«Δεν είμαι υπέρ της νοσταλγίας, όχι τουλάχιστον με μη γόνιμο τρόπο. Ο σύγχρονος κόσμος προχωράει γρήγορα, με έναν ρυθμό που αφήνει συχνά ελάχιστο χρόνο για να κατανοήσουμε τις όποιες αλλαγές, πράγμα το οποίο μας οδηγεί σε συνθήκες αποξένωσης»
Ο Νίκος Παναγόπουλος μιλάει στο Ποιείν για τη βραβευμένη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Πέρασμα» που κυκλοφορεί από τις ΑΩ εκδόσεις. Ο ποιητής καταφέρνει να δημιουργήσει έναν πολυστρωματικό ποιητικό λόγο, γεμάτο ανατροπές και αντιφάσεις. Στη συνέντευξη μάς αποκαλύπτει πηγές έμπνευσης, συναισθηματικές καταστάσεις και φιλοσοφικές ανησυχίες που διέπουν το έργο του. Η φύση, η μνήμη, ο χρόνος και η ανθρώπινη ύπαρξη αποτελούν κεντρικούς άξονες στην ποίησή του, με τη σιωπή και τη νύχτα να λειτουργούν ως καταφύγια της δημιουργίας. Οι εναλλαγές των προσώπων, οι μυστηριώδεις εικόνες της φύσης και η αναφορά σε σύγχρονα γεγονότα ή προσωπικότητες, όπως ο Χάντερ Σ. Τόμσον, ενδυναμώνουν τη δυναμική του έργου του, προσφέροντας μια βαθύτερη κατανόηση της ποίησης ως μέσο επικοινωνίας και αναστοχασμού.
-Η πρόσφατη βράβευσή σας αποτελεί μια σημαντική αναγνώριση για την ποιητική σας πορεία. Αισθάνεστε ότι η βράβευση προσφέρει ένα νέο φως στη γραφή σας ή, ίσως, σας ωθεί σε νέους λογοτεχνικούς προσανατολισμούς;
Α: Σίγουρα αποτελεί μια σημαντική ενθάρρυνση, όπως για κάθε νέο λογοτέχνη. Η τέχνη δεν λειτουργεί μέσα σε κενό όπως και τίποτα άλλο στη ζωή, οπότε είναι πολύ πιθανόν ένα τέτοιο γεγονός να επηρεάσει και να σηματοδοτήσει εξελίξεις. Προσωπικά εγώ επικεντρώνομαι στην δουλειά μου έχοντας πάντα όμως ένα ανοιχτό μυαλό για καινούργια πράγματα και επαναξιολογώντας ανά τακτά διαστήματα την πορεία την οποία ακολουθώ.
-Ποιες ήταν οι κύριες πηγές έμπνευσης για την ποιητική συλλογή σας; Υπάρχουν προσωπικές εμπειρίες που καθοδηγούν την γραφή σας;
Α: H φύση και ο άνθρωπος με όλες τους τις εκφάνσεις παίζουν αναμφισβήτητα ένα σημαντικό ρόλο. Σε δεύτερο επίπεδο θα έλεγα οι αναγνώσεις μου από την ιστορία και την λογοτεχνία του 20ου αιώνα, χωρίς να αποκλείω φυσικά τις τελευταίες δεκαετίες και τα γεγονότα που φτάνουν ως τις μέρες μας. Όσο αφορά προσωπικές εμπειρίες, δεν θα μπορούσαν να μην είναι η κινητήριος δύναμη και ο σπινθήρας στο σύνολο της γραφής μου, όμως πάντα σε μια γόνιμη συνάρτηση με αυτά που προανέφερα και τους γενικότερους προβληματισμούς που εκτείνονται πέρα από το ατομικό.
-Η συλλογή σας χαρακτηρίζεται από πολυστρωματικό γλωσσικό περιβάλλον. Ποια είναι η σημασία της εναλλαγής των προσώπων στην ποίησή σας;
Α: Η εναλλαγή των προσώπων έχει τον ρόλο της ανάλογα με τις επιταγές της έμπνευσης και της ανάγκης για επικοινωνία την ώρα της δημιουργίας. Αν αυτή κατορθώνει κάθε φορά να υπηρετεί τη λειτουργία και τον σκοπό του ποιήματος τότε θεωρώ ότι είναι κάτι το επιτυχημένο.
Μυστικά Πατώντας πεπονόφλουδες στην άκρη/του ουρανού,/o λύκος χάνεται κάπου στην εξοχή.
Η αλεπού κοιμίζει τα μικρά της. /Ολόκληρες πόλεις βυθίζονται μέσα σε/ μια σταγόνα βροχής.
-Στο ποίημα «Μυστικά», οι εικόνες της φύσης, όπως ο λύκος που χάνεται και οι πόλεις που βυθίζονται σε μια σταγόνα βροχής, δημιουργούν μια αίσθηση του απρόβλεπτου και του μυστηρίου. Τι θέλατε να εκφράσετε με αυτές τις αντιφάσεις και πώς συνδέονται με την ιδέα του μυστικού στην ποίησή σας;
Α: Δεν θα ήθελα να δώσω κάποια συγκεκριμένη ερμηνεία η οποία θα λειτουργούσε περιοριστικά για τον αναγνώστη. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι σε αυτό το ποίημα υπάρχει ένα στοιχείο «αποκαλυπτικό» ή καλύτερα «οραματικό», μια ας το πούμε “μεγέθυνση” της πραγματικότητας. Εντάσσεται στα πλαίσια της ποίησης μου και της όλης μου αντίληψης η οποία θεωρεί πως ακόμη και τα πιο καθημερινά πράγματα έχουν το στοιχείο του μυστικού και της έκπληξης, φτάνει να το ανακαλύψουμε. Και ποιος τρόπος είναι καλύτερος από την ποίηση για να το κατορθώσουμε αυτό;
Έλευση
«Μέσ’ από χιονισμένους δρόμους/ μέσ’ από πυκνά και συνάμα άδεια/ δέντρα, ο αναβάτης έρχεται κρατώντας/ μια λάμπα/ περνώντας από τα βουνά και τις/ πεδιάδες/ οι νιφάδες κολλάνε πάνω στο παλτό/ και το καπέλο του, το άλογο να αναπνέει/ βαριά βουλιάζοντας στο κάτασπρο/ χιόνι/ διασχίζοντας τη χιονοθύελλα που/ φαίνεται όλο να μεγαλώνει/ κουβαλώντας ένα κλειδί ή μια έμπνευση/ ένα γράμμα ή μια λέξη, σ’ εσένα που/ ξέχασες το βιβλίο ανοιχτό για λίγο και/ κοιμήθηκες
-Στο ποίημα «Έλευση», η εικόνα του αναβάτη που διασχίζει το χιονισμένο τοπίο κρατώντας μια λάμπα και κουβαλώντας μια έμπνευση ή μια λέξη φέρει μια έντονη ατμόσφαιρα μοναξιάς και μυστηρίου. Τι συμβολίζει για εσάς ο αναβάτης και η διαδρομή του μέσα στη χιονοθύελλα;
Α: Συμβολίζει κάποιον που έρχεται μέσα από αγώνα και αντιξοότητες, από μακριά για να μας παραδώσει όμως κάτι που είναι τελικά πολύτιμο και σημαντικό για εμάς, για τη ζωή μας. Χωρίς να θέλω να το περιορίσω σε μία συγκεκριμένη ερμηνεία, αυτός ο κάποιος μπορεί να είναι ο ποιητής και η όλη πορεία του έργου του μέχρι να φτάσει στον αναγνώστη ο οποίος θα το δεχτεί.
-Στο ποίημα «1953», παρατηρούμε μια ενδιαφέρουσα εναλλαγή προσώπων που δημιουργεί μια δυναμική σχέση ανάμεσα στον ποιητή και τον αναγνώστη. Πώς η μετάβαση από το πρώτο πρόσωπο, που έχει μια εξομολογητική διάσταση, στο δεύτερο πρόσωπο, που μοιάζει να καθορίζει την ποιητική φωνή, επηρεάζει το νόημα του ποιήματος;
Α: Όπως είπα και πρωτύτερα, η εναλλαγή των προσώπων θεωρώ πως ακολουθεί τις επιταγές της έμπνευσης και της ανάγκης για επικοινωνία που υφίστανται εκείνη την στιγμή. Σίγουρα μπορεί να επηρεάσει το νόημα ενός ποιήματος, το θέμα είναι αν αυτό λειτουργεί με τρόπο θετικό που να υπηρετεί το νόημα και τον σκοπό του ποιήματος.
-Παρατηρούμε μια αναφορά στον Χάντερ Σ. Τόμσον στο ποίημα «2005». Ποιες πτυχές του αμερικανικού τρόπου ζωής επιθυμείτε να αναδείξετε μέσω αυτής της αναφοράς;
Α: Αυτό που θα ήθελα βασικά να αναδείξω σε αυτό το ποίημα αναφερόμενος στον Αμερικανό δημοσιογράφο και συγγραφέα Χάντερ Σ. Τόμσον ήταν η ηθική διάσταση του έργου και της προσωπικότητάς του. Παρόλες τις ακρότητές του, θεωρώ υπήρξε μια από τις φωνές που θέλησαν να λειτουργήσουν ως συνείδηση για την Αμερική του 20ου αιώνα και των αρχών του 21ου αλλά και ευρύτερα του σύγχρονου κόσμου.
Τέλη του Νοέμβρη
Κρυμμένος στα βάτα,/ κάποτε ζεσταινόμουν με τη φωτιά/ των λέξεών σου./ Τώρα μόνος, κοιτάζω πολύ αργά,/ πέρα, εκείνο το κοκαλωμένο φεγγάρι.// Σιωπηλός, μεταμελημένος, κοιτάζω/ τα κιτρινισμένα φύλλα των μουριών/ που ολοένα πέφτουν.
-Στο ποίημα «Τέλη του Νοέμβρη», η εικόνα του «κοκαλωμένου φεγγαριού» και τα «κιτρινισμένα φύλλα των μουριών» αναδύουν μια αίσθηση απομόνωσης και χρονικής παγίδευσης. Μιλήστε μας γι’ αυτό.
Α: Προφανώς το ποίημα περιγράφει μια τέτοια συνθήκη, απομόνωσης και χρονικής παγίδευσης, εκφράζει μία απώλεια η οποία θα μπορούσε και να μην περιορίζεται σε έναν χαμένο έρωτα. Οι δύο εικόνες του «κοκαλωμένου φεγγαριού» και τα «κιτρινισμένα φύλλα των μουριών» είναι μια αντίστιξη, τονίζει μια αντίθεση, ακινησίας και κίνησης, έστω αργής, που έχει να κάνει με το πέρασμα του χρόνου και τη δική μου παρουσία, η οποία μοιράζεται μοιραία ανάμεσά τους.
-Η φύση παίζει σπουδαίο ρόλο στα ποιήματά σας. Μπορείτε να μας πείτε πώς η φύση λειτουργεί σαν καταφύγιο στις λέξεις σας και πώς συνδέεται με τη δημιουργική διαδικασία;
Α: Λειτουργεί ως εφαλτήριο και αφορμή αλλά και ως ένας τρόπος να αναπτύξω περαιτέρω τις σκέψεις και τα συναισθήματά μου. Και μια μόνο στιγμή δίπλα ας πούμε από ένα δέντρο θεωρώ μπορεί να γίνει πολύτιμη και ιαματική για κάποιον. Μέσα από τις διάφορες εκφάνσεις της, φιλικές ή εχθρικές, η σχέση μας με τη φύση είναι ουσιώδης και πρέπει από την πλευρά μας να την αντιμετωπίζουμε με σεβασμό και προσοχή. Αν το κάνουμε αυτό, πιστεύω θα ανταμειφθούμε.
-Στην ποίησή σας, διαχέεται μια έντονη αίσθηση της απώλειας, της μνήμης και της νοσταλγίας για το παρελθόν. Πώς αντιλαμβάνεστε τη σχέση της ποίησης με τον χρόνο και τις συνεχώς μεταβαλλόμενες συνθήκες της ανθρώπινης ύπαρξης;
Α: Θα σημείωνα ότι δεν είμαι υπέρ της νοσταλγίας, όχι τουλάχιστον με μη γόνιμο τρόπο. Ο σύγχρονος κόσμος προχωράει γρήγορα, με έναν ρυθμό που αφήνει συχνά ελάχιστο χρόνο για να κατανοήσουμε τις όποιες αλλαγές, πράγμα το οποίο μας οδηγεί σε συνθήκες αποξένωσης. Πιστεύω όμως ότι υπάρχουν τα εφόδια αντίστασης σε αυτό, τα οποία η ποίηση διαθέτει. Η ενασχόληση με αυτή είτε ως συγγραφέας είτε ως αναγνώστης μπορεί να λειτουργήσει εξισορροπητικά και ανασταλτικά σε αυτή την ταχύτητα και τη φθορά των μεταβαλλόμενων συνθηκών. Η ποίηση, όπως η τέχνη γενικότερα, καθώς είναι στενά συνδεδεμένες με τη μνήμη, είναι φορείς μνήμης, και βοηθούν με την παρουσία και τη λειτουργία τους να διατηρηθούν ζωντανές οι συνδέσεις με τον εαυτό μας και με αυτό που χάνεται.
-Τι ρόλο παίζει η σιωπή και η νύχτα στην ποίησή σας; Υπάρχουν ιδιαίτερες συναισθηματικές καταστάσεις ή ιδέες που ενεργοποιούνται μέσα σε αυτές τις συνθήκες;
Α: Είναι συνισταμένες οι οποίες έχουν να κάνουν κλασσικά με τη δημιουργία, τουλάχιστον η σιωπή είναι θεωρώ ο φυσικός της χώρος. Όπως για πάρα πολλούς ποιητές και συγγραφείς, έτσι και για εμένα έχουν σημαντικό ρόλο και θέση όχι μόνο κατά τη διαδικασία της γραφής αλλά και ως θέματα τα οποία περιέχονται σε αυτή. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια, της σιωπής και της νύχτας, υπάρχει μια εγρήγορση, ενεργοποιούνται δυνατότητες, διαθέσεις, ευαισθησίες και οπτικές οι οποίες δεν είναι δυνατόν να εμφανιστούν εν τη απουσία τους. Είναι συνεπώς με τον ένα ή τον άλλο τρόπο βασικά συστατικά της γραφής.
