανέλθει σ’ αυτήν. Σε συστήματα, όμως, μακρυά από την ισορροπία υπάρχουν δεσμοί, οι οποίοι δεν τους επιτρέπουν να επανέλθουν στην κατάσταση ισορροπίας.
Ως ένα τέτοιο παράδειγμα ο Prigοgine αναφέρει το οικοσύστημα πάνω στην επιφάνεια της Γης: καθώς αυτό δέχεται την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας, απομακρύνεται από την ισορροπία και οδηγείται στην δημιουργία πολύπλοκων δομών. «Το σημαντικό σημείο, παρατηρεί ο Prigοgine, έγκειται στο ότι, μακρυά από την ισορροπία, όταν το σύστημα διαταραχθεί, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι θα επιστρέψει και πάλι στην αρχική του κατάσταση. Αντιθέτως, το σύστημα αρχίζει να διερευνά νέες δομές, νέα είδη οργάνωσης στον χωρόχρονο, τα οποία ονόμασα δομές διασκορπισμού».
___________________
Με την τοποθέτηση του κ. Παστάκα συμφωνώ απόλυτα. Εντούτοις το μόνο που θα ήθελα θα ήταν κάποια πράγματα περισσότερα πάνω στο «θυσία» ώστε να μην υπάρξει η παραμικρή υπόνοια πως πίσω από αυτή υποκρύπτεται ότι γίνεται στο όνομα κάποιας υπερβατικής αλήθειας. [Αυτό βέβαια δεν αναιρεί το γεγονός ότι η ερώτηση που έκανα στο Σωτήρη στο συνέδριο ήταν τουλάχιστον κάκιστα διατυπωμένη (…)].
ΥΓ1. Όποιος ακούσει ένα μεγάλο επιστήμονα θα δει το σεβασμό και το δέος με το οποίο μιλάει για τον κόσμο. Απεναντίας σήμερα βλέπουμε ανθρώπους που έτυχε να βάλουν λίγες λέξεις στην αράδα να νοιώθουν θεοί (επιεικώς ΥΒΡΙΣ). Συγγνώμη για το λίγες λέξεις στην αράδα αλλά οι μεγάλοι ΠΟΙΗΤΕΣ ομοίως στέκονται με δέος και σεβασμό απέναντι στον κόσμο. Και όταν λένε ότι τα άστρα θα σβήσουνε με το θάνατό τους λένε απλώς μια αλήθεια που ισχύει για όλους μας!
ΥΓ2. η θεωρία του big bag δεν είναι απόλυτη αλήθεια. Καμία επιστημονική θεωρία δεν είναι απόλυτη αλήθεια. Είναι μόνο η εν ισχύ καλύτερη ερμηνεία των πειραματικών δεδομένων και περιμένει καρτερικά τη βελτίωση ή και ανατροπή της.
ΥΓ3. Όσον αφορά επίσης αυτό καθαυτό το πυρηνικό ολοκαύτωμα (στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι), οφείλουμε πάντα να θυμόμαστε ότι είναι πράξη (έγκλημα για την ακρίβεια) πολιτικών και στρατιωτικών.
Αυτό βέβαια σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να απαλλάσσει των ευθυνών που έχουν οι επιστήμονες όταν παρέχουν τέτοιες δυνατότητες, λειτουργώντας όπως ο Πήτερ Σέλερς στο ρόλο του σχιζοφρενούς πρώην ναζί πυρηνικού φυσικού στην υπηρεσία των αμερικάνων στο «SOS πεντάγωνο καλεί Μόσχα». Πιθανό μετά πολλοί να συνειδητοποιούν το τι έκαναν και να δηλώνουν μετανοιωμένοι (αλλά ήδη αργά… ). Ομοίως και για τους καλλιτέχνες ή συγγραφείς που «στηρίζουν». Πόσοι και πόσοι δε στήριξαν ένα Χίτλερ. Εδώ ολόκληρος Gunter Grass και προσκύνησε τους βομβαρδισμούς με απεμπλουτισμένο ουράνιο στη Σερβία για να εξασφαλίσει τα connection για το Νόμπελ…
ΥΓ. το θέμα: «επιστήμη και τέχνη» (αν και προσωπικά πιστεύω ότι το θέμα θα έπρεπε να είναι: «επιστήμη – τέχνη – φιλοσοφία», μιας και ο καθαυτό χώρος των ερωτήσεων είναι – ή μήπως ήταν; – της φιλοσοφίας) είναι ΤΕΡΑΣΤΙΟ και πρέπει (και) στην Ελλάδα να αποκτήσει το κοινό του… είναι ΑΝΑΓΚΗ. Όσοι το φοβούνται και βάζουν στεγανά είναι για να κρύψουν το ΚΕΝΟ τους. Η Ένωση Ελλήνων Φυσικών αν μη τι άλλο πρωτοπορεί θέτοντας το θέμα…
”δομές διασκορπισμού”. Παρότι δεν γνώριζα τον όρο -εξαιρετικό το λινκ- βλέπω μια άμεση συνάφεια με το δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής.
Με δεδομένο ότι η ενέργεια αλλάζει μορφές ενώ το συνολικό της ποσό παραμένει σταθερό, οι δομές αλλάζουν αναγκαστικά. Όπως μια αμφίδρομη χημική ισορροπία.
Πολύ ερασιτεχνική τοποθέτηση. Απλά περιμένω διευκρίνιση.
“Ο Άμλετ του Σαίξπηρ εκθέτει το αιώνιο
πρόβλημα του ανθρώπου που έχει μεγαλύτερο
ηθικό ανάστημα απ’ τους συνανθρώπους του,
μα που οι πράξεις του αναγκαστικά επηρεάζουν
και επηρεάζονται από τον χαμερπή πραγματικό
κόσμο.”
ΑΝΤΡΕΪ ΤΑΡΚΟΦΣΚΙ
“Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν γράφει στο αυτοβιογραφικό του βιβλίο Laterna Magica:
Όταν ο κινηματογράφος δεν είναι ντοκουμέντο,
είναι όνειρο. Γι’ αυτό ο Ταρκόφσκι είναι ο μεγαλύτερος απ’ όλους.
Κινείται με απόλυτη άνεση στο χώρο των ονείρων,
χωρίς να εξηγεί, αλλά και τι να εξηγήσει;
Είναι ένας μάντης, που έχει καταφέρει να σκηνοθετήσει τις οπτασίες του με το πιο βαρύ,
Αλλά και το πιο πρόθυμο μέσο.
Σ’ όλη μου τη ζωή έχω βαρέσει τις γροθιές μου
πάνω στις πόρτες των δωματίων,
όπου αυτός κινείται με τη μεγαλύτερη άνεση.
Εγώ μόνο μερικές φορές κατάφερα να μπω μέσα.
Οι περισσότερες από τις συνειδητές μου προσπάθειες τελείωσαν με ντροπιαστικές αποτυχίες”
Από το ΜΑΡΤΥΡΟΛΟΓΙΟ ΑΝΤΡΕΪ ΤΑΡΚΟΦΣΚΙ
Υ.Γ. Κορυφαία σκηνή όλων των εποχών
http://www.youtube.com/watch?v=8Uj9d36pMDk&feature=PlayList&p=853C5A549C3D69E3&playnext=1&playnext_from=PL&index=17
Σωτήρη χαιρετώ.
Εντελώς μέσα στα πλαίσια του κειμένου ανάρτησες:
Όλοι οι σχολιασμοί που θα γίνουν δεν πρόκειται να αναδείξουν (δυστυχώς) τίποτε άλλο πέρα πό την απόλυτη επιβεβαίωση όσων κατέθεσες.
Και πάλι όμως, δεν έχουν έτσι τα πράγματα. Υπάρχουν δημιουργοί που ξεπερνούν ακόμη και την συνθήκη που περιγράφεις. Η επιβεβαίωση όμως των παραπάνω παρατηρήσεων επιβάλλει την παντελή τους απουσία, ή εκτίμηση, μέσα στο περιβάλλον υστέρησης της πλεινότητας.
Τα πιο πολλά φώτα τα αλλάζει λοιπόν ο Ισοκράτης, όχι ο Ταρκόφσκι.
Σε φιλώ.
“κε Ράπτη, καθόλου δεν το ξέχασε! Απεναντίας! Προσέξτε το παρακάτω απόσπασμα από το αφιέρωμα του physics4u για τον Prigogize. Δείτε τον άνθρωπο ως την κορύφωση της χαοτικής διαδικασίας που λέγεται ΖΩΗ. Ως τον είδος εκείνο, την πολυπλοκότερη «δομή» που υπάρχει στη Γη (τουλάχιστον) και που ΕΝΔΕΧΕΤΑΙ ΝΑ ΜΠΟΡΕΣΕΙ (θα θελήσει;) να την οργανώσει με τρόπο που θα της εξασφαλίσει την παρουσία «εδώ» ή και «αλλού» πολύ μετά από όσο θα επέτρεπε ο ήλιος… (και φυσικά να την ερμηνεύσει)”
Σίγουρα υπάρχουν και σπουδαίοι επιστήμονες με ευρύτερους ορίζοντες και σκέψη. Αλλά πέρα απο τους μεγάλους, αυτούς που έχουν ταλέντο και στο φιλοσοφείν δηλαδή, η πλειονότητα μου φαίνεται χαμένη μέσα στις εξισώσεις ενός λαβυρίνθου που η ίδια δημιούργησε. Πάντως τα μαθηματικά, που είναι το θεμέλιο των θετικών επιστημών, ξεκίνησαν ως συμπλήρωμα ενός μυστικισμού… (π.χ. Πυθαγόρας, Newton)
Τον άνθρωπο ως το τελειότερο ον της πολυπλοκότητας και το προϊόν της ζωτικής ορμής για τάξη και οργάνωση απέναντι στην εντροπία της ανόργανης ύλης, τον είχε δει και εξηγήσει με εκπληκτικό τρόπο ο Bergson στο έργο του Δημιουργική Εξέλιξη εν έτει 1907.
Όλα αυτά τα λέω γιατί δεν ξεχνώ την τεχνολογία, το προϊόν της σύγχρονης φυσικής, και το ρόλο που έχει παίξει στη ζωή του ανθρώπου τα τελευταία 100 χρόνια. Ρόλος άκρως αμφιλεγόμενος και αμφίσημος για την εξέλιξη του ανθρώπου πάνω στη Γη.
Η υπέρτατη επιστημονική αλήθεια που ψάχνουν όλοι οι επιστήμονες του καιρού μας, νομίζω πως είναι η ένωση των 4 θεμελιωδών δυνάμεων του σύμπαντος και βέβαια τί συνέβη στο σημείο μηδέν της Μεγάλης Έκρηξης (Big Bang, όχι Bing Bang ή Ding Dang 🙂 )
Μόνο μια διόρθωση σ’ αυτό που είπε η Μάτα Χάρι. Αυτό που περιγράφετε είναι ο πρώτος νόμος της θερμοδυναμικής. O δεύτερος είναι ο νόμος της μέγιστης εντροπίας, που περιγράφει την αύξησή της με κάθε μεταβολή ενέργειας και συνδέεται με τον θερμικό θάνατο που είναι η κατάληξη της (της συνεχής αύξησης της εντροπίας εννοώ)
[ευχαριστώ κε Ράπτη για την επισήμανση του (τυπογραφικού) λάθους]
Υπέρτατη επιστημονική αλήθεια ούτε υπήρξε ούτε θα υπάρξει.
Ο Χόκινς γράφει πως ακόμα και αν βρεθούμε μπροστά σε ένα σύνολο εξισώσεων που θα ερμηνεύουν και την ύπαρξη ακόμα του κόσμου, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι δε θα είναι παρά μια ανθρώπινη επινόηση του νου του…
@10
Eυχαριστώ για τη διόρθωση κ. Καλογήρου.
———————————————–
Την άποψη του κ. Παστάκα την βλέπω απαισιόδοξη. Στη μουσική τα πράγματα είναι καλά ας πούμε. Και στον κινηματογράφο. Στην ποίηση ίσως όχι και τόσο.
Ένα χαρτί κι ένα μολύβι απαιτεί. Ίσως γι΄αυτό.
Τα επιτεύγματα της Φυσικής του 20ου αιώνα, όπως η κβαντική φυσική και η γενική θεωρία της σχετικότητας, είναι από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του ανθρώπινου πνεύματος. Τα διανοητικά άλματα που απαιτήθηκαν ώστε η φυσική να ξεπεράσει τους φραγμούς της κλασικής φυσικής είναι αδιανόητα για τον κοινό νου και εφάμιλλα αν όχι μεγαλύτερα από το άλμα του Πικάσο, για παράδειγμα, όταν μελετούσε τον κυβισμό.
Συνεπώς δεν πιστεύω ότι η φυσική θα πρέπει απαραίτητα να έρθει σε αντιπαλότητα με την ποιήση ή τις άλλες τέχνες.
Ο κ.Παστάκας έχει σαφώς δίκιο ότι η ποίηση θα πρέπει να συγκινήσει και πάλι. Το ίδιο συμβαίνει όμως και με την επιστήμη. Η σύγχρονη φυσική συγκινεί όταν ασχολείται με θεμελιώδη ζητήματα της απαρχής του σύμπαντος και της εξέλιξης του, δες CERN, και όχι με την εξέλιξης της τεχνολογίας μιας οικιακής συσκευής.
Τέλος, στο βιβλίο το Γραμματικάκη ‘Η Αυτοβιαγραφία του Φωτός’ διαβάζει κανείς αρκετά παραδείγματα όπου η επιστήμη μπορεί να διδαχθεί από την τέχνη αλλά και το αντίθετο. Όπως για παράγειγμα η διαπίστωση ότι χρώματα δεν υπάρχουν στη φύση. Αντ’αυτού, στη φύση υπάρχουν φωτόνια σε διαφορετικά μήκη κύματος τα οποία το ανθρώπινο μάτι και μόνο αυτό τα μετρατρέπει σε χρώματα στο εσωτερικό του.
Τα χρώματα δηλαδή που με τόση ένταση απεικώνησαν οι εξπρεσιονιστές υπάρχουν μόνο σύμφωνα με τις αισθήσεις μας. ‘Αλλα όντα πάνω στη γη αλλά και αλλού στο σύμπαν, αν υπάρχει αλλού ζωή, αντιλαμβάνονται τα αντίστοιχα φωτόνια διαφορετικά ή και καθόλου, όπως άλλωστε και το ανθρώπινο μάτι αντιλαμβάνεται μόνο ένα στενό μέρος του συνολικού φάσματος της ηλεκτρομαγνητικής φωτοβολίας.
Ως φυσικός, θεωρώ αυτή τη διαπίστωση συγκλονιστική και εύχομαι να την είχα διδαχτεί διαφορετικά και όχι μηχανιστικά στα σχολικά και φοιτητικά μου χρόνια.
Τότε, η σχέση μου με τη φυσική και κυρίως με τη ζωγραφική θα ήταν διαφορετική.
Απόσπασμα από το βιβλίο «ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ» του W. Heisenberg.
«Αυτή η σύγκριση των διαφόρων συνόλων από έννοιες των φυσικών επιστημών με τα διάφορα στυλ, μπορεί να φαίνεται πολύ απομακρυσμένη απ’ την αλήθεια γι αυτούς που θεωρούν τα διαδοχικά καλλιτεχνικά στυλ, σαν πολύ αυθαίρετα προϊόντα του ανθρώπινου πνεύματος. Θα μας έλεγαν ότι, στις φυσικές επιστήμες, αυτά τα διάφορα σύνολα εννοιών εκφράζουν μια αντικειμενική πραγματικότητα, ότι έχουν υπαγορευτεί απ’ τη φύση, ότι δεν είναι λοιπόν τίποτε αυθαίρετα και ότι είναι μια αναγκαία συνέπεια των πειραματικών μας γνώσεων πάνω στη φύση, γνώσεων που πάνε και συσσωρεύονται. Πάνω σ αυτό το σημείο, οι πιο πολλοί απ τους επιστήμονες θα ήταν σύμφωνοι.
Αλλά τα διάφορα στυλ τέχνης είναι ένα προϊόν αυθαίρετο του ανθρωπίνου πνεύματος;
Και εκεί ακόμη, δεν πρέπει να αφήσουμε να εξαπατηθούμε απ την Καρτεσιανή διαίρεση: τα στυλ γεννιούνται απ την αλληλεπίδραση ανάμεσα στον Κόσμο και σε μας, ή ακριβέστερα ανάμεσα στο πνεύμα του καιρού και τον καλλιτέχνη. Το πνεύμα της εποχής είναι πιθανώς ένα γεγονός επίσης αντικειμενικό, όπως οποιοδήποτε γεγονός των φυσικών επιστημών, και αυτό το πνεύμα απελευθερώνει ορισμένα χαρακτηριστικά του Κόσμου, που είναι ανεξάρτητα απ το χρόνο και είναι μ’ αυτή την έννοια αιώνια. Ο καλλιτέχνης, με την εργασία του, προσπαθεί να καταστήσει τελείως καταληπτά αυτά τα χαρακτηριστικά και, στην πορεία αυτής της προσπάθειας, οδηγείται στις μορφές του στυλ (ύφους) μέσα στο οποίο εργάζεται. Επομένως, οι δυο διαδικασίες, αυτή της επιστήμης και εκείνη της τέχνης, δεν είναι πολύ διαφορετικές. Επιστήμη και τέχνη σχηματίζουν και οι δυο χωριστά, στο πέρασμα των αιώνων, μια ανθρώπινη γλώσσα με την οποία μπορούμε να μιλήσουμε για τα πιο ανόμοια μέρη της πραγματικότητας. Τα συναφή σύνολα εννοιών, όπως τα διάφορα στυλ τέχνης, είναι λέξεις ή ομάδες λέξεων αυτής της γλώσσας»
Επιστήμη και τέχνη είναι δύο κόσμοι συμπληρωματικοί .Η λέξη “παράλληλοι”, με τη μαθηματική έννοια του όρου, σημαίνει ότι δε συναντιούνται πουθενά .Από τη μία η ψυχρή παρατήρηση και το πείραμα, ο μαθηματικός συλλογισμός και από την άλλη η ανάγκη για το ιδεώδες, το ωραίο, η ανάγκη του ανθρώπου να επικοινωνήσει με συναισθήματα.Kαι τα δύο πηγάζουν από τον άνθρωπο και απευθύνονται σ’αυτόν, αναπόφευκτα αλληλεπιδρούν ως πηγαίες ανάγκες του ίδιου όντος.
Η σύγχρονη φυσική πιθανολογεί, δεν είναι απόλυτη όπως η κλασσική φυσική, με την εισαγωγή της κβαντικής θεωρίας (αρχή της απροσδιοριστίας ή αβεβαιότητας του Heisenberg) μπορούμε να υπολογίσουμε την πιθανότητα να συμβεί κάτι όταν παρατηρούμε το κομμάτι ενός συνόλου που λέγεται Σύμπαν ή άνθρωπος. Αυτό δεν αποτελεί αδυναμία της ανθρώπινης ύπαρξης αλλά αποτέλεσμα πολλών σύγχρονων πειραμάτων για την ερμηνεία του Σύμπαντος και την εύρεση της Αλήθειας.
Έχει εφαρμογή στη σύγχρονή ιατρική, που δεν αντιμετωπίζει πια τον ασθενή σαν μεμονωμένα όργανα ενός οποιουδήποτε σώματος αλλά σαν ενιαίο ον με σώμα, νου και ψυχή που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.( αυτά είναι γνωστά στις χώρες της Ανατολής εδώ και αιώνες)
Εκτός από τη διατήρηση της ενέργειας που έχει αντικατασταθεί από τη διατήρηση μάζας – ενέργειας, (σύμφωνα με τον Einstein) υπάρχει η εντροπία ( τροπή των ένδων ) του Σύμπαντος δηλαδή η “αταξία”, που αυξάνεται συνεχώς.
Ο χρόνος “ρέει” μόνο προς μία κατεύθυνση και κάθε στιγμή είναι μοναδική.
Αν μπορέσει ο καλλιτέχνης όχι να αποποιηθεί αλλά να ” φιλτράρει” τις μνήμες του, το παρελθόν του, τις προσλαμβάνουσες του και να κρατήσει μόνο την ουσία της κάθε στιγμής τότε δεν επαναλαμβάνει ούτε επαναλαμβάνεται αλλά δημιουργεί τέχνη, πρωτοπορεί και εκπλήσσει ευχάριστα.
Ο σκοπός και των δύο, επιστήμονα και καλλιτέχνη, είναι να κατανοήσουν τον κόσμο και τον άνθρωπο. Ο Επιστήμονας αποστασιοποιείται και παρατηρεί προς τα έξω, αλλά δεν παύει να είναι άνθρωπος, ο καλλιτέχνης βιώνει και καταγράφει εικόνες και συναισθήματα εκ των έσω. Αλληλοσυμπληρώνονται και συνυπάρχουν πολλές φορές μέσα στο ίδιο σώμα.
Γ. Γραμματικάκης : «το μάθημα της φυσικής πρέπει να αρχίζει με ποίηση..»
Στο σχόλιο 4.
Μάτα Χάρι, Το κλειδί στην κατανόηση των δομών αυτών είναι το εξής.
Θεωρείς ένα σύστημα «στην» ή «κοντά στην» ισορροπία (όχι απαραίτητα μόνο θερμική. Θα μπορούσε να αφορά κι ένα ρευστό σε ένα κατάλληλο περιστρεφόμενο «δοχείο»).
Αρχίζεις και το διαταράσσεις και παρατηρείς το πώς συμπεριφέρεται.
Αυτό που πίστευαν μέχρι πρόσφατα ήταν ότι όσο το απομακρύνεις από την ισορροπία τόσο πιο χαοτικά θα συμπεριφέρεται.
Το πείραμα όμως έδειξε ότι «ξαφνικά» κι ενώ εσύ το απομάκρυνες λίγο ακόμα, από την ισορροπία, ας πούμε για ένα ρευστό σε ένα κατάλληλο περιστρεφόμενο «δοχείο» που το περιστρέφεις όλο και πιο γρήγορα, αυτό «απρόβλεπτα» αυτο-οργανώθηκε με ένα συγκεκριμένο τρόπο περιστροφής οργανωμένο με τάξη!
Συνεχίζοντας να το απομακρύνεις αυτή η τάξη χαλάει κι επανέρχεται ο χαοτικός τρόπος περιστροφής, ο οποίος βέβαια «ξαφνικά» μπορεί να σου εμφανιστεί και πάλι!
[Αστοφυσικοί επίσης έχουν βρει αμινοξέα! – τα δομικά στοιχεία των πρωτεϊνών – μέσα σε νεφελώματα δίπλα σε άστρα με τρομακτική λαμπρότητα όπου κανονικά δε θα επιτρεπόταν η ύπαρξη απλών έστω μορίων…]
Περαιτέρω αναφορά θα με ξεπεράσει και σε κάθε περίπτωση δεν αφορά το «Ποιείν».
Θα σου πρότεινα το «Τάξη μέσα από το χάος» των Πριγκοζίν και Στένγκερς.
Το θέμα είναι να μπορέσουμε να συμφωνήσουμε ποιός ο στόχος της ‘επιστήμης’ και ποιός της ‘ποίησης’.
Η εύκολη λύση θα ήταν να δηλώσουμε εξαρχής πως η πρώτη ως στόχο της έχει την ‘γνώση΄η οποία οφείλει να επιβεβαιώνεται από τις προβλέψεις της, ενώ η δεύτερη την ‘αισθητική απόλαυση’, δίνοντας έτσι τα ‘πρωτεία’ στην ‘επιστήμη’.
Αυτό που θα ήθελα να θέσω ως περαιτέρω προβληματισμό είναι η έλλειψη καίριας ‘ηθικής’ στάσης τόσο στην ΄γνωσιοθηρική’ άποψη περί επιστήμης όσο και στην ‘σολιψιστική’ άποψη της θέσης ‘η τέχνη για την τέχνη’.
Το διακύβευμα είναι τεράστιο, είναι η ίδια η ύπαρξή μας. Θα συμφωνήσω εν μέρει με τον κ. Παστάκα για τον ‘Λόγο’.Κάποτε αφορούσε το σύνολο της ύπαρξής μας. Τώρα είναι οδυνηρά κατακερματισμένος.
Προς κύριο Μουζάκη
Η επιστήμη πιστεύω εκπλήσσει όσους μπορούν να διακρίνουν το βάθος των μηνυμάτων, τη σημασία των ερμηνειών των φυσικών φαινομένων και του τρόπου που το σύμπαν λειτουργεί.
Δεν χρειάζεται να είναι κανείς επαγγελματίας ερευνητής για να αντιληφθεί την ομορφιά των φυσικών επιστημών. Αρκεί η ομορφιά αυτή να παρουσιαστεί με τρόπο κατανοητό και σαφή.
Το Ευγενίδιο Ίδρυμα έχει υπέροχες προβολές για κάθε κοινό.
Υπάρχουν συμπεράσματα της επιστήμης που εκπλήσσουν τον καθένα. Όπως το ότι δεν μπορεί να υπάρξει ταχύτητα μεγαλύτερη από την ταχύτητα του φωτός ή θερμοκρασία μικρότερη από τους -273 βαθμούς Κελσίου. ‘Η ότι είναι αδύνατο να μάθουμε πού ακριβώς βρίσκεται ένα ηλεκτρόνιο και ταυτόχρονα να ξέρουμε την ταχύτητά του. Ότι το σύμπαν στο οποίο υπάρχουμε θα συνεχίσει να μεγαλώνει, ότι αυτό το σύμπαν είναι άπειρο αλλά ταυτόχρονα και πεπερασμένο όπως η επιφάνεια μιας σφαίρας, ότι η μάζα καμπυλώνει το χώρο όπως μια πέτρα καμπυλώνει ένα τεντωμένο σεντόνι. Ότι το σύμπαν δημιουργήθηκε από μια διαταραχή σε ένα σημείο όπου ο χώρος και ο χρόνος δεν προυπήρχαν.
Όποιος πει ότι τα παραπάνω δεν τον ενδιαφέρουν πιστεύω ότι δεν έχει αναρωτηθεί πάνω στην ίδια την ύπαρξη της ύλης και της ζωής.
Θα σταματήσω εδώ. Ίσως η αγάπη μου για τις φυσικές επιστήμες με κάνει φλύαρο ή απλά δεν ταιριάζει σε μια ιστοσελίδα αφιερωμένη στην ποίηση.
Κύριε Αδαμόπουλε, η φλυαρία ενδημεί κατεξοχήν σε ιστοσελίδες αφιερωμένες στην ποίηση. Μάλιστα, από ένα σημείο και μετά, δεν έχει σημασία αν πηγάζει ακόμη κι από την αγάπη κάποιου για τις φυσικές επιστήμες. Αν η αγάπη σας για τις φυσικές επιστήμες σας κάνει φλύαρο, θα βάλετε φίμωτρο στην αγάπη σας;
Το ζητούμενο, κύριε Αδαμόπουλε, δεν είναι η απάντηση σε ψευδοδιλήμματα τύπου “ποίηση ή επιστήμη”, αλλά η αγάπη και η πίστη σε κάτι – και μέχρι πού μπορεί να σε οδηγήσει η αγάπη, ας είναι και για τις φυσικές επιστήμες. Γνωρίζετε ότι υπήρξαν άνθρωποι που αγάπησαν τις φυσικές επιστήμες, μέχρι το σημείο να πεθάνουν για την αγάπη τους αυτή. Κι εσείς θα σιωπήσετε, από το φόβο μήπως σας πει κανείς φλύαρο;
Εκείνο στο οποίο μπορούμε να καταλήξουμε με παραδείγματα είναι πως […] στο τέλος οι εξελίξεις της φυσικής μετέρχονται γλωσσικά παίγνια της ποίησης για να κοινοποιήσουν την πραγματικότη τα τους…
Κύριε Μίχο, αυτό είναι κάτι που πρέπει να στηρίξετε με επιχειρήματα και παραδείγματα. Διαφορετικά, θα εννοήσω ότι απλώς εξισώνετε τη γλώσσα με την ποίηση. Δεν θα σκανδαλιστώ αν το παραδεχθείτε, αρκεί να μην το αφήσετε να αιωρείται.
http://www.youtube.com/watch?v=xfU_8fgWggg&feature=related
http://www.youtube.com/watch?v=ppK6sxz6epk&feature=PlayList&p=05703E7B049C4FB5&playnext=1&playnext_from=PL&index=30
κ. Πρίμπα ευχαριστώ.
Υποθέτω απλοϊκά και με μεγάλη απόσταση από τότε που διάβαζα φυσική ότι μιλάμε για μια διάκριση ανοιχτών και κλειστών συστημάτων και θέτουμε κάποιες αρχές για τα πρώτα. Ακόμα ότι
έχουμε μια διαφορετική κίνηση από την κίνηση Brown.
Και ότι το σύστημα ”ενσωματώνει” την εξωτερική παρέμβαση μετατοπίζοντας τη θέση ισορροπίας του.
Μου ανοίξατε την όρεξη να μελετήσω το λινκ και το βιβλίο. Να ‘στε καλά.
Στην προσπάθειά τους να περιγράψουν τη συμπεριφορά των υποατομικών οντοτήτων σε ανθρώπους που δεν μιλούν τη γλώσσα της φυσικής, οι επιστήμονες συχνά καταφεύγουν σε παρομοιώσεις. Σε παρομοιώσεις καταφεύγουν οι ερμηνευτές των Γραφών για να περιγράψουν τον παράδεισο και τους αγγέλους, προσπαθώντας να διαμορφώσουν την εικόνα και την αίσθηση (και όχι την πραγματικότητα) στο νου των ακροατών τους. Όμως η παρομοίωση δεν είναι γλωσσικό παίγνιο της ποίησης. Στο παράδειγμά σας, κύριε Μίχο, το ποιητικό στοιχείο εντοπίζεται όντως στην εναλλαγή γλωσσικών παιγνίων και στη μεταχείριση όρων ενός γλωσσικού παιγνίου για την απεικόνιση όρων ενός άλλου. Είναι όμως σφάλμα να υποθέσουμε ότι αυτή η εναλλαγή γλωσσικών παιγνίων, καίτοι ποιητική, υπάγεται στα πλαίσια ενός τρίτου, ευρύτερου γλωσσικού παιγνίου – αυτού που ονομάσατε (αβασάνιστα, κατά τη γνώμη μου) “γλωσσικό παίγνιο της ποίησης”).
Παναγιώτη χάνεις τον χρόνο σου…
Σε λίγο θα σου ‘αναλύσει’ όλο τον όψιμο Βιτγκενστάιν, χωρίς βέβαια να τον έχει διαβάσει ή κατανοήσει…
Αυτό που θα ήθελα πάντως να σε ρωτήσω είναι αν πιστεύεις πως μπορούμε να βρούμε πράγματι μία κοινή τομή στα δύο αυτά γλωσσικά παίγνια. Σε τελική ανάλυση, τα πρώτα ‘επιστημονικά εγχειρίδια’ των αρχαίων ελλήνων γράφτηκαν με τη μορφή ποίησης.
σχόλιο 30.
Πολύ σωστά! Η κίνηση Brown οφείλεται στην τυχαία θερμική κίνηση των μορίων του ρευστού εντός του οποίου “κινούνται” τα μικροσωματίδια των οποίων την κίνηση ο Brown την είδε πριν 140 περίπου χρόνια και την ερμήνευσε, αργότερα, ο Αινστάιν παίρνοντας το Νομπελ.
Η κίνηση που συζητάμε έχει προσανατολισμό.
Για να το προχωρήσω, αλλά μόνον όσο πατάει η γάτα, αν γυρίσουμε στο παράδειγμα με το ρευστό που περιστρέφεται σε κατάλληλο δοχείο, φανταστείτε καθώς αυξάνεται σταδιακά η ταχύτητα περιστροφής του, «ξαφνικά», εκεί που απλώς γύριζε παρασυρμένο από την τριβή του δοχείου, να διαχωρίζεται σε στρώματα τα οποία να περιστρέφονται το κάθε ένα με το δικό του τρόπο. Μόλις δε αυξηθεί λιγάκι η ταχύτητα περιστροφής, αυτή η εικόνα να καταστρέφεται και το ρευστό να περιστρέφεται όπως νωρίτερα. Πιθανόν δε η εικόνα «τάξης» να επανεμφανίζεται και πάλι αλλά σε μεγαλύτερες ταχύτητες περιστροφής.
Καλό βράδυ.
Θα προσπαθήσω να συμβάλλω στη συζήτηση σχετικά με την αλληλεπίδραση τέχνης και επιστήμης και το αν μπορεί να βρεθεί μια τομή, θέτοντας ένα ερώτημα που απασχολεί την επιστήμη και την τέχνη.
Τι είναι ο χρόνος;
Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι οι φυσικές επιστήμες ασχολούνται με την ύλη. Ο χρόνος όμως, μια έννοια που στη Φυσική κατέχει πρωταρχική σημασία, είναι μια έννοια άυλη.
Γιατί ο χρόνος κινείται μόνο προς μια κατεύθυνση, δηλαδή προς το μέλλον;
Υπήρχε χρόνος πριν τη Μεγάλη ʽΕκρηξη;
Και πού μας οδηγεί το βέλος του χρόνου;
Ποιος δημιούργησε τον χρόνο;
Ποιος τον ελέγχει;
Πώς διαστέλλεται στις μεγάλες ταχύτητες;
Και ποια είναι η επίδρασή του πάνω στη μνήμη;
Ο Νταλί ζωγράφιζε τα περίφημα ρολόγια του γιατί το θέμα του χρόνου τον απάσχολησε όσους λίγους καλλιτέχνες, όπως τους ιμπρεσιονιστές τους απασχόλησε το φως, μια άλλη άυλη οντότητα, και τους εξπρενιονιστές το χρώμα.
Προσκαλώ τον καθένα να αναρρωτηθεί πάνω στην έννοια του χρόνου από τη δική του οπτική.
Προς τον κ.Μουζάκη, δυστυχώς έχετε δίκιο. Ελάχιστοι επιλέγουν να σπουδάσουν φυσικές επιστήμες συνειδητά. Είναι όμως αρκετοί, αυτοί οι λίγοι, ώστε να παρασυρθούν από τη γοητεία των φυσικών επιστημών και να απολαύσουν το ταξίδι, όσο αυτό διαρκεί. Δεν χρειάζονται άλλωστε στρατιές από επιστήμονες αλλά στρατιές από καταναλωτές να υποστηρίξουν την παγκοσμιοποίηση. Ας αφήσουμε λοιπόν τα παιδιά μας να σπουδάσουν το αντικείμενο που καλύπτει τις αναζητήσεις τους και όχι εκείνο που θα τους εξασφαλίσει μια επισφαλή έτσι κι αλλιώς επαγγελματική αποκατάσταση.
Το πρόβλημα είναι, κυρίως, με τους επαγγελματίες της επιστήμης στα Ελληνικά Πανεπιστήμια. Η αξιολόγηση που προηγείται της επιλογής τους είναι ελλιπής και αδιαφανής, με αποτέλεσμα να αδυνατούν να παράξουν αξιόλογο ερευνητικό έργο και να εμπνεύσουν τους φοιτητές τους. Στις δε επιστήμες που συνδέονται με την τεχνολογία, οι επιστήμονες είναι δέσμιοι των ερευνητικών προγραμμάτων που διεκπεραιώνουν και της χρηματοδότησης που τους αναλογεί.
Και αυτό συμβαίνει παγκοσμίως και όχι μόνο στα Ελληνικά Πανεπιστήμια.
Παναγιώτη όποιος έχει κάτσει να λύσει τα βιβλία του Δημόπουλου ή το τούβλο του Σταματόπουλου μόνο για τα κεφάλαια της κινηματικής ξέρεις τι αναρωτιέται όταν έρχεται σε επαφή με εκδόσεις εκλαϊκευσης;
Κοίτα να δεις που δεν είχα αντιληφθεί την βαθύτερη ουσία αυτών που διάβαζα από μόνος μου…ενώ κατόπιν αναρωτιέται…και αυτός δηλαδή που θα διαβάσει κατευθείαν αυτά τα βιβλία χωρίς να χει λύση μια άσκηση, θα μπορέσει από το γενικό να καταλάβει το ειδικό;
Tα γλωσσικά παίγνια είναι χρήσιμα εκ των υστέρων μόνον σε αυτόν που συγκρούστηκε κατευθείαν με τις άχαρες πλευρές της φυσικής… για τους άλλους που ξεκινάνε από κει, το όφελος είναι εκ των πραγμάτων μικρότερο, αλλά όχι αμελητέο ωστόσο…
Η ανασύσταση εμπειρίας που απουσιάζει δεν είναι δυνατή…όση ποίηση και να βάλεις. Τα συμπεράσματα έστω και στην ποιητική τους εκδοχή ωστόσο, χρήσιμα είναι.
@ 32. Αγαπητέ Γιώργο, δεν ξέρω τι από τα δυο μου ακούγεται πιο απειλητικό: αυτό που (πιστεύεις ότι) θα κάνει ο κύριος Μίχος ή η προειδοποίησή σου.
Στο θέμα μας: στο σχόλιο 31 υποστήριξα ότι δεν υπάρχει γλωσσικό παίγνιο της ποίησης. Επομένως, δεν μπορώ να μιλήσω, όπως μου ζητάς στο 32, για καμιά πιθανότητα ύπαρξης κοινής τομής μεταξύ των δυο γλωσσικών παιγνίων. Το ότι τα πρώτα ʽεπιστημονικά εγχειρίδιαʼ των αρχαίων Ελλήνων γράφτηκαν με τη μορφή ποίησης δεν συνεπάγεται την ύπαρξη δυο διαφορετικών γλωσσικών παιγνίων. Η ποιητική μορφή είναι αυτό ακριβώς, μορφή – δεν συνιστά ανεξάρτητο, διακριτό γλωσσικό παίγνιο. Έτσι μπορείς να δώσεις ποιητική μορφή σε μια επιστημονική ή θεολογική πραγματεία, σε ένα νομοθετικό κείμενο, ακόμη και στην καθημερινή ειδησεογραφία. Δεν είναι περισσότερο ποιητικά τα ησιόδεια έπη από το Περί φύσεως του Λουκρητίου, ούτε η Αντιγόνη από το τραγούδι της Δέσπως. Επειδή όμως η γλώσσα μάς επιτρέπει να εκφράζουμε το α-νόητο με την ίδια ευκολία που εκφράζουμε το προφανές, ενδεχομένως μπορούμε να κάνουμε λόγο και για την ποίηση ως ‘γλωσσικό παίγνιο’, αποδίδοντάς της περιεχόμενο που δεν ανήκει αποκλειστικά σε αυτήν. Λέω ‘ενδεχομένως’, χωρίς να ξέρω πώς τα καταφέρνει καθένας και τι περιεχόμενο δίνει στην ποίηση. Αυτό που ξέρω είναι ότι καθένας μπορεί να της δώσει το περιεχόμενο της επιλογής του, και να την ορίσει με το δικό του τρόπο – να φτιάξει, με δυο λόγια, το δικό του γλωσσικό παίγνιο, με τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, και να το ονομάσει ποίηση (πρόθυμος να ικανοποιήσει το πρόσφατο αίτημα περί ιδιοφωνίας ξεκινώντας από την επανίδρυση της ποίησης).
@ 36 Αγαπητή Μάτα, “γλωσσικό παίγνιο” είναι η μορφή ζωής μιας ομάδας που σκέφτεται και εκφράζεται με συγκεκριμένους τρόπους και μοιράζεται ένα κοινό εννοιολογικό περιεχόμενο.
Ναι το γνωρίζω, μιας και μελετάω Ρόρτυ τελευταίως, αλλά ισχύουν οι παρατηρήσεις μου.
”WITTGENSTEIN – Λοιπόν, σοβαρά, όταν μια φράση δεν έχει νόημα, είναι γιατί βρίσκεται αποκλεισμένη απ’ τη γλώσσα, και απο κει ακριβώς θέτει όρια στη γλώσσα. Όταν όμως χαράζουμε σύνορα, μπορεί να το κάνουμε για χίλιους λόγους, για να εμποδίσουμε την είσοδο ή την έξοδο, για να οριοθετήσουμε μια ιδιοκτησία ή για να υπερπηδήσουμε αυτό το όριο.
-Αυτό το παιχνιδάκι μπορεί να καταλήξει άσχημα: υπερπηδάτε τη γραμμή που χάραξε ο αδερφός σας στο έδαφος και νομίζετε πως παίζετε κουτσό, ενώ εκείνος σας ξαπλώνει απότομα κάτω, πιστεύοντας πως καταστρώνει το σχέδιο της αιώνιας πόλης. ”
Françoise Davoine – Η τρέλα Wittgenstein μετ.-επιμ. : Άγγελος Βουτσάς εκδ. νήσος
Εάν κάποιος έχει εντρυφήσει στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία και βρεθεί μπροστά σε μια εκλαϊκευμένη έκδοση, δεν θα χτυπήσει το κούτελό του φωνάζοντας: “Δεν είχα αντιληφθεί την βαθύτερη ουσία αυτών που διάβαζα από μόνος μου”, παρά μόνο εάν δεν συμμετέχει στο γλωσσικό παίγνιο αυτών που διαβάζει.
Έτσι κι εγώ, Μάτα, δυστυχώς δεν μπορώ να αντιληφθώ την ισχύ των παρατηρήσεων σου και τη σχέση τους με όσα ανέφερα στα σχόλια 31 και 37, παρά μόνο ίσως σε κάποιο άλλο γλωσσικό παίγνιο, στο οποίο προφανώς δεν έχω πρόσβαση 🙂
Αγαπητέ Παναγιώτη, σε ευχαριστώ για την ανταπόκρισή σου. Στην προσπάθειά μου να συνεισφέρω στη συζήτηση θα προσπαθήσω να αναδείξω μερικά ‘οριακά’ παραδείγματα ‘νοήματος’ και ‘γλωσσικού παιγνίου’.
“Μετεβλήθη εντός μου ο ρυθμός του κόσμου”
Το έγραψε ο Βιζυηνός λίγο πριν από την οριστική του κατάρρευση.
Ρωτάω λοιπόν: μπορεί η συγκεκριμμένη γλωσσική απόφανση να λειτουργήσει -έχοντας νόημα- και ως ποιητική γραφή-απόδοση μίας συναισθηματικής κατάστασης και ως νόμιμη περιγραφή μίας πραγματικής νοητικής αλλοίωσης? Αν ναι, μπορούμε να κάνουμε λόγο για κοινούς ‘κανόνες’ δύο διαφορετικών γλωσσικών παιγνίων ή απλά πρόκειται για -ευχάριστη- σύμπτωση νοήματος το οποίο αποδίδεται εκ των υστέρων από εμάς?
Από την απάντηση που θα δώσουμε εξαρτάται και η συγκεκριμμένη σημασία που θα δώσουμε στη λέξη ‘νόημα’.
Τα μαθηματικά -κάθε είδους- είναι ακόμη μία γλώσσα ή εμπεριέχονται οντολογικά στην σύσταση της ‘πραγματικότητας’? Κοινώς, εάν η κάθε γλώσσα -από την φύση της- είναι ‘καταδικασμένη’ να περιγράφει την και όχι να είναι η πραγματικότητα, τα μαθηματικά εξαιρούνται?
Στα γλωσσικά παίγνια οι κανόνες αλλάζουν, μεταβάλλονται, προσαρμοζόμενοι στις ανάγκες της επικοινωνίας και άρα δεν μπορούν να διεκδικήσουν ‘δάφνες’ οντολογικής αξιολόγησης. Τα μαθηματικά από την άλλη εκπληρώνουν την ίδια αποστολή και έχουν έτσι ένα αυθαίρετα παραγόμενο νόημα, ή μπορούν να αγγίξουν κάτι πιο σταθερό από την κοινωνική σύμβαση της επικοινωνίας?
Ο Ρόρτυ Μάτα τάχθηκε υπέρ του ‘αυθαίρετου’ κάθε νοήματος και εναντίον κάθε οντολογίας. Για αυτό και προσπάθησε να αναλύσει φιλοσοφικά προβλήματα υπό το πρίσμα μίας ‘λογοτεχνικής-κοινωνικής’ προσέγγισης. (Τουλάχιστον έτσι τον ερμηνεύω εγώ, μπορεί κάλλιστα να κάνω λάθος).
Θα ήθελα λοιπόν να ρωτήσω και τους δύο σας: τι γίνεται στην περίπτωση που πραγματικά η γλώσσα μπορεί να να μεταφέρει Λόγο αντί για λόγια?
Τι γίνεται εάν αυτός ο Λόγος Είναι το Νόημα αντί απλώς να το οριοθετεί κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο?
Αν και δεν είμαι μαθηματικός, μήπως θα μπορούσατε να μου αναλύσετε τη σχέση ‘κλειστού’ και ‘ανοιχτού’ απείρου, εκεί όπου τα όρια παίζουν κρίσιμο ρόλο?
Μήπως τελικά εκεί μπορούμε να αναζητήσουμε λύσεις?
Συγνώμη για την πολυλογία μου, αλλά πραγματικά χαίρομαι όταν μπορώ και ανταλάσσω απόψεις με ανθρώπους που ξέρουν και μπορούν να κάνουν διάλογο…
(Ζητώ προκαταβολικά συγγνώμη από τους συνομιλητές και αναγνώστες για το «σεντόνι» που ακολουθεί -όπως λένε στου Σαραντάκου. Επίσης για το ότι παρακάμπτω την ενδιαφέρουσα συζήτηση για να εκθέσω σκέψεις που γεννήθηκαν με αφορμή το γόνιμο κείμενο του κ. Σωτήρη Παστάκα)
Το δέντρο της γνώσης δεν είναι το δέντρο της ζωής έλεγε ο Νίτσε.
Η επιστήμη δεν θα μπορέσει ποτέ να νικήσει τον μύθο όσο κι αν το ποθεί. Αυτό ξεκίνησε ως η αναγκαία σύγκρουση με τη φρίκη και ανοησία των εκκλησιών -εναντίον της μυθολογίας του χριστιανισμού που εξουσίαζε με τρόπο αισχρό καταστρέφοντας ό,τι αντετίθετο στα είδωλά της τα οποία φρόντιζε να εκτρέφει με κάθε μέσο ισχυροποιώντας τη βασιλεία μιας «ιερής επιχείρησης». Πλέον τα θρησκευτικά δόγματα έχουν αποδυναμωθεί και φορές απομυθοποιηθεί από τις συνειδήσεις ανθρώπων που αναζητούν ελεύθερα την ελευθερία τους -αν μπορώ να το πω- μια ελευθερία της οποίας τα χαρακτηριστικά είναι μεταβλητά, και η άλλοτε μία και αληθινή οδός έγινε απροσμέτρητοι δρομίσκοι και ατελείωτα μονοπάτια στα δάση της ύπαρξης. Τόσες αλήθειες όσες και οι άνθρωποι. Ο καθείς και τα όπλα του, με τη φωνή του Ελύτη. Η έκφραση της αλήθειας του καθενός αναλόγως με τα μέσα που διαθέτει, την κλίση του, σαν το βάδισμα που σε κάθε άνθρωπο είναι διαφορετικό, συνιστά μια ποικιλία που πάντα είναι προς όφελος της ίδιας της ζωής. Η ζωή δεν έχει ανάγκη από τη δημιουργία ενός προτύπου (είτε είναι κάποιος χριστός είτε κάποιος φιλόσοφος, ποιητής, τραγουδιστής, χορευτής κτλ) το οποίο πρέπει οι άλλοι να ακολουθήσουν. Η ζωή ζητά να εκφραστεί μοναδικά μέσα από την κάθε ύπαρξη, κι αυτή είναι άλλωστε και η ομορφιά της ζωής -η ομορφιά της, γιατί αλήθεια ίσως δεν υπάρχει. Όταν δεν αντέχουμε τη ζωή, όταν δε μας αρκεί, ψάχνουμε το νόημα, την αλήθεια, δηλαδή ψάχνουμε κάτι άλλο από αυτό που ήδη έχουμε και είμαστε, κάτι που είναι έξω από εμάς. Τι είπε ο ένας και ο άλλος είναι προτεραιότητά μας. Την στιγμή που αδυνατούμε να γευτούμε τη ζωή μέσα μας και αυτή να είναι αρκετή. Σαν ένα λουλούδι μοναδικό που μεγαλώνει, ανθίζει και πεθαίνει. Τόσο απλά.
Η επιστήμη είναι εξίσου καλοδεχούμενη όσο και οι τέχνες, όσο και οι μύθοι, όσο και το έγκλημα ή η σιωπή. Όλα είναι κομμάτια, εκφράσεις, αυτού που λέγεται ζωή.
Για την “κρίση” στις τέχνες: δεν νομίζω να υφίσταται κάτι τέτοιο παρά μόνο μέσα από το δικό μας πρίσμα που αδυνατεί να συλλάβει την αδιάκοπη κίνηση που συντελείται σε παγκόσμιο επίπεδο -εικαστικά, ποίηση, συγγραφή, κινηματογράφος κτλ- γιατί πάντα είναι σαν να κοιτάζει φωτογραφίες, στιγμές και εικόνες, και μάλιστα από συγκεκριμένα συνειδησιακά επίπεδα-συρτάρια όπως είναι καταχωρισμένα από το υπερεγώ. Αυτές, οι τέχνες, δεν έχουν να φοβηθούν τίποτα. Όσο αφορά την απουσία έκπληξης στον σημερινο άνθρωπο απέναντι στα έργα τέχνης, αυτό ήταν κάτι που πάντα, θαρρώ, συνέβαινε, και μπορεί κανείς να το δει πχ. (εμφανώς) στους πρώτους μοντέρνους. Ποιος ήξερε τον Ρεμπώ εκτός από τον Βερλαίν, τον Ιζαμπάρ, και λιγοστούς ακόμα ποιητές της εποχής; και απ’ αυτούς ποιος τον καταλάβαινε και ποιος εκτιμούσε την ποίησή του εκτός από δυο-τρεις; Τα άνθη του κακού -ποιος μπορούσε να γευτεί το μεγαλείο τους; ποιος το μεγαλείο του Οδυσσέα του Τζόυς εκτός μερικών κορυφαίων δημιουργών της εποχής και λίγων φίλων; Ποιος τον Βαν Γκογκ, ποιος τον Μοντιλιάνι όσο ήταν εν ζωή; ο Βαν Γκογκ λένε ότι πούλησε μόνο έναν πίνακα όσο ζούσε, και ο Μοντιλιάνι πλήρωνε με τους πίνακές του το κρασί που έπινε. Αμέτρητα τα παραδείγματα. Ακόμα και ο Ηράκλειτος ήταν σκοτεινός για τους αρχαίους. Οι αλχημιστές και οι μυστικοί απατεώνες. Ο Τζορντάνο Μπρούνο πέθανε στην πυρά. Ο Πεσσόα συζητιέται μόλις τα τελευταία περίπου εικοσιπέντε χρόνια. Ο Νίτσε πέθανε ως ένας τρελός ποιητής του οποίου η Σκέψη δεν έλαχε καμίας ιδιαίτερης τύχης μέχρι τις παραδόσεις του Χάιντεγγερ και την ερμηνευτική του πάνω σε κείμενα του πρώτου. Η λίστα μπορεί να γίνει πολύ μεγάλη. Λαμβάνοντας υπόψη ανθρώπους αλλά και κινήματα. Πχ. δεν νομίζω οι καταστασιακοί του Ντεμπόρ να πέτυχαν και πολλά στις συνειδήσεις των γάλλων, ούτε το περί αθλιότητας των φοιτητικών κινημάτων απέτρεψε από την αθλιότητα τα φοιτητικά κινήματα. Μπορεί αξιωματικές φράσεις τους να γίναν συνθήματα του Μάη που κλόνισε τις πολύ συντηρητικές τότε κοινωνίες, όμως μια μέρα μετά όλα είχαν εξαργυρωθεί. Οι καταστασιακοί διαλύθηκαν (με την απόφαση του Ντεμπόρ) η κοινωνία συνέχισε χωρίς να ρωτήσει κανένα. Η κοινωνία πάντα ήταν και πάντα θα είναι αντίθετη στη δημιουργία, στην τέχνη. Άσχετα αν αυτή (κοινωνία) καταφέρνει να την αφομοιώνει μιας και είναι ο τρόπος της να την καθιστά ακίνδυνη. Όπως και ήταν αντίθετη στην επιστήμη προτού αυτή γίνει η νέα εξουσία που αντιμάχεται -όχι πάντα, και απαραίτητα, ευθέως- τον μύθο, την αχαλίνωτη και δημιουργική φαντασία, την ποίηση, ωστόσο δημιουργώντας τη δική της «μεταφυσική» και μυθολογία την οποία μάλιστα κανείς μη ειδικός δεν δύναται να γνωρίζει αλλά και να ελέγξει -τη δεχόμαστε όπως κάποτε ο απλός κόσμος τον χριστιανισμό, πιστεύουμε ή όχι στο big bang, πιστεύουμε ή όχι στο δαρβινισμό, αποδεχόμαστε ή όχι, κι αναμασάμε τόσες θεωρίες μετατρέποντάς τες στο αντίθετο από αυτό που η επιστήμη πρεσβεύει. Μετατρέπουμε το γίγνεσθαι σε είναι, παγιώνουμε τα πάντα σε αλήθειες για τις οποίες δεν γνωρίζουμε και πολλά (πχ η πλειοψηφία δεν γνωρίζει πως λειτουργεί η τηλεόραση, το αυτοκίνητό τους, πόσο μάλλον τι λέει η θεωρία της σχετικότητας ή το θεώρημα της μη πληρότητας του Γκέντελ, και ποια η σημασία τους) -ο αναγεννησιακός τύπος του homo universalis ανήκει στην εποχή του και μόνο. …Το ίδιο και με την ποίηση. Προσπαθούμε να τη βάλουμε σε καλούπια, να βρούμε την αλήθεια της. Δεν είναι αντικείμενο του νου η ποίηση. Είναι ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο κάποιος εκφράζει τη ζωή μέσα από το δικό του πρίσμα, το δικό του Σώμα (χωρίς τη διάκριση σε res extensa και res cogitans), αναλόγως με το τι έχει ψηλαφήσει, γευτεί, αγγίξει, δει, μυρίσει, σκεφτεί. Και να προσεγγίσει κανείς τη μοναδικότητα του άλλου, την στιγμή της αλήθειας του, σημαίνει ως ένα βαθμό τη θυσία της δικής του παγιωμένης αλήθειας, τη σιγή του δικού του βουητού. Ακόμα, η Ποίηση δεν είναι κατανοητή ούτε από τον δημιουργό της -ή μάλλον είναι κατανοητή σε κάποιο βαθμό μόνο- γιατί πολύ απλά τον ξεπερνάει, είναι μια στιγμή «αλήθειας», συναισθητότητας που περνά και χάνεται. Οι λέξεις μειώνουν ή και σκοτώνουν αυτή την αλήθεια που δεν είναι πρόταση αλλά σπινθήρας, στερεοποιώντας την μέσα στις λέξεις. Αυτό που κατανοεί είναι ένα ελάχιστο το οποίο προσπαθεί να περισώσει δίνοντάς του μορφή. Θεωρώ πως η ποίηση πάντα θα είναι υψηλότερα της επιστήμης γιατί δεν νοιάζεται για αλήθειες του «πως», μα αγωνιά να εκφράσει το «τι» του κόσμου, του εαυτού της, ακόμα κι αν πρέπει να φτειάξει έναν ολόκληρο κόσμο για να τον καταστρέψει σε μια ανάσα. Ας θυμηθούμε εκείνους που κατασκεύαζαν έναν γιγάντιο βούδα -εξαιρετικής γλυπτικής αξίας- από βούτυρο για να τον τοποθετήσουν στον ήλιο -ο ήλιος αυτός, άτεγκτος σαν φύση θα καταστρέψει τον ανθρώπινο θεό μέσα σε λίγες ώρες, ζωή ενός μεσημεριού μόνο. Αυτό είναι ποίηση και μάλιστα δίχως λέξεις.
Το τι πρεσβεύει η κοινωνία, τι συμβαίνει με τις τέχνες, πού πάει η επιστήμη, δεν ενδιαφέρουν και πολλούς έξω από τους προνομιούχους και από αυτούς που έχουν την Τύχη -κατά τον τρόπο που ο κόσμος μας Τυχαίνει να αναπτύσσει αυτού του είδους τη ζωή, μέσα από συγκεκριμένους, περιοριστικούς, νόμους. Οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται πώς θα εξασφαλίσουν μια ζωή έξω από την πείνα και την ένδεια. Και πάλι όταν την εξασφαλίζουν δεν κάνουν τίποτα περισσότερο από το να διαιωνίζουν μια κοινωνία κάτω από συγκεκριμένα πρότυπα του ζην. Το μόνο παρήγορο είναι πως ό,τι και να λέγεται τελικά υπάρχουν Ποιητές, Επιστήμονες, Εικαστικοί, Κινηματογραφιστές, Μουσικοί. Χιλιάδες; εκατοντάδες; δεκάδες; δύο; ένας; -λίαν καλώς. Μια κοινωνία που θα λάτρευε τους ποιητές θα σήμαινε μια κοινωνία δίχως ποιητές ή μια κοινωνία με πυρετό και παραισθήσεις. Η μόνη διαφορά με περασμένα χρόνια κι εποχές είναι πως κάποτε το «μέσα» είχε σημασία για τις κοινωνίες, και λάμβανε την αξία που εκείνες του απέδιδαν, τώρα, όπως λέει ο psycho Κρίστιαν Μπέιλ στο τέλος της ταινίας american psycho: inside doesn’t matter. Και συνεχίζω την αντιγραφή των τελευταίων -φοβερής έντασης- λέξεων του ψυχοπαθή:
…There are no more barriers to cross. All I have in common with the uncontrollable and the insane, the vicious and the evil, all the mayhem I have caused and my utter indifference toward it, I have now surpassed. My pain is constant and sharp, and I do not hope for a better world for anyone. In fact, I want my pain to be inflicted on others. I want no one to escape. But even after admitting this, there is no catharsis. My punishment continues to elude me, and I gain no deeper knowledge of myself. No new knowledge can be extracted from my telling. This confession has meant nothing.
Η επιστήμη και η τέχνη δεν λειτουργούν πέρα και έξω απο ένα συγκεκριμένο κοινωνικοοικονομικοπολιτικό πλαίσιο. Αποτελούν στοιχεία του επικοδομήματος που βάση του έχει -ως γνωστόν- τις σχέσεις παραγωγής. Προωθούνται, προπαγανδίζονται, επιχοργηγούνται και επενδύονται κεφάλαια σ’ αυτές τις τάσεις και θεωρίες (οι οποίες και βέβαια δεν είναι οι μόνες)που εξυπηρετούν την εκάστοτε κυρίαρχη ιδεολογία.
Έτσι, 2500 χρόνια μετά τον Ηράκλειτο και το “Τον κόσμο αυτό, τον ίδιο για όλα τα όντα, ούτε κάποιος θεός ούτε άνθρωπος τον έκανε, αλλά ήταν πάντα είναι και θα είναι πυρ αείζωο, ανάβει με μέτρο και σβήνει με μέτρο”, κάποιοι μας μοστράρουν την -εσχατολογική κατα την άποψή μου – θεωρία του ενός Big Bang.
Κοντά 3000 χρόνια μετά τον Όμηρο που τραγουδούσε στους ανθρώπους την Οδύσσεια των πέντε ηπείρων και των επτά θαλασσών (σχήμα λόγου βέβαια), φτάσαμε στην ποίηση και τον ποιητή “δωματίου” που δεν βλέπει το νησί των σειρήνων μαζί με τους συντρόφους του δεμένος στο κατάρτι του πλοίου του, αλλά μόνος κι “ελεύθερος”, κοιτάζωντας σε κάποια οθόνη που κι αν την κλεισει ακόμη, το είδωλο του εαυτού του θα βλέπει.
Σε ότι αφορά τέλος τη σχέση φυσικής και ποίησης, κατα τη γνώμη μου
φυσική είναι να διατυπώσεις: F = G x ((m1 x m2)/r^2). Αν το γράψεις καλλιγραφικά δε, μπορεί να θεωρηθεί και τέχνη.
Ποίηση είναι να πεις: “Ο ήλιος δεν θα ξεπεράσει τα όρια του, ειδεμή οι Ερινύες, οι βοηθοί της Δίκης θα τον βρούνε”.
η επιστήμη ερευνά,η τέχνη συγκινεί καί λυτρώνει.
και οι δύο ερμηνεύουν το αρρητο,πιθανώς το αλογο,το μέσα και το έξω αλλά φυσικά το αδιάσπαστο ενα της υπαρξης.
τα “διαφορετικά”συνομολογούν με τον εαυτό τους .
η τέχνη είναι η ιδια η ανθρώπινη φύση,,και η αρμονία είναι αλλοτε φανερή και αλλοτε αφανής . ποιηση σημαίνει δημιουργία,πράξη ,εργο ποιητικό.φυσική επιστήμη σημαίνει σύλληψη και ερμηνεία του συμπαντικού ρυθμού,των φαινομένων που λαμβάνουν μέρος στο συμπαντικο παιχνίδι..κατ ουσία λοιπόν η τραγωδία και η ποίηση ας πούμε συμμετέχει σε αυτό το παιχνίδι ,είναι η ιδια ενα παιχνίδι και το παιχνίδι αυτό είναι ιερό.
και τα δύο παρουσιάζοντας οψεις του αρνητικού φέρνοντας σε επαφή μορφή και άμορφο,θετικό και αρνητικό οδηγούν την υπαρξη στη βίωση μιας τραγικής χαράς.
ποιητής και στοχαστής εχουν ενα δρόμο κοινό ,να αποκαλύψουν την εγγύτητα των αντιθέτων,μακριά από αισθητικά σύμβολα και να βιώσουν εξ αυτού μέσα στο ρεύμα του ιδιου ποταμού τον πικρά δραματικό χαρακτήρα της αέναης κίνησης.
@ 35
Κύριε Αδαμόπουλε, θέσατε ένα πολύ καίριο ερώτημα
Χρόνος,
πρωταρχική έννοια, δεν ορίζεται με τη βοήθεια άλλων εννοιών…τον αντιλαμβανόμαστε λόγω της περιοδικότητας κάποιων φαινομένων..ανατολή και δύση του ήλιου ( λόγω της περιστροφής της Γης ), εναλλαγή των εποχών ( λόγω της περιφοράς της Γης γύρω από τον Ήλιο)
Χρονική διάρκεια: η διαφορά μεταξύ δύο χρονικών στιγμών ή δύο ενδείξεων του ρολογιού, χρονική στιγμή: η χρονική διάρκεια που τείνει στο μηδέν ( χρόνος dt ).
Αρχή μέτρησης του χρόνου: τα μεσάνυχτα ( ώρα 00:00 ) σε κάθε εικοσιτετράωρο.
Αυτές είναι μερικές στοιχειώδεις γνώσεις που έχουμε όλοι, νομίζω, για το χρόνο.
Από εκεί και πέρα υπάρχει ο υποκειμενικός χρόνος και η περιοδικότητα των φαινομένων (αυτών που επαναλαμβάνονται αναλλοίωτα σε ορισμένη χρονική διάρκεια ) είναι που μας μπερδεύει και μας ωθεί στην επανάληψη. Όσο κι αν αυτά νομίζουμε ότι συμβαίνουν με τον ίδιο τρόπο κάθε φορά ο ίδιος ο παρατηρητής είναι διαφορετικός σε κάθε χρονική στιγμή.
Καμία ανατολή ή δύση του Ήλιου δεν είναι ίδια στα μάτια του ίδιου παρατηρητή, πόσο μάλλον στα μάτια διαφορετικών ανθρώπων.
Αυτή η μοναδικότητα της κάθε στιγμής αποτελεί από μόνη της εφαλτήριο για δημιουργία είτε στην τέχνη είτε στην επιστήμη είτε στην καθημερινότητα.
Τα γεγονότα γράφονται στη μνήμη και δημιουργούν εικόνες και συναισθήματα μοναδικά κάθε φορά.
Αυτά εξωτερικεύει ο καλλιτέχνης με τα μέσα που διαθέτει. Ας μην ξεχνάμε ότι στη μουσική τα «όπλα» είναι μόλις 7 νότες και όμως γράφονται αριστουργήματα πρωτότυπα και ικανά να ξυπνήσουν όλες τις αισθήσεις.
Όλα ξεκινούν από μια έμπνευση, μια σύλληψη της στιγμής. Στην επιστήμη το «έργο» δεν είναι αυτοτελές, τις περισσότερες φορές χρειάζεται αρκετός χρόνος και η συμβολή πολλών ανθρώπων για να εδραιωθεί μια θεωρία. Αυτό διαφοροποιεί την επιστήμη ουσιαστικά από την τέχνη. Η γοητεία μιας επιστημονικής θεωρίας όμως έγκειται στο ότι μπορεί να καταρριφθεί από στιγμή σε στιγμή, η διατύπωσή της προάγει τη σκέψη και οδηγεί τους επόμενους ένα βήμα πιο μπροστά.
Τα μαθηματικά είναι μια γλώσσα αυθύπαρκτη. Κανείς όμως δεν ψάχνει για τον άγνωστο χ ή ψ. Όταν οι μεταβλητές και τα σύμβολα παίρνουν σάρκα και οστά σε ένα φυσικό φαινόμενο, υπόκεινται σε αυστηρούς περιορισμούς και κάποιες μαθηματικές λύσεις απορρίπτονται επί φυσικού εδάφους.
( Η έννοια του κλειστού απείρου δεν υπάρχει, κατά τη γνώμη μου, γιατί το άπειρο δεν είναι πεπερασμένο ).
Tο «όπλο» του ποιητή είναι ο λόγος, δεν ξέρω αν υπόκειται σε φόρμες και περιορισμούς, κανένα καινούριο ποίημα όμως δεν πρόκειται να καταρρίψει κάποιο προηγούμενο, ταξιδεύει στο χρόνο και περιφέρει την απόλυτη μοναξιά του δημιουργού του, φυλακίζοντας τη στιγμή της σύλληψής του έξω από κάθε έννοια του χρόνου.
”απόλυτη μοναξιά του ποιητή”, ”έξω απ’ τον χρόνο”
μου φαίνεται πως τέτοιες εκφράσεις
δεν προσφέρουν τίποτα ουσιαστικό στην κουβέντα
παρά συντηρούν προκαταλήψεις.
Το F = G x ((m1 x m2)/r^2 (έτσι σκέτο) μπορεί να είναι από μια εξίσωση μαθηματικών μέχρι η, με μαθηματικό φορμαλισμό, διατύπωση του νόμου (ως προς το «μέτρο» μιας και η δύναμη είναι άνυσμα) του Νεύτωνα για τη βαρυτική έλξη. Έτσι κι αλλιώς σήμερα είναι μόνο μια καλή προσέγγιση για σώματα με μικρές μάζες (…) και η μορφή της υπονοεί έναν απόλυτα ντετερμινιστικό κόσμο που γνωρίζουμε ότι δεν αντιστοιχεί στον κόσμο μας.
Απεναντίας ΦΥΣΙΚΗ είναι να λες:
«… σύμφωνα με αυτήν την αντίληψη, το σύμπαν περιέχει κάτι και όχι τίποτα, επειδή είναι προτιμότερο να έχει κάτι παρά τίποτα. Έτσι, σε ένα σύντομο τρεμοπαίξιμο των βλεφάρων της φύσης, σε 10 εις της μείον 43 sec(= 0,000… συνολικά 43 μηδενικά! …0001), το σύμπαν δημιούργησε τον εαυτόν του: το χωρόχρονο, τη μάζα – ενέργεια, τις τέσσερις δυνάμεις. Ίσως να υπήρχε μόνο ένας τρόπος να συμβεί αυτό, και το σύμπαν τα κατάφερε! …»
[Από το βιβλίο του FRANK SHU: ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ (Δομή και εξέλιξη του σύμπαντος) τόμος 2 Γαλαξίες και Ηλιακό Σύστημα]
Το θέμα ΕΠΙΣΤΗΜΗ και ΤΕΧΝΗ δεν προτάσσεται για να διατυπώνονται ποιητικά ή καλλιγραφικά οι φυσικοί νόμοι, ούτε για να ζητάς πειραματική επαλήθευση από έναν ποιητή…
Το θέμα ΕΠΙΣΤΗΜΗ και ΤΕΧΝΗ προτάσσεται
– για να ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΝ οι μεν το έργο των δε και να πάψει μια αμοιβαία προκατάληψη που υπάρχει
– για να συνειδητοποιήσουμε (όλοι εμείς) την ανάγκη ύπαρξης στον πολιτισμό μας και των μεν και των δε
– για να ανακαλύψουμε το όποιο κοινό υπόβαθρο (κοινωνικό κλπ) γεννά ιδέες και στις δυο και
– για να πάψουμε να μιλάμε για τους «μεν» και τους «δε».
ΥΓ. Στο εν λόγω συνέδριο ακουστήκανε πραγματικά μερικές πολύ καλές ομιλίες. Όταν ετοιμαστούν τα πρακτικά και τα σχετικά dvd, και μοιραστούν, θα «απομαγνητοφωνήσω» (γιατί δεν κινήθηκε με έτοιμη γραμμένη ομιλία) το λόγο του Κώστα του Καζάκου και θα την περάσω εδώ. Προσωπικά τη θεωρώ ως την κορυφαία στιγμή του συνεδρίου!
@40 Η δήλωση του Βιζυηνού λειτουργεί ως ποιητική γραφή-απόδοση μιας συναισθηματικής κατάστασης, αλλά όχι ως νόμιμη περιγραφή μίας πραγματικής νοητικής αλλοίωσης. Ο γιατρός που τον εξέτασε δεν θα γράψει στην ιατρική του έκθεση “Μετεβλήθη εντός του ο ρυθμός του κόσμου”. Το νόημα της φράσης του Βιζυηνού δεν είναι ζητούμενο: μάς δίνεται άμεσα, μόλις αναλογιστούμε σε από ποιον εκφέρεται και σε ποια πλαίσια. Όσο δε για τη σημασία που θα δώσουμε στη λέξη ‘νόημα’, σου υπενθυμίζω ότι νόημα είναι η χρήση – και κάθε άλλη συζήτηση για το νόημα του νοήματος απλώς παρασιτεί σε βάρος του χρόνου μας.
Τα μαθηματικά είναι κώδικας, δεν είναι γλώσσα – δεν εμπεριέχονται στη σύσταση της πραγματικότητας, αλλά μεταφράζουν πληροφορίες για τη σύστασή της σε ένα σύστημα κατανοητό από όσους γνωρίζουν τον κώδικα. Επίσης, εξελίσσονται, όσο μας αποκαλύπτεται η πραγματικότητα. Τι τους λείπει για να είναι γλώσσα; Ο κόσμος που θα τη μιλάει. Μπορούν τα μαθηματικά να είναι ποίηση; Ασφαλώς!
@ 41. Διεξοδικό το σχόλιό σας, κύριε Γεωργίου. Συμφωνώ με όλα (όσα δηλαδή μπόρεσα να συγκρατήσω, γιατί τα μακροσκελή κείμενα, και δη στο διαδίκτυο, με κουράζουν και συχνά τα αδικώ).
@ 42 Το παράθεμα του Ηράκλειτου είναι τόσο ποίηση όσο και το “Τα παιδάκια που γυρνάνε στους δρόμους το βράδυ τα μαζεύει ο μπόγιας”.
@ 44 Η έννοια του κλειστού απείρου ασφαλώς υπάρχει, ανεξάρτητα από το αν υπάρχει το ίδιο το κλειστό άπειρο. Όσον αφορά δε το ίδιο το άπειρο, μπορεί κάλλιστα να είναι κλειστό για τους “απ’ έξω”.
Καλησπέρα σε όλους.
Πολύ γενικά για να βοηθήσω την συζήτηση. Tο κλειστό άπειρο είναι αυτό που ασυμπτωτικά αναγνωρίζουμε(μπορούμε να θεωρήσουμε με σχετική ασφάλεια) την συμπεριφορά του ενώ στο ανοικτό όχι.
Ένα σχόλιο – ερώτηση για τη ενοια της γλώσσας με αφορμή το σχόλιο 47 του κου Παναγιώτη.
Είναι γλώσσα οποιαδήποτε έκφραση βρίσκει αποδέκτη- αποκωδικοποιητή(δλδ τουλάχιστον δύο να συνενοούνται)με Βασική της ιδιότητα (δεν έχει μόνο αυτή) την αποκάλυψη της πραγματικότητας;
Επειδή πάνω κάτω αυτό πιστεύω θεωρώ πίσω απο το κείμενο του κυρίου Πάστακα βρίσκεται ακόμη μια φορά ” η αποξένωση του ανθρώπου απο το ίδιο το προϊόν που παράγει και ότι έχει γίνει εμπορευμα”. Έτσι ακριβώς όπως το ανέλυσε ο Κάρολος Μάρξ στο μεγαλυτερο έργο του. Τα επιτεύγματα του ανθρωπου(νεες τεχνολογίες) αντιμετωπίζονται τα περισσότερα σαν ξένα, ότι ήλθαν ξέχωρα απο αυτόν και καταναλώνονται. Ο άνθρωπος τόσα χρόνια δυσκολέυεται ακόμα να συνειδητοποιήσει την αναγκαιότητα για να σχεδιάζει την επιθυμία.
Αυτή τη δυσκολιά την ξεπερνάν για λιγο ο καλλιτεχνης και ο επιστήμονας. (και οι δυο είναι πλευρες του δημιουργού)
Η ιστορία είχε και θα έχει ραντεβού με τον καλλιτέχνη όπως και τον επιστήμονα που την τραβάει απο το μανίκι προς τα εμπρος. Όσοι όψιμα στα πρώτα βηματά της το είδαν καθαρά ήξερα σίγουρα ότι δεν θα ζήσουν κάποια όλικη δικαίωση. Μέσα σε αυτήν την προσπάθεια βρικεται η ποίηση της φυσικής και η φυσική της ποιήσης. Ετσι αντιλαμβάνομαι τη σχέση τους.
Την καλησπέρα μου ξανά σε όλους…
@ 47, 48
Θα μπορούσατε να γίνετε πιο σαφείς για το κλειστό άπειρο;
Θεωρείτε, για παράδειγμα, την απόσταση στην οποία δεν αλληλεπιδρούν δύο φορτία, και επομένως η δυναμική ενέργεια του συστήματός τους μηδενίζεται…κλειστό άπειρο;αλλά και πάλι αυτή η απόσταση δεν είναι πεπερασμένη;( σύμφωνα με τα μαθηματικά βέβαια η δυναμική ενέργεια του συστήματος μηδενίζεται στο άπειρο )
Πιστευω οτι στην τεχνολογικη αυτη εποχη , ο κοσμος εχει αναγκη για ποιηση περισσοτερο απο καθε αλλη φορα. Γιατι η ποιηση ενωνει ολεσ τισ φυλεσ, ολουσ τουσ ανθρωπουσ και ειναι επειγουσα αναγκη να ενωθουν οι ανθρωποι και να συνδυασουν την τεχνολογια και την επιστημη με την ποιηση και γενικοτερα με τισ τεχνεσ. Για μενα, ο μονοσ τροποσ σωτηριασ, ο μονοσ τροποσ σωτηριασ για την ανθρωποτητα, την αλλοτριωμενη αυτη ανθρωποτητα και παραδομενη στην ψευδαισθηση τησ υλικησ ευμαρειασ ειναι να ανακαλυψει ξανα την ψυχη του να εργαστει για τα πρωτεια του πνευματος. Και αυτο μπορει να το επιτυχει με την ποιηση στην ευρυτερη εννοια τησ. Γιατι η ποιηση δεν ειναι μονο η τεχνη να γραφεισ στιχουσ. Ποιηση ειναι η ψυχη, η αγαπη, η αθωοτητα, η ομορφια. Ειναι η ιδια η ζωη.
Ειμαι μολισ 17 και αυτη ειναι η γνωμη μου για την ποιηση. Ειμαι στην τεχνολογικη κατευθυνση και απο οτι καταλαβαινετε ειμαι ποιο κοντα στισ θετικεσ επιστημεσ. Περα απο αυτο μου αρεσει να μαθαινω γενικα για το τι συμβαινει γυρο μου και εχω καταλαβει οτι το σχολειο δεν μας τροφοδοτει σωστα και ισως η λυση σε πολλα καθημερινα και διαχρονικα προβληματα (βια, περιβαλλον, ελλειψη τισ ποιησησ και
φαντασιας κ.α.) ισωσ κρυβεται στην ελλειψη παιδειασ και σωστησ αγωγησ.