Πατριωτάκια του ήλιου
Ψηλά μ’ έναν πυρσό από στάχυα η λεβεντιά
προχωρεί μες στα κύματα και τραγουδάει:
Ω παιδιά που με νιώθετε πατριωτάκια του ήλιου
με βέργες και παράξενα πουλιά στα χέρια,
με χλοερές καρδιές και μάτια καθαρά
που ακούτε από τις παραλίες την ανατολή να βουίζει
ζεσταίνοντας στην αγκαλιά σας ένα φως απέραντο
από την άκρη τ’ ουρανού ως το βάθος της καρδιάς
με πείσμα πορφυρό πατριωτάκια του ήλιου
που λέτε: ο μόνος δρόμος είναι η ανατολή!
Της ελιάς και της συκιάς και του κυπαρισσιού,
των αμπελιών των ξεροπόταμων και των μεγάλων τρούλων
η γη ακουμπάει από τη μια μεριά στην όχθη των ονείρων σας.
Ακούστε με είμαι από τους δικούς σας δώστε μου ένα χέρι
που ν’ αγαπάει, με μιας να κόβει τα ολόκληρα όνειρα.
Να κολυμπάει ελεύθερα στα νιάτα των νεφών.
Η γη μιλάει κι ακούγεται απ’ το ρίγος των ματιών.
*
Παιδί με το γρατζουνισμένο γόνατο
Παιδί με το γρατζουνισμένο γόνατο
κουρεμένο κεφάλι όνειρο ακούρευτο
ποδιά με σταυρωμένες άγκυρες.
Μπράτσο του πεύκου γλώσσα του ψαριού
αδερφάκι του σύννεφου!
Κοντά σου είδες ν’ ασπρίζει ένα βρεμένο βότσαλο,
άκουσες να σφυρίζει ένα καλάμι.
Τα πιο γυμνά τοπία που γνώρισες,
τα πιο χρωματιστά.
Βαθιά-βαθιά ο περίπατος του σπάρου,
ψηλά-ψηλά της εκκλησίτσας το καπέλο
και πέρα-πέρα ένα βαπόρι με φουγάρα κόκκινα.
Παιδί με το γρατζουνισμένο γόνατο
χαϊμαλί τρελό σαγόνι πεισματάρικο.
Παντελονάκι αέρινο,
στήθος του βράχου κρίνο του νερού.
Μορτάκι του άσπρου σύννεφου!
*
Ήλιος ο Πρώτος
Έπαιξα με το χιόνι του Χελμού,
μαύρισα μες στης Λέσβος τους ελαιώνες.
Έριξα βότσαλα λευκά σε μια Μυρτώα θάλασσα,
έπλεξα πράσινα μαλλιά στης Αιτωλίας τη ράχη.
Τόποι που με του φεγγαριού το αλησμονάνθι
και με του ήλιου τους χυμούς με θρέψατε,
σήμερα ονειρεύομαι για σας
μάτια που να σας συντροφέψουν μ’ ένα φως καλύτερο.
Μάτια για έναν περίπατο καλύτερο.
Οι νυχτιές χαλκεύουνε στα έγκατά σας
ζωγραφιές ηράκλειες.
Εκείνος που θα βγει να πει: ορίζω τη ζωή
δίχως ν’ αστροπελεκιστεί απ’ το θάνατο,
εκείνος που σε μια φουχτιά καθάριου αγέρα
θα πει να γεννηθεί γυμνό ένα ρόδο και θα γεννηθεί.
Εκείνος θα `χει μες στα στήθια του εκατό αιώνες
μα θα είναι νέος, νέος ωσάν φωνούλα νιόκοπου νερού
που χύνεται από το πλευρό της μέρας.
Νέος ωσάν βλαστάρι απείραχτου κλαδιού.
Νέος χωρίς ρυτίδα γης μήτε ουρανού σκιά,
μήτε χαράς αμαρτωλού ευφροσύνη.
***********************************
Με τον Οδυσσέα Ελύτη μας χωρίζει μια γενιά. Ο «Ήλιος ο Πρώτος» (1943) – ένα ποίημα για το δύσκολο καιρό – ανήκει στη γενιά μου.
Άρχισα να γράφω τη μουσική πάνω σ’ ολόκληρο το ποίημα το 1966, στην Αθήνα. Τελείωσα το 1969 στο Λονδίνο. Η επιλογή και η ευθύνη με οδήγησαν να γράψω τρεις φορές το έργο απ’ την αρχή. Ηχογραφήθηκε στην Αθήνα γιατί μόνο εδώ μπορούσα να χρησιμοποιήσω τα μουσικά όργανα (σαντούρι, λαούτο, λαούτο, μπαγλαμάς), που τα χρώματά τους νόμιζα πως θα αποδώσουν αυτήν τη νωπογραφία. Χρησιμοποίησα τραγουδιστές, πεζή φωνή και χορωδία γιατί έτσι μόνο νομίζω, απαντούσα στις απαιτήσεις του ποιήματος.
Το μεταφυσικό στοιχείο που κρύβει ο λόγος του Ελύτη το πέρασα στην ομάδα φωνών και κράτησα για τους τραγουδιστές την προσωπική κραυγή, την αγωνία, τον αγώνα και την ελπίδα. Δεν έκανα «λαϊκή μουσική» όπως και ο Ελύτης δεν κάνει «λαϊκή ποίηση».
Οι νέες φωνές της Μαρίας Δημητριάδη και του Σταύρου Πασπαράκη και η ώριμη φωνή του Γιάννη Φέρτη με βοήθησαν να βρω ένα μέτρο στο ύφος. Το έργο το νιώθω σαν ένα χρέος στη γενιά του Ελύτη, στη δική μου γενιά και σ’ εκείνη που έρχεται να δώσει τη μάχη της στο δύσκολο καιρό…
Γιάννης Μαρκόπουλος, 1969
(Το σημείωμα στο οπισθόφυλλο του δίσκου)
*********************************************************
Τα τραγούδια του δίσκου
1)Εισαγωγή – Γιάννης Φέρτης & Χορωδία
2) Δεν ξέρω πια τη νύχτα – Σταύρος Πασπαράκης
3) Δίνω το χέρι στη δικαιοσύνη – Μαρία Δημητριάδη & Χορωδία
4) Ω, να σπάσουν οι πέτρες – Μαρία Δημητριάδη
5) Σώμα του καλοκαιριού – Σταύρος Πασπαράκης & Χορωδία
6) Ω, αμάραντο πέλαγο – Γιάννης Φέρτης, Μαρία Δημητριάδη & Χορωδία
7) Κάτω στης μαργαρίτας τ’αλωνάκι – Μαρία Δημητριάδη & Χορωδία
8) Τα παιδιά – Μαρία Δημητριάδη
9) Παιδί με το γρατσουνισμένο γόνατο – Μαρία Δημητριάδη & Χορωδία
10) Πίνω νερό, κόβω καρπό – Μαρία Δημητριάδη & Χορωδία
11) Φωτιά, ωραία φωτιά – Μαρία Δημητριάδη
12) Μισοβουλιαγμένες βάρκες – Σταύρος Πασπαράκης & Χορωδία
13) Ναυτάκι του περιβολιού – Μαρία Δημητριάδη & Χορωδία
14) Ζωγραφιές Ηράκλειες – Μαρία Δημητριάδη & Χορωδία
15) Πατριωτάκια του ήλιου – Σταύρος Πασπαράκης & Χορωδία
