Όλες οι Χριστουγεννιάτικες λίστες ─με πρώτη τη δική μου─ σήπονται σιωπηρά. Ουδεμία έπραξε το καθήκον της: να μελετήσει σχολαστικά και τα χίλια εκδοθέντα έργα του έτους, αποφαινόμενη τυφλά για τα καλύτερα, ανεπηρέαστη, άψογη, αδέκαστη και καθαρή. Ας είναι. Αρκούμαι να σας προτείνω πέντε βιβλία που έχουν θέση στη βιβλιοθήκη σας, απολογούμενος στους ποιητές που δεν κατάφερα να μελετήσω γι’ ακόμη μία χρονιά.
- Γιώργος Δομιανός, «Καφετέρια, απόγευμα», Κάπα Εκδοτική. Συνεπής στην ιδιοφωνία του, ο Δομιανός παραδίδει ξανά κραυγές, σπαράγματα, όρνεα στη νέα του απόπειρα. Εραστής της φωτοβολίδας, καρφώνει στο τέλος το νόημα του, ανελέητος αποφθεγματοποιός. Ηδονίζεται μέχρις εσχάτων με την καθημερινή παράσταση, εσωτερική ή των οφθαλμών του. Εορτάζει τα πάθη του, τα μίση του, τις αγάπες του με ένταση, η οποία λειτουργεί καθοριστικά και ως προς τη μορφή των ποιημάτων του. Παραθέτω ενδεικτικά έναν και μόνο στίχο του, σα μονοσταυρία, ο οποίος θα αρκούσε για να μνημονεύσω το βιβλίο του:
«έχω τη δύναμη χιλίων λεόντων που φοβούνται»
- Αλεξάνδρα Σωτηράκογλου, «Ο άγγελος του σπιτιού», εκδόσεις Ενύπνιο. Δε γνωρίζω αν έχει προηγούμενο στα ελληνικά γράμματα η παρούσα απόπειρα της Σωτηράκογλου: ένα μεγάλο ποίημα με θέμα τον τοκετό. Ακούγεται δύσκολο, αφού δεν υπάρχουν λέξεις να χωρούν την κοσμογονία της γέννας, τις ορμόνες που πνίγουν το κορμί, τις παρουσίες που γεμίζουν το δωμάτιο, τους φόβους που θρυψαλλιάζουν τα γόνατα, την ευθύνη που κρατά την καρδιά σε μόνιμη συστολή μα, κυρίως, τη θεοθύελλα της σπλαχνικής δυνάμεως του ιερού θήλεος. Η Σωτηράκογλου καταφέρνει να μιλήσει για όλα αυτά με το δικό της τρόπο, συνθέτοντας ένα εκκωφαντικό νανούρισμα, μια υπέροχη αφήγηση με την πιο ηδεία, μητρική φωνή. Την συγχαίρω.
Οι άνθρωποι που πηγαινοέρχονται γύρω μου
Οι γιατροί, οι νοσοκόμες και τα μηχανήματα
Αν έπιαναν φωτιά
Αν καπνός, πυροβολισμοί και όπλα
Αν η συντέλεια
Δε θα μπορούσε να με σταματήσει
Δε θα μπορούσε να με εμποδίσει
Από το να φέρω την κόρη μου στον κόσμο
- Πηνελόπη Τριάντου, «Κατάνα», εκδόσεις Οδός Πανός. Πρωτόλειο μεν, αλλά όχι αδέξιο. Αξιοσημείωτος γλωσσικός παλμός, ευρηματικότητα, αποτελεσματική διύλιση της καθημερινής παράστασης, ώριμα βιωματικό γράψιμο (σαν τέκνο μιας ηλικίας που δεν έχει ακόμη διανυθεί), αποτελεσματική συναισθηματική φόρτιση. Η Τριάντου εκπλήσσει ευχάριστα με την πρώτη της απόπειρα, δημιουργώντας έναν ορίζοντα αναμονής μεταξύ της βαθείας σκέψης και της διατρητικής αίσθησης. Ίδωμεν.
τα τεντωμένα χέρια μου
θέλουν σταυρό ή τα πουλιά
να δικαιολογηθούν˙
κάτι μεγάλο ή παράλογο
ένα χωράφι ή μια θρησκεία
άλλωστε τι να πω;
πως έχω γίνει σκιάχτρο
περιμένοντας να σε αγκαλιάσω;
- Νίκος Παπάνας, «Στρογγυλές γωνίες», εκδόσεις Ιωλκός. Εσχάτως μνημονεύω βιβλία που δε μου αρέσουν. Τοιουτοτρόπως εκδικούμαι μια κριτική που δέχομαι για τα δικά μου γραφτά από ορισμένους, πως είναι «σκληρά». Πρόκειται περί υπέροχης ασκήσεως: να υπερβαίνουμε το προσωπικό μας γούστο, αναγνωρίζοντας τις αρετές του κειμένου καταντικρύ μας. Λεπτές διακειμενικότητες, ζυμωμένο ύφος, αιχμηρές σκέψεις, πλούσιες προσλαμβάνουσες φωλιάζουν στο βιβλίο του Παπάνα. Εμπρός στις αρετές αυτές, οι δικές μου ενστάσεις είναι ασήμαντες.
Πάλι ονειρεύομαι πως μ’ ονειρεύεσαι
ν’ αγγίζω χώμα να γεννιέται φως
πλάι σου να περπατώ πάνω στα κύματα
τον χτύπο της καρδιάς σου να μαθαίνω στα ρολόγια
πάλι ονειρεύομαι πως μ’ ονειρεύεσαι.
- Γεωργία Καλαφάτη, «Η αγέραστος Ρόζα», εκδόσεις ΑΩ. Θυμάμαι μιαν αποστροφή ενός κριτικού σημειώματος για την ποίηση του Μπουκόβσκι (έχω από καιρό λησμονήσει το όνομα του συντάκτη, ας με συγχωρήσει) ότι ο ποιητής έγραψε «μερικά από τα πιο αληθινά λόγια που γράφτηκαν ποτέ». Αυτό ακριβώς επιθυμώ να πιστώσω στην Καλαφάτη. Όχι ότι γράφει όπως ο Αμερικανός (τοιούτες ομοιότητες χρεώνονται κι ουχί πιστώνονται), αλλά ότι αποπειράται να γράψει με κωφή ειλικρίνεια. Ειλικρίνεια που δεν αφουγκράζεται αστικές ευγένειες και καθωσπρεπισμούς, αλλά επειδή έτσι γουστάρει, χτυπά τη γροθιά στο μαχαίρι της απώλειας και του έρωτα. Σημειώνω την εκδοτική φροντίδα του Πέτρου Μιχάλη ομού με την αμετροέπεια του ποιήματος, έτσι, για την αντίθεση.
Όσο πιο πολύ απαιτείται από τον κυβερνώντα καιρό να ξεσκατίζω τη μητέρα μου
(πέρσι ξεσκάτιζα τον πατέρα μου, πράγμα παράνομο, γλυκό κι άβολο –
κι ας μου συγχωρείται η σκατολογία,
αλλά όταν αυτή πρόκειται για κώλο μωρού, γονιού ή εραστή,
τελείται μια μυστική μυητική ένωση,
σαν δυο αθώες αγάπες να δοκιμάζουν ταυτόχρονα
ένα κομμάτι γλυκού χριστόψωμου)
τόσο επαναστατώ στην πεζότητα των διαθέσιμων υλικών
φορώντας τριαντάφυλλο στους καρπούς
και όλα της τα χρυσαφικά πάνω μου, ιδίως στα δάχτυλα
Καλή χρονιά στους ποιητές και σ’ όσους ποιητές δεν είναι!
