`
«Στο σταυροδρόμι της ελληνικής μουσικής εμφανίζεται, το 1959, ο Μίκης Θεοδωράκης με την πρωτοποριακή δημιουργία του Επιταφίου, μια σειρά τραγουδιών βασισμένη στο ομώνυμο ποίημα του Γιάννη Ρίτσου. Ο Θεοδωράκης συνέθεσε στο Παρίσι τα πρώτα επτά τραγούδια και τα έστειλε στον Χατζιδάκι. Ο Χατζιδάκις τα ενορχήστρωσε με τον τρόπο του και τα παρουσίασε για πρώτη φορά το καλοκαίρι του 1960 στο ελληνικό κοινό με τη Νάνα Μούσχουρη. Τις πρώτες μέρες του φθινοπώρου ο Επιτάφιος στην ενορχήστρωση του Χατζιδάκι θα κυκλοφορήσει σε δίσκο 33½ στροφών από την εταιρεία Phillips-Fidelity.
Επιστρέφοντας από το Παρίσι, το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς, ο Θεοδωράκης διαφωνεί εντελώς με την ενορχήστρωση και την εκτέλεση του Χατζιδάκι και ενορχηστρώνει εντελώς διαφορετικά τον Επιτάφιο. Ο δίσκος, σε 33½ στροφές κι αυτός, θα κυκλοφορήσει δύο μήνες αργότερα από την εταιρεία Columbia. Ο δίσκος αυτός θεωρείται η γενέθλια πράξη του νέου μουσικού είδους που ονομάστηκε από τον ίδιο τον Θεοδωράκη “έντεχνο ελληνικό τραγούδι”. Μέχρι τότε κανείς δεν είχε σκεφτεί να μελοποιήσει την “υψηλή ποίηση” του μοντερνισμού και να τη “δέσει” με ήχους και όργανα (μπουζούκι κ.λπ.) από το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι.
Ο ίδιος ο Θεοδωράκης αφηγείται σε συνέντευξή του, πολλά χρόνια αργότερα, το πολιτισμικό σοκ που προκάλεσε το πρώτο άκουσμα αυτής της εκτέλεσης στους φίλους του όταν τους έβαλε να ακούσουν την πρώτη εγγραφή. Ακόμα και σημαντικοί διανοούμενοι της εποχής ένιωσαν περίεργα ακούγοντας στίχους του Ρίτσου να συνοδεύονται από μπουζούκι και να τραγουδιούνται από λαϊκό τραγουδιστή. Ομως ο Θεοδωράκης επέμεινε…
…Η πολιτισμική διαφορά των δύο προσεγγίσεων του Επιταφίου είχε να κάνει τόσο με τα στοιχεία της προσωπικότητας των δύο δημιουργών όσο και με την πολιτικο-πολιτισμική οπτική τους. Στον Θεοδωράκη βάραινε το εξωστρεφές ταμπεραμέντο και η έντονη πολιτική αντίληψη. Δύο στοιχεία που ήταν μακριά από τον εσωστρεφή κύκλο αναζητήσεων του Χατζιδάκι.
Ο Θεοδωράκης μπήκε σε μονοπάτια που νωρίτερα είχε ανοίξει ο ιδιοφυής Χατζιδάκις και τα μετέτρεψε με την πολιτική και τη μουσική προσωπικότητα και το ταλέντο του σε λεωφόρους. Στράφηκε εξαρχής στα μεγάλα ακροατήρια, τα οποία θέλησε να «μπολιάσει» με τη μεγάλη ποίηση. Ηταν μια πραγματική πολιτισμική επανάσταση…
…Αν η ποίηση ήταν η πηγή έμπνευσης του Θεοδωράκη, ο δίσκος ήταν το νέο ΜΜΕ για τη διάδοσή της. Και βεβαίως η λαϊκή συναυλία ήταν η πολιτική και πολιτιστική έκφραση της νέας κουλτούρας μέσα από την οποία ο Μίκης αναζήτησε το ευρύ λαϊκό ακροατήριο.
Με τον τρόπο του και τηρουμένων των αναλογιών, ο Θεοδωράκης χρησιμοποίησε αντίστοιχους τρόπους διάδοσης της μουσικής του με αυτούς που χρησιμοποιούσαν την ίδια εποχή διεθνώς οι Μπιτλς στην Αγγλία, ο Μπομπ Ντίλαν και η Τζόαν Μπαέζ στις ΗΠΑ κ.λπ. Από αυτήν την άποψη, μπορούμε να πούμε πως ο Θεοδωράκης αποτέλεσε την ελληνική εκδοχή μιας νέας διεθνούς πολιτικής αντίληψης για τη μουσική και τον πολιτισμό που εξαπλωνόταν εκείνα τα χρόνια».
`
(Απόσπασμα από το βιβλίο)
`
******************************************************************
`
“Ο κόσμος δεν ακούει με τα αυτιά του, ακούει με τη φαντασία του” είχε πει ο Θεοδωράκης μιλώντας για το Άξιον Εστί του Ελύτη. Κι ο κόσμος “άκουσε με τη φαντασία” και τραγούδησε για πολλά χρόνια σπουδαίους ποιητές όπως ο Γκάτσος, ο Λόρκα, ο Σεφέρης, ο Ρίτσος, ο Ελύτης, ο Νερούδα, ο Καββαδίας και πολλούς άλλους. Όλα αυτά χάρη στο έντεχνο τραγούδι που διαμόρφωσαν ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης. Το έντεχνο με την ποιητική του άλλαξε το τραγούδι. Άλλαξε τον τόπο. Άλλαξε τους ανθρώπους. Άλλαξε και την αντίληψη που είχαμε για τον εαυτό μας. Και αναδείχτηκε σε κορυφαία αναφορά του ελληνικού πολιτισμού κατά τον 20ό αιώνα. Σε αυτήν τη μοναδική διαδρομή συνέβαλε η έκρηξη της επικοινωνίας στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Ήταν το LP των 33 1/2 στροφών που διαμόρφωσε τους έντεχνους κύκλους τραγουδιών, οι οποίοι αγαπήθηκαν από τη νεολαία της εποχής και πέρασαν στο ευρύ ελληνικό ακροατήριο. Και μετά ήρθαν οι διεθνείς διαδρομές του Χατζιδάκι και του
Θεοδωράκη που εξάπλωσαν τις καλύτερες στιγμές της Ελλάδας στον κόσμο.
`
(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
`
****************************************************************
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Το τραγούδι και η μουσική
Πρώτες μελοποιήσεις στίχων στην Ελλάδα
Η μαζική εξάπλωση του έντεχνου στην Ελλάδα
Η μαζική επικοινωνία και το έντεχνο τραγούδι
Το έντεχνο ορίζει και ορίζεται
Το έντεχνο στη μεταπολίτευση
Το έντεχνο μετά το 1985
Αποτιμήσεις και προοπτικές
Επίμετρο – Το έντεχνο τραγούδι στην ελληνική δισκογραφία
