Σαν Μαρτίνο ντελ Κάρσο
Από κείνα τα σπίτια
δεν απόμειναν
παρά κάποια
σκέλεθρα τοίχων
Από τόσους
που με συναναστρέφονταν
δεν έμεινε
κανένας
Μα στην καρδιά μου
όλ’ οι σταυροί παρόντες
Είν’ η καρδιά μου
η πιο ρημαγμένη χώρα
*
San Martino del Carso
Di queste case
non è rimasto
che qualche
brandello di muro
Di tanti
che mi corrispondevano
non è rimasto
neppure tanto
Ma nel cuore
nessuna croce manca
Èil mio cuore
il paese più straziato
Valloncello dell’Albero Isolato, 27 agosto del 1916
************************************************************************************
Το ποίημα «SanMartino del Carso» φέρει ως ένδειξη του τόπου και του χρόνου γραφής «Λαγκαδάκι του Μοναχικού Δέντρου, 27 Αυγούστου 1916». Γράφτηκε κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου από τον νεαρό οπλίτη του 19ου Συντάγματος Πεζικού, τον Ιταλό ποιητή Giuseppe Ungaretti, που πολεμούσε στην πρώτη γραμμή του μετώπου στο Κάρσο, μόλις λίγα μέτρα μακριά από το μοναδικό δέντρο που είχε απομείνει όρθιο στο πεδίο της μάχης, μετά την ολοσχερή καταστροφή του χωριού San Martino del Carsoόπου βρισκόταν.
Το δέντρο αυτό, μια γυμνή μουριά, ριζωμένο ανάμεσα στις πέτρες και τα ερείπια, καταμεσής των χαρακωμάτων, σηματοδοτούσε τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον αυστροουγγρικό και τον ιταλικό στρατό και χρησιμοποιήθηκε ως υψομετρικό σημείο αναφοράς στους ιταλικούς χάρτες των πολεμικών επιχειρήσεων του Όρους Σαν Μικέλε και ως στόχος στόχευσης του πυροβολικού των ουγγρικών στρατευμάτων.
Με ορατές τις πληγέςπάνω στον κορμό τουαπό τη βαρβαρότητα του πολέμου, από τα διασταυρούμενα πυρά και τους βομβαρδισμούς, το «μοναχικό δέντρο» του Ουνγκαρέττι έγινε το σύμβολο του επισφαλούς ορίου μεταξύ ζωής και θανάτου. Στον συμβολισμό αυτό συνέτεινε και το γεγονός ότι, για λίγο χρονικό διάστημα, το δεντράκι πέταξε κάποια φύλλα, κάτι σαν ζωή που αντιστέκεται μέσα στα ερείπια. Εντυπωσιασμένοι οι Ούγγροι στρατιώτες του 46ου συντάγματος, φεύγοντας,πήραν μαζί τους,τεμαχισμένο σε κομμάτια,τον κορμό του δέντρου ως κειμήλιο. Από το 1916 ο κορμός, φορτισμένος με μεγάλη συμβολική αξία ώστε να γίνει ιστορικό μνημείο, εκτίθεταιστο ουγγρικό Μουσείο Πολέμου της πόλης Σέγκεντ.
Το ποίημα συμπεριλήφθηκε στην πρώτη συλλογή του Ουνγκαρέττι Il porto sepolto (Το θαμμένο λιμάνι, 1916), η οποία εκδόθηκε στην πόλη Ούντινε σε 80 αριθμημένα αντίτυπα και περιλάμβανε ποιητικές συνθέσεις της πολεμικής εμπειρίας του ποιητή, γραμμένες σε σκόρπια, μικρά κομμάτια χαρτιού.
