Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Μανόλη Αναγνωστάκη οι εκδόσεις Μετρονόμος κυκλοφορούν έναν συλλογικό τόμο αφιερωμένο στο μελοποιημένο έργο του μείζονος ποιητή της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, σε επιμέλεια των Σπύρου Αραβανή, Ηρακλή Οικονόμου και Θανάση Συλιβού.
Δημήτρης Παπαδημητρίου, «Ο ποιητής του αήττητου προσωπικού ονείρου»
Η πρώτη μου επαφή με την ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη ήταν καταλυτική. Παιδί ακόμα ξεφύλλιζα την μονότομη ανθολογία του πάτερα (Ηρακλή) Αποστολίδη κι εκεί έπεσα στο «Σκάκι». Ένα ποίημα που με αποσβόλωσε. Καταρχήν η «εικόνα» του! Που με πήγαινε σε κάτι αντισυμβατικό, μοντέρνο. Όχι τραγούδι σαν να λέμε. Δεύτερο ο διαρκής και συνεπής συμβολισμός. Και τρίτο κατέγραφε κάτι που αισθανόμουν πως στον τόσο ιδιότυπο και ερμητικό κόσμο του σκακιού η συμβολική αυτή ιδέα ζούσε πάντα μέσα του, την είχα κι εγώ σχεδόν φευγαλέα συλλάβει και πριν ακόμη γίνει συγκεκριμένη, πριν ξεγλιστρήσει πάλι πίσω στο σκοτεινό βυθό της κινεζικής άγνωστης θάλασσας.
Τον είχα ακουστά τον Αναγνωστάκη από τους δυο φιλότεχνους και εμβριθείς γονείς μου. Μεγάλος βαθύς και ειλικρινής. Ρεαλιστής και ονειρικός ταυτόχρονα. Πως αλλιώς; Η γενιά της ήττας. Της Ήττας; Ποιας Ήττας; Σκεφτόμουν εγώ ο δούλος της τέχνης. Στην πέννα του η ήττα γινότανε πάλι μια Νίκη και Δόξα και Θρίαμβος σε μιαν πολύ ανώτερη σφαίρα. Ο ποιητής της ανυπότακτης ποίησης. Του αήττητου προσωπικού ονείρου.
Στοχασμός με αλήθεια. Μεγέθη αληθινά, πιστευτά και βιωμένα. Βάθος του νου, τιμιότητα και ήθος, όπως ταίριαζε στον ιδανικό, ιδεατό αριστερό μιας εποχής αλλιώτικης.
Έγραψα το «Σκάκι» κι ευτυχώς δεν άκουσα δυο τρεις εξωκαλλιτεχνικούς φίλους που με απέτρεψαν να το βάλω στη τηλεοπτική σειρά, ως «κουλτουριάρικο». Ήθελα να μπει και στους τίτλους. Κι οι τέσσερις βασικοί συντελεστές στο μοντάζ ήμασταν 50-50 με το «Χρώμα δεν αλλάζουνε τα μάτια». Ήθελα το ποίημα αυτό να χαράξει τη σκέψη, την καρδιά και το ήθος όλων των νέων ακροατών. Να γίνει ο όρκος μιας νέας γενιάς καλών πολιτών, με κόκκινες γραμμές στον μοιραίο και συντόμως επικείμενο συμβιβασμό Να φρουρεί το δικαίωμα στο όνειρο. […]
********************************************************************************************
Ο Αναγνωστάκης, αν και στην αρχή ήταν αντίθετος με τη μελοποίηση της ποίησης, ακούγοντας τα πρώτα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη σε δικούς του στίχους, το 1969 -έχοντας ήδη γνωριστεί μαζί του στις αρχές του ’60-, τελικά ενδίδει ταυτιζόμενος πολιτικά και αισθητικά με τον συνθέτη. Έτσι, τα δύο τραγούδια «Μιλώ» και «Χάρης 1944» του κύκλου Αρκαδία VIII γίνονται η αφετηρία για την ανάδυση του μελοποιημένου Αναγνωστάκη, προσφέροντας μέχρι σήμερα ορισμένα από τα σημαντικότερα τραγούδια της σύγχρονης μουσικής μας ιστορίας.
Κείμενα και μαρτυρίες τραγουδοποιών, συνθετών, μουσικών ερευνητών, δημοσιογράφων, φιλολόγων και συγγραφέων αναδεικνύουν τη δυναμική του μελοποιημένου λόγου του Αναγνωστάκη ως μια άρρηκτη -αλλά και ελάχιστα μελετημένη μέχρι σήμερα – έκφανση της ποιητικής του ιστορίας και καταθέτουν τη βιωματική τους σχέση με τον ποιητή.
Γράφουν και συμμετέχουν (με αλφαβητική σειρά) οι: Χρήστος Αβραμίδης, Μαρία Ακριτίδου, Θέμης Ανδρεάδης, Σπύρος Αραβανής, Αρλέτα, Αλέξης Βάκης, Νίκος Γκροσδάνης, Μιχάλης Γρηγορίου, Μάνος Ελευθερίου, Γιώργος Ζεβελάκης, Δημήτρης Κογιάννης, Νίκος Κομιανός, Θωμάς Κοροβίνης, Θάνος Μικρούτσικος, Γιώργος Β. Μονεμβασίτης, Πάνος Μπούσαλης, Χαριτίνη Ξύδη, Ηρακλής Οικονόμου, Άγγελος Πάνου, Δημήτρης Παπαδημητρίου, Αργύρης Παπαστάθης, Λάκης Παπαστάθης, Γιώργος Σκαμπαρδώνης.
Το βιβλίο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Λάκη Παπαστάθη (1943-2023) που γενναιόδωρα εμπιστεύτηκε στους επιμελητές του τόμου το σενάριο της ιστορικής εκπομπής του Παρασκηνίου, χάρη στην οποία γνωρίσαμε πολλές και πολλοί της νεότερης γενιάς το έργο του ποιητή.
****************************
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Εισαγωγή
Μαρία Ακριτίδου
Μανόλης Αναγνωστάκης – Χρονολόγιο
Αλέξης Βάκης
Ο επονίτης Μανόλης Αναγνωστάκης και η καταδίκη του σε θάνατο το 1949
Συνέντευξη του Μανόλη Αναγνωστάκη στον Θάνο Μικρούτσικο (Γ΄ πρόγραμμα, 17.1.1987)
Δύο μαθητές συνομιλούν με τον Μανόλη Αναγνωστάκη
Συνέντευξη στους Αργύρη Παπαστάθη και Ηρακλή Οικονόμου
Σπύρος Αραβανής
Ο μελοποιημένης Μανόλης Αναγνωστάκης και η «άλλη» σχέση του με το τραγούδι
Γιώργος Μονεμβασίτης
Η συνάντηση της μουσικής του Μίκη Θεοδωράκη με τον ποιητικό λόγο του Μανόλη Αναγνωστάκη
Μιχάλης Γρηγορίου
Για τον κύκλο τραγουδιών “Η αγάπη είναι ο φόβος”
Δημήτρης Παπαδημητρίου
Ο ποιητής του αήττητου προσωπικού ονείρου
Θέμης Ανδρεάδης
Ένα φωτεινό μυαλό
Νίκος Γκροσδάνης
…για να γνωρίσω έναν ποιητή
Τρεις νέοι σύνθετες-τραγουδοποιοί γράφουν για τον Μανόλη Αναγνωστάκη
Ηρακλής Οικονόμου
Το τραγούδι της ήττας
Αρλέτα
Ούτε εμένα. Μανόλη
Ο Μάνος Ελευθερίου για τον Μανόλη Αναγνωστάκη
Γιώργος Σκαμπαρδώνης
Αναγνωστάκης, το αφυλάκιστο αεράκι
Θωμάς Κοροβίνης
Η προφητεία, η σοφία και η ανάποδη νίκη
Χαριτίνη Ξύδη
Ένας πολύ συνειδητός ποιητής
Νίκος Κομιανός
Η γυναίκα στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη
Λάκης Παπαστάθης
Δεκαπέντε συν μια κινούμενες εικόνες
Χρήστος Αβραμίδης
Αναγνωστάκης και Λειβαδίτης: δώστε λουλούδια στους επαναστάτες που απέτυχαν
