Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, «Προς την Μητέρα μου»
Μάννα μου, εγώ ’μαι τ’ άμοιρο, το σκοτεινό τρυγόνι,
οπού το δέρνει ο άνεμος, βροχή που το πληγώνει.
Το δόλιο! όπου κι αν στραφή κι απ’ όπου κι αν περάση,
δε βρίσκει πέτρα να σταθή, κλωνάρι να πλαγιάση.
Εγώ βαρκούλα μοναχή, βαρκούλ’ αποδαρμένη
μέσα σε πέλαγο ανοιχτό, σε θάλασσ’ αφρισμένη,
παλαίβω με τα κύματα χωρίς πανί, τιμόνι
κι άλλη δεν έχω άγκυρα πλην την ευχή σου μόνη.
Στην αγκαλιά σου τη γλυκειά, μαννούλα μου, ν’ αράξω,
μες στο βαθύ το πέλαγο αυτό πριχού βουλιάξω.
Μαννούλα μου, ήθελα να πάω, να φύγω, να μισέψω
του ριζικού μου από μακρυά τη θύρα ν’ αγναντέψω.
Στο θλιβερό βασίλειο της Μοίρας να πατήσω,
κι εκεί να βρω τη μοίρα μου και να την ερωτήσω.
Να της ειπώ: είναι πολλά, σκληρά τα βάσανά μου,
ωσάν το δίχτυ που σφαλνά θάλασσα, φύκια κι άμμο•
είναι κι η τύχη μου σκληρή, σαν την ψυχή τη μαύρη,
π’ αρνήθηκε την Παναγιά κι οπόλεος δεν θαύρει.
Κι εκείνη μ΄αποκρίθηκε κι εκείνη απελογήθη:
«Ήτον ανήλιαστη, άτυχη, η μέρα που γεννήθης•
άλλοι επήραν τον ανθό και συ τη ρίζα πήρες•
όντας σε έπλασ’ ο Θεός δεν είχε άλλες μοίρες
Άγγελος Σικελιανός, «Η μάνα του Ντάντε»
Η Φλωρεντία σα ν’ άδειασε, της ’φάνη μες στον ύπνο της,
το χάραμα ως αρχίζει,
κι από τις φιλενάδες της μακριά τους δρόμους μοναχή
να σιγοσεργιανίζει…
Το νυφικό της φόρεμα φορώντας το μεταξωτό,
τα πέπλα τα κρινάτα,
τα σταυροδρόμια γύριζε, και στ’ όνειρο τής φάνταζε
καινούρια η κάθε στράτα…
Κι από τους λόφους πόλουζεν αχνό ανοιξιάτικο αυγινό,
σα μακρινά μελίσσια
αργόηχα τα καμπαναριά ξεψυχισμένα αχούσανε
βαθιά στα ερημοκλήσια…
Και ξάφνου, σα να βρέθηκε σε περιβόλι ανάμεσα,
μέσα στον άσπρο αέρα,
ντυμένο στα νυφιάτικα, με νεραντζιές και με μηλιές
γεμάτο πέρα ως πέρα…
Κι όπως τη σέρναν οι ευωδιές, ένα ψηλό δαφνόδεντρο
της ’φάνη να ζυγώνει,
που, στην κορφή του ανέβαινε, σκαλί πηδώντας το σκαλί
απάνου, ένα παγόνι
κ’ εκείνο λύγαε το λαιμό στο ’να και στ’ άλλο το κλαδί
δαφνόκουκα γεμάτο,
κ’ ένα έτρωγε, ένα το ’παιρνε κι από τον κλώνο το ’ριχνε
γοργό στο χώμα κάτω…
Την κεντημένη της ποδιάν εσήκωσεν αθέλητα
στον ίσκιο, μαγεμένη,
και να, σε λίγο εβάραινεν απ’ τα σγουρά δαφνόκουκα
μπροστά της φορτωμένη.
*
Απ’ της αυγής τον κάματο έτσι αναπαύτη μια στιγμή
μες σε δροσάτο νέφος
και γύρα οι φιλενάδες της απ’ το κρεβάτι επρόσμεναν
για να δεχτούν το βρέφος!…
**
Νικηφόρος Βρεττάκος, «Η μητέρα μου στην εκκλησία»
Άλλαξε τη μπόλια της η μητέρα μου κι ετοιμάστηκε
να πάει στην εκκλησία.
Καθαρή σαν αστέρι,
παρόλα τα μαύρα της, κατεβαίνει τα πέτρινα
σκαλοπάτια κοιτάζοντας την ευγένεια του ήλιου
και τις άσπρες πορτοκαλιές. Δεν ξέρει η μητέρα μου
τι είναι ο ήλιος. Τον φαντάζεται αγάπη
που ανατέλλει στον ουρανό — δεν ξέρει η μητέρα μου.
Δεν ξέρει αν ήτανε Σάββατο χτες,
δεν ξέρει αν αύριο είναι Δευτέρα.
Ωστόσο τις μέρες τις γνωρίζει καλά.
Η Κυριακή μυρίζει βασιλικό
κι η φωνή της καμπάνας είναι γλυκιά.
Δεν ξέρει πώς γίνεται. Γύρω της όλα
φαίνονται φρέσκα, δείχνουν αλλιώς.
************************************************************************************
Όταν πριν μερικά χρόνια η πολιτισμένη ανθρωπότητα δημιουργούσε την αναμφισβήτητα ωραιότερη εορτή της, για να τιμήσει τη μητέρα, επαναλάμβανε ό,τι είχαν κάνει κιόλας οι άνθρωποι του μύθου που θεοποιώντας την συνόψιζαν ολόκληρο το μυστήριο της ζωής. Με μια διαφορά: ο σύγχρονος άνθρωπος, γιορτάζοντας τη μητέρα, την απογύμνωσε από όλα τα σύμβολα βλέποντας σ΄αυτήν μόνο τη συγκεκριμένη Μάνα· αυτή που τον γέννησε, τον θήλασε, βασανίστηκε να τον μεγαλώσει κόβοντας το ψωμί από το στόμα της.
Ο Αρης Δικταίος συλλέγει με περισσή συναισθηματική έξαψη διαχρονικές φωνές κι αγαπημένες, που μιλάνε με το δικό τους αποκλειστικό λόγο για την Ιδέα της Μάνας.
Από τον Ομηρο, τον Σιμωνίδη, τον Ευριπίδη και τον Αισχύλο, στη Βίβλο, αλλά και στην Παλατινή Ανθολογία,στον Ηράκλειτο και στον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό, στον Ρωμανό τον Μελωδό και στον Ντάντε Αλιγκιέρι, στον Φρνασουά Βιγιόν και στον Λούθηρο, στον Σέξπιρ και στον Διονύσιο Σολωμό, στον Ανδρέα Κάλβο και στον Ανδρέα Λασκαράτο, η λογοτεχνική εμμονή, η ποιητική προσκόλληση στο πρώτο ταξίδι της ζωής μας προς ένα άλλο σώμα βρίσκει καλαίσθητη έκφραση.
[Από την παρουσίαση του βιβλίου]
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Πρόλογος του εκδότη
Η ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ
Όμηρος
Σίμωνίδης ο Κείος, Δανάη
Από το βιβλίο των Εβραίων, Ο ψαλμός της Δεβόρα
Αισχύλος, από τους Πέρσες
Ευριπίδης, από Μήδεια, Τρωάδες, Εκάβη, Ικέτιδες, Φόνισσες
Από την Παλατινή Ανθολογία
P, Ovidius Naso, από τις Μεταμορφώσεις
Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός, Ελεγεία στη Μητέρα του
Tu Fu, Ο στρατολόγος του Σιχ-Χάο
Dante Alighieri, από τη Θεία Κωμωδία
Francois Villon, Μπαλάντα
Martin Luther, Για τη μητρότητα
William Shakespeare, από τον Κοριολάνο
Το δημοτικό τραγούδι
Δημοτικό Σερβίας, Η μάνα των Γιούγκοβιτς
Καισάριος Δαπόντες, Ήρθε λοιπόν η μάνα μου
Elisabetha Goethe, Επιστολές προς τον γιο της
Ανδρέας Κάλβος, Εις θάνατον
Marceline Desbordes Valmore, Προσευχή
Διονύσιος Σολωμός, Η τρελή μάνα, Η ελληνίδα μητέρα, Επιστολές στη μητέρα του
Heinrich Heine, Στη μάνα μου
Nikolaus Lenau, Ο ψυχοπαθής
Victor Hugo, Το παιδάκι
Γεώργιος Ζαλοκώστας, Η μητρική στοργή, Ο βορείας που τ΄αρνάκια παγώνει
Edgar Allan Poe, Στη μητέρα μου
Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, Νανούρισμα
Ανδρέας Λασκαράτος, Η γέννησή μου
Γεράσιμος Μαρκοράς, Θυμητικό, μάνα
Γεώργιος Μαρτινέλλης, Φόνισσα μάνα
Paul Deroulede, Το παιδί στο στρατό
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Προς τη μητέρα μου
Κωστής Παλαμάς, από τον Τάφο
Ιωάννης Πολέμης, Ευτυχισμένη μάνα
Ιωάννης Γρυπάρης, Μάνα
Πέτρος βλαστός, Της μάνας μου
Σωτήρης Σκίπης, Ο θάνατος της μητέρας
Στέφανος Δάφνης, Η σκάλα
Henrik Ibsen, από τον Πέερ Γκυντ
Γιάννης Βλαχογιάννης, Η μάνα
Νίκος Καζαντζάκης, από το Ο Χριστός ξανασταυρώνεται
Άγγελος Σικελιανός, Η μάνα του Δάντη
Daniel Varoujan, Γράμμα νόστου
Κωνσταντίνος Τσάτσος, Το κόνισμα της μάνας
Στρατής Μυριβήλης, από τη Ζωή εν τάφω
Pearl Buck, από τη Μάνα
Giovanni Pascoli, Γυρισμός
Maecel Proust, Από την Αλληλογραφία με τη μητέρα μου
Rainer Maria Rilke, Πριν από τα πάθη, Η Κοίμισης της Θεοτόκου
Λαμπρος Πορφύρας, Η μάνα των θλιμμένων, Το δώρο του Χριστού
Νικόλαος Ποριώτης, Η μάνα
Κώστας Ουράνης, Μυρολόγι, Άλλοτες και τώρα
Federico Garcia Lorca, από τη Γέρμα
Ηλίας Βενέζης, Παραμύθι του 1935
Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Ύστερ΄από πεντε χρόνια
Μαρία Πολυδούρη, Της μητέρας μου
Κική δημουλα, Βιογραφικός πίνακας
Νικηφόρος Βρεττάκος, Η μητέρα μου στην εκκλησία
Ορέστης λάσκος, Ο θάνατος της μητέρας
Hugo Klauw, Η μητέρα
ΑΝΘΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ
Η Μητέρα στη θεματική της ελληνικής ποίησης
Κριτικός δείκτης των ελλήνων συγγραφέων της ανθολογίας
Σημειώματα για τους ξένους συγγραφείς της ανθολογίας
ΣΧΟΛΙΑ
