«Ο Ριχάρδος στη Γάζα: Το σώμα ως μνήμη, η σκηνή ως πεδίο ευθύνης» (Γράφει ο Γιώργος Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης)

Θεσσαλονίκη — Στις πρόβες του Ριχάρδου στη Γάζα, στο Θέατρο Τεχνών Θεσσαλονίκης, η ατμόσφαιρα μοιάζει ηλεκτρισμένη. Δύο γυμνοί άνδρες σηκώνουν προσεκτικά δύο σώματα γυναικών, ενώ στο βάθος προβάλλεται η εικόνα ενός παιδιού πίσω από ένα διάφανο φιλμ, το χέρι του απλωμένο προς το φως, σαν να ζητά αέρα. Η εικόνα αυτή —ταυτόχρονα ιερή και αφόρητα επίκαιρη— προμηνύει το τολμηρό εγχείρημα της ομάδας Ars Moriendi Theater Group, που στις 14 Νοεμβρίου θα παρουσιάσει σε πρεμιέρα το έργο Ο Ριχάρδος στη Γάζα, σε σύλληψη, δραματουργική σύνθεση και σκηνοθεσία Θάνου Νίκα.

Η παράσταση επιχειρεί μια επικίνδυνη σύνδεση: τον Σαίξπηρ με τη Γάζα, το αρχέτυπο του εξουσιομανή Ριχάρδου με την τραγωδία των αμάχων. Στη σκηνή, ο λόγος του Ριχάρδου Γ’ διασταυρώνεται με αποσπάσματα από το έργο της Caryl Churchill Seven Jewish Children και μαρτυρίες Εβραίων της Θεσσαλονίκης που χάθηκαν στο Άουσβιτς. Από τη συνάντηση αυτή δεν προκύπτει διδακτισμός, αλλά μια θεατρική τελετουργία μνήμης. Ο Νίκας δεν κατασκευάζει ένα θέαμα· ανασύρει φωνές. Το σώμα των ηθοποιών γίνεται φορέας Ιστορίας, ένας χορός που κυμαίνεται ανάμεσα στην εξομολόγηση και την εξέγερση.

Στις πρόβες, η ένταση είναι χειροπιαστή. Η ηλεκτρική κιθάρα του Θοδωρή Κότσυφα τέμνει τη σιωπή, ενώ οι οκτώ ερμηνευτές —Νικολέτα Αβραάμιδου, Σοφία Αλεβιζάτου, Ναταλία Γκατζώνα Παπαδάμ, Μάριος Δρόσος, Αλέξης Κότσυφας, Ευγενία Κουζέλη, Ξένια Παπαϊωάννου και Τάσος Ταλιανίδης— κινούνται με πειθαρχημένη ορμή, σαν να δοκιμάζουν τα όρια του σώματος και της συνείδησης. Η σκηνική γλώσσα θυμίζει περισσότερο τελετουργία αντί μνήμης, παρά κλασικό ανέβασμα. Το θέατρο εδώ δεν παρηγορεί· απαιτεί ευθύνη.

Ο Ριχάρδος στη Γάζα δεν είναι ακόμη ολοκληρωμένος, αλλά ήδη αποκαλύπτει τις προθέσεις του: να μετατρέψει το θέατρο σε ηθικό καθρέφτη της εποχής. «Πώς η Ιστορία, όταν μένει ατιμώρητη, επαναλαμβάνεται με νέα, εξίσου σκληρά πρόσωπα;» — αυτό είναι το ερώτημα που διατρέχει το έργο. Από τον κυνισμό της εξουσίας μέχρι τη σιωπή της διεθνούς κοινότητας, η παράσταση θέτει τη βία όχι ως γεγονός, αλλά ως διαχρονικό μηχανισμό.

Η πρεμιέρα θα γίνει την Παρασκευή 14 Νοεμβρίου 2025 στο Θέατρο Τεχνών Θεσσαλονίκης (Κωνσταντινουπόλεως 75), με παραστάσεις κάθε Παρασκευή και Σάββατο έως τις 29 Νοεμβρίου. Μέρος των εσόδων θα διατεθεί στη Medical Aid for Palestinians — μια χειρονομία που μετατρέπει την τέχνη σε πράξη αλληλεγγύης.

Στο τέλος μιας πρόβας, ο Θάνος Νίκας κοιτά τους ηθοποιούς του και λέει απλά: «Δεν κάνουμε θέατρο για να εξηγήσουμε, αλλά για να μην ξεχάσουμε». Ίσως εκεί να συνοψίζεται το πραγματικό ζητούμενο του Ριχάρδου στη Γάζα: να θυμόμαστε, ακόμη κι όταν ο κόσμος σωπαίνει.