`

ΚΑΡΔΙΑ BLEU ΚΑΙ COEUR ΓΑΛΑΖΙΑ

ΕΓΩ: Όταν ανεβαίνω και κατεβαίνω τις σκάλες δεν θυμάμαι το ασανσέρ. Το ασανσέρ το θυμάμαι στην έρημο ή στο τραπεζάκι του καφενείου. Για να ενώσω ένα λαϊκό και μακρινό όρο με τη μικρή περιστέρα που πάλλει ανάμεσα στα δάχτυλά μου έχω ανάγκη να κάνω να πετάξουν τα πενήντα ζευγάρια μάτια μου, το κολέγιό μου από βιολέτες, στον αέρα τον κακά θερμασμένο. Στο τέλος τέλος και αντί γι αυτούς, βλέπω την εύθραυστη κλωστή που θα ενώνει όλα τα πράγματα με κάθε πράγμα και κάθε πράγμα με όλα τα υπόλοιπα.

Ο ΦΙΛΟΣ ΜΟΥ: Δεν πρέπει να ανησυχείς για τις σχέσεις αλλά για τα ίδια τα απομακρυσμένα πράγματα. Τίποτα πιο αντιποιητικό από τη λογική σχέση ανάμεσα σε δυο αντικείμενα όποιας τάξης κι αν είναι. Πρέπει να σπάσουν τα σχοινιά των ορατών σχέσεων και των αοράτων. Πρέπει να αφήνεις τα αντικείμενα και τις έννοιες να πηγαίνουν ελεύθερα όπου θέλουν, να μάχονται, να πετάνε για να είναι ο κόσμος πιο διασκεδαστικός και να μπορεί να υπάρχει η αληθινή ποίηση.
Οι ποιητές έχετε έναν τρομερό φόβο να χάσετε το κεφάλι κι έναν ακατανόητο έρωτα
με [αυτό που έχουν πειστεί να ονομάζουν] η λογική ποιότης. Είναι παράλογο να συμφωνείς ότι το παπούτσι δεν χρησιμεύει σε τίποτε άλλο εκτός από παπούτσι και η κουτάλα εκτός από κουτάλα. Το παπούτσι και η κουτάλα είναι δυο μορφές μιας ακραίας ομορφιάς και μιας ζωής δικής τους τόσο έντονης όπως η δική σου και πάνω απ’ όλα έχουν μια ικανότητα για περιπέτεια που εσύ δεν υποπτεύεσαι καν.

ΠΟΙΗΤΗΣ: Αχ έλα! Εγώ μπορώ να μετατρέψω το παπούτσι σ’ ένα βαρκάκι ή…

ΦΙΛΟΣ: Όχι! Όχι! Το παπούτσι δεν είναι τίποτε άλλο από παπούτσι, χωρίς να του εφεύρεις καινούρια προσωπικότητα, παπούτσι που μπορεί να πάει με μια ελιά ή με μια μύτη, στη θάλασσα του Νότου, στη μέση μιας απλής συγκίνησης από αύρα.

ΠΟΙΗΤΗΣ: Τέλεια. Είναι ένα ακόμα ποιητικό γεγονός .
ΦΙΛΟΣ: Όχι. Ποιητικό όχι, πραγματικό, πραγματικότατο, ζωντανό.[από] Βεβαίως ποιητικό, γιατί ποιητικά είναι όλα, αλλά ζωντανό, χωρίς φαντασία, σαν ένα μυρμήγκι σαν ένας πίδακας νερού.
Τα ποιητικά γεγονότα μένουν κλεισμένα στα βιβλία και δεν μεταβιβάζουν. Μιλάω γι αυτό που φαίνεται με τα μάτια. Είδα εγώ ένα γάϊδαρο με κεφάλι αηδονιού και ένα μεγάλο κύμα σαν τρία λιοντάρια από νερό, σταματημένο από το φόβο που του προκαλούσε ένα σπυρί αλάτι.

`

*

ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ ΣΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΤΟΥ ΣΑΡΛΩ

[ λείπει το πρώτο φύλλο του χειρογράφου]

Στοχασμός 1ος

Να αναγνωρίσουμε πως η Καλιφόρνια είναι μια ωραιότατη πόλη. Υπάρχουν υπερβολικά ποδήλατα, είναι [αλήθεια] σίγουρο, αλλά έχει αντιθέτως πάνω από ένα εκατομμύριο από τηλεφωνητές με ηλεκτρισμό στα στήθη.
Όταν εγώ πήγα στην Καλιφόρνια υπήρξα φιλοξενούμενος της μητέρας του Τσάρλυ Τσάπλιν. Ήταν μια κυρία συνολικά αδύνατη που έκλαιγε κάθε μέρα με το που ακουγόταν η προσευχή στον άγγελο. Άγρια και τρυφερή. Ακόμα και οι εφημερίδες να το πουν, αυτή δεν υπήρξε ποτέ διανοούμενη. Έβαζε τα παπούτσια του συζύγου της. Υπήρξε μια γυναίκα λίγο αφρόντιστη, από αυτές που ξαφνικά μαγειρεύουν ένα φασιανό με τρόπο θαυμαστό.
[ Αναγνώριζε δυο μεγαλοφυΐες. Το Σαίξπηρ και το γιο της.]
Όταν ο γιος της έφαγε το παπούτσι, εκείνη κατάλαβε πως έπρεπε να πεθάνει γιατί η αποστολή της είχε τελειώσει. Η παστή εγγλέζα ξέρει να ξαπλώνει στην ώρα της στο φέρετρο.[Στην κηδεία οι γείτονες έλεγαν] Η κηδεία υπήρξε εξαίσια. Οι γείτονες έκλαιγαν λέγοντας : Α, τη φτωχή κυρία, που τόσο της άρεσε η μουστάρδα, φτωχή, φτωχή, που τόσο της άρεσε η μουστάρδα! [ Και μια ανύπαντρη] Και λέγεται πως μια ανύπαντρη, εχθρός του σινεμά [ κραυγάζει …φτωχές κότες που γεννάτε! ] , αγόρασε τέσσερις οδοντοστοιχίες από νίκελ για να περιγελάσει την ταφή.
[ Κυρία μου: Έχω την ανησυχία ] ότι στην Καλιφόρνια δεν υπάρχουν αρκετοί ερωδιοί για να παραστέκουν το πτώμα σου. Γι αυτό σου κάνω μια κηδεία από δάκρυα. [Βοήθησε και η σύμπτωση ότι τώρα μου αρέσει πολύ να κλαίω. Το να κλαίς είναι πράγμα εξαίσιο. Ακόμη δεν έχουν έρθει οι αναγεννησιακοί.] Αντίο, μητέρα του Σαρλώ. Η τραγωδία σου ως ηθοποιού υπήρξε το πιο συγκινητικό του μοντέρνου θεάτρου. Ήθελες να βάλεις μάτια ζηλιάρας λέαινας αναπαριστώντας το Σαίξπηρ και έβαζες μάτια από πληγωμένη μποξέρ. Ο Οθέλος αντί να σε στραγγαλίσει, στου έδινε χτύπημα ντιρέκτ στο [γενάκι] γένι. Ω μανουλίτσα του μεγάλου ηλίθιου! Ω Δυσδαιμόνα Νοκ Άουτ.!
Αντίο. Αντίο. Αντίο. Γιατί πήγες στην Βόρεια Αμερική μʼ ένα μικρό μπαούλο και ένα φτερό από παγώνι; Πες μου! Ποιος ήταν ο πρώτος που έβαλε στο γιο σου τα παντελόνια του [ ακορντεόν] Καϊάφα και το καπέλο από αγκάθια;
[Ω Μάτερ Κομικόσα! Αναπαύσου!]
[ Να στοχαστούμε.]

`

[Vox po ] Φωνή λαού

Πέθανε του Τσάρλυ Τσάπλιν η μάνα
Νεκρή την πάνε σε μια κάλτσα

Η κάλτσα ανήκε στον Πιο Νόνο
Νεκρή την πάνε σε μια μποτίλια Ανίς ντε Μόνο.

Η μποτίλια ανήκε στο Ενρικετάκι
Νεκρή την πάνε σε ποδηλατάκι.
Το ποδήλατο ήταν του Μανωλάκη
Νεκρή την πάνε σʼ ένα [ αερόλιθο] σαλιγκαράκι
Το σαλιγκαράκι ανήκε σε τράγο γερό
Νεκρή την πάνε σε έναν φακό.

Ο φακός του Τσάπλιν αναπόσπαστο μέλος
Νεκρή την πάνε σε μια ρόδα χωρίς τέλος.

`

[ Στοχασμός 2ος]
Υπάρχει μιας διαφορά πολύ αξιοσημείωτη ανάμεσα σε όλους του άνδρες και το Σαρλώ. Οι άνδρες όλοι γελάνε με τα χρωματιστά ψάρια και ο Σαρλώ κλαίει για τα χρωματιστά ψάρια.
Σε καμιά αισθητική δεν έχει χρησιμοποιηθεί ο θρήνος με τρόπο τόσο καθαρό. Ο θρήνος υπήρξε πάντα μια συνέπεια. Ο Σαρλώ κάνει από το θρήνο αιτία, πηγή απομακρυσμένη χωρίς σχέσεις με το θέμα που τον παράγει. Θρήνος στρογγυλός. Θρήνος για τον εαυτό του.
Το γέλιο προσφέρεται στα χρωματιστά ψάρια γιατί το γέλιο είναι άφθονο και δεν κοστίζει προσπάθεια. Αφού προσφέρεις γέλιο στη γυναίκα, στον ουρανό και [στις κορυφές] στους χαρούμενους αέρηδες της άνοιξης, μένει ακόμα γέλιο για τους ελέφαντες και για τα χρωματιστά ψάρια, τα [θλιμμένα] ήσυχα, τα πολύ απομακρυσμένα χρωματιστά ψάρια. Ο θρήνος είναι άλλο πράγμα. Παραδίδεται στον έρωτα και στο νεκρό που αποχαιρετά. Αυτός που κλαίει λιώνει σαν κερί. Όλοι είναι τσιγκούνηδες στα δάκρυά του τους γι αυτό το λόγο.
Ο Σαρλώ, αντιθέτως, παραδίδει το θρήνο του στα χρωματιστά ψάρια δίνοντας παράδειγμα σοφίας και ταπεινότητος απαρόμοιαστο.
Γι αυτό όλες οι πράξεις του και οι χειρονομίες του έχουν μια καινούρια αίσθηση.
Στο νεκρό δίνει το μουστακάκι του [τρυφερό] [όμορφο] παγκόσμιο και όμορφο, στην πείνα δίνει την ηρεμία του, στην καταιγίδα την ξέφρενη το απερίγραπτο πηγαινέλα των ώμων του, αλλά στα ψάρια, στα φτωχούλικα και παράλογα χρωματιστά ψάρια, τους φέρνει το θρήνο του χωρίς [αιτία] κανόνα, το θρήνο του τον πρόσφατα [βγαλμένο] πηγμένο [από] στα κρύσταλλα από όπου γλιστράει.
Τώρα, με το που έλαβε την είδηση του θανάτου της μητέρας του [ της μαμάς του], ο Σαρλώ δεν έχει κλάψει καθόλου. Ο Σαρλώ έχει λιποθυμήσει. Αυτή υπήρξε η άποψη η πιο [ ωραία] παρακινδυνευμένη για το έργο του, τόσο ανείπωτη και τόσο αναμενόμενη που μοιάζει απίστευτη. Ξαφνικά ανακαλύφθηκε η καρδιά της δεσποινίδας που είχε φυλαγμένη. Ο Σαρλώ με φτερά. Ο Σαρλώ των κύκνων. Ο Σαρλώ των κρίνων της κοιλάδας. Ο Σαρλώ του λεκτικοί ιδιώματος από τις βεντάλιες και του κοκκινίσματος της ερωμένης. Φαντασμένος. Όμορφος. Αστρονομικός.
Πώς ήταν η λιποθυμία αυτού του άνδρα;
Το κοινό θα ήθελε να τον δει να πέφτει σʼ αυτές τις τρομερές φραγκοσυκιές της Δύσης τις γεμάτες βελόνες όπου κάθονται φορές τα πρόσωπα του σινεμά· [ άλλα] μερικά πρόσωπα από τα χωριά προσφιλή σε αθώα τρύκ θα ήθελαν να τον δουν να γλιστράει πάνω σʼ ένα ερπετό ή να σπάζει το νερό της λιμνούλας με το καταπονεμένο του σώμα. Στην πραγματικότητα, η λιποθυμία έγινε στην πολυθρόνα του υπνοδωματίου του. Κόντρα στον πόνο του ανοιχτού τηλεγραφήματος, πάλευε ο γρήγορος αέρας το [βενταλ] πάι πάι που ξεσήκωνε την κόρη. Στον κόσμο θα είχε αρέσει [πολύ] υπερβολικά αυτή η λιποθυμία που δίνει το κλειδί πολλών ακατανόητων ταινιών και κάνει αυθεντική τη φήμη του θλιμμένης τάσης που σιγά σιγά θα έπαιρνε ο Σαρλώ.
Η γνώμη μου [ γι αυτό] είναι αντίθετη [σε αυτό] στο χάσιμο των αισθήσεών του. Ο Σαρλώ δεν έπρεπε να λιποθυμήσει ποτέ για μιαν αιτία τόσο ακατάλληλη. Ο Σαρλώ, με το που έλαβε την είδηση, θα μπορούσε να έχει προσποιηθεί, τυλίγοντας τα μάτια του σε έναν από αυτούς τους διαλόγους [ατέλειωτους] [ νατουρα…] τους ρεαλιστικούς που αντέχει με τη σελήνη και να έχει δώσει τη λιποθυμία του στα χρωματιστά ψάρια, τα μοναδικά ικανά να μην το καταλάβουν, για να δηλώσει και να συγκεκριμενοποιήσει την ίδρυση [της αισθητικής] του ειδικού του ύφους.
[ Αλλά ]
Όταν ήρθε στα συγκαλά του πήρε ένα αυτοκίνητο και πήγε στο σπίτι της μαμάς του. Στην πόρτα ήδη τον ανάμεναν οι μορμόνοι, που είναι οι πρώτοι που πάνε σε όλες τις κηδείες των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο μίστερ Κούλιτζ, μαθαίνοντας την είδηση, έστειλε ένα εκφραστικό τηλεγράφημα που έλεγε I am sorry, που σημαίνει στα ισπανικά « Λυπάμαι πολύ» . Ο Σαρλώ αμέσως απάντησε με αυτό τον τρόπο: Thank you, που σημαίνει στα ισπανικά «ευχαριστώ πολύ». Έχει πολύ εγκωμιαστεί αυτό το χαρακτηριστικό του προέδρου.
Η μητέρα του Σαρλώ θάφτηκε από [ μια] τον [ μοναχή] αγαπημένο της σκύλο βοηθημένο από μια μοναχή που [ ζύγιζε 300 κιλά] ονομάζεται [ …ζοταν] κυρά Κλάρα Μποντς
Το πρόσωπο της νεκρής ήταν ήρεμο, χωρίς καν το ελάχιστο περιστέρι ούτε το πιο ασήμαντο μερμήγκι να το διαταράσσει. Ο Σαρλώ είχε τη λεπτότητα να παραιτηθεί από όλα τα στέμματα.
Ο Μπενίτο Μουσολίνι έστειλε πλήθος από σφαίρες τυφεκίου που στο κέντρο τους ανοίγεται μια όμορφη ιταλική όπερα από συμπαγές ασήμι.
Ο Ροκφέλερ πλήθος από καθρέφτες.
Οι Εβραίοι των βορειοδυτικών δικαιολογήθηκαν αποδίδοντας την παράλειψή τους στην ευθραυστότητα των λουλουδιών.
Ο Σαρλώ απόθεσε στα πόδια του πτώματος το πρώτο πουκαμισάκι που φόρεσε παιδί.
[ Αρχίζουν να φτάνουν από όλους τους δρόμους πλήθη παράξενα που έρχονται στην ταφή.]
Όπως πέφτει το χιόνι [ σε μεγάλη] σε μεγάλες μάζες, υπάρχει φόβος ότι η Νορβηγία θα παρέμβει στο γεγονός και θα κάνει διαμαρτυρία εκ μέρους του Υπουργείου.
Τέσσερα αυτοκίνητα είναι έτοιμα να φύγουν με μεγάλη ταχύτητα τη στιγμή που το χώμα [ θα πέσει πάνω] θα καλύψει το φέρετρο.
Πάνω από ένα εκατομμύριο από αστέρια έκαναν παρέλαση [ κάτω] πάνω στα πανιά από μαύρο βελούδο.
Το πένθος της Καλιφόρνιας είναι τόσο μεγάλο, που ο κυβερνήτης διέταξε μπουκέτα από μανόλιες σε όλες τις μάνικες της βενζίνης.

[ λείπουν τα φύλλα 10 και 11 του χειρογράφου]

[Να φέρουμε] Δώστε πράγματα χαρούμενα στην ευτυχισμένη νεκρή
[ ματάκια ποντικού και μποτίλιες με ανίς]
φιλάκια ποντικού και στεναγμούς από ανίς.

[ Πάνε του Τσάρλυ Τσάπλιν τη μητέρα
Ατσάλι γκρί με 20 τσίγκο έχει το φέρετρο.]
Φέρνουμε πράγματα τρυφερά στη νεκρή του χτες,
[μια γριά] [ ένα μωρό χωρίς κεφάλι] μωρό μισοκοιμισμένο
βελόνες και κλωστές.

Οι γείτονες προσφέρουν λεμονάδα στο Σαρλώ
[Οι πληγωμένες πιανόλες…]
Μπαστούνι του αγοράζουν οι σπουδαστές παλιό.

Ε! Ε! Ε!Ε!
Α!Α!Α!Α!
Ω!Ω!Ω!Ω!

1928
1 του Σεπτέμβρη

[στην πίσω πλευρά του φύλλου 9 του χειρογράφου ]

Ο αρχάγγελος Γαβριήλ με ταινίες και κουπιά
ανάβει εύθραυστος το κρυφό φανάρι του
Γκρίζα της Νέας Υόρκης, γωνίες καθαρές

στην πίσω πλευρά του φύλλου 12 του χειρογράφου]

Έχει πεθάνειη μητέρα του Σαρλώ
Το φέρετρο δώρισε ο Μίστερ Χένρυ Φορντ.

Ο Σαρλώ στο παράθυρο να κλαίει δεν σταματά…
τα δάκρυα τον γεμίζουν ψίχουλα από ψωμιά.
Κοντά στο κοιμητήρι εφευρέτης τον φιλά
πρωινών χωρίς βροχή για σπίτια εσωτερικά.

Συνέχεια κελαηδούσαν τρία πουλιά μηχανικά
Ο Έντισον αν ήθελε τα έκανε ζωντανά.
`

`

**********************************************************

EΠΙΜΕΤΡΟ

Κείμενα του 1928. Το μικρό πέρασμα προς τη δεύτερη περίοδο της ποίησης του Λόρκα, τη λιγότερο γνωστή στην Ελλάδα, αλλά τη μόνη που σώζει την παρουσία του Λόρκα ποιητικά στον Ισπανόφωνο κόσμο. Παιγνιώδης διεκπεραίωση του ποιήματος, δοκιμές συντακτικών τρόπων στην απόδοση του σπινθήρα των ανοίκειων λέξεων που γειτονεύουν καθʼ υπαγόρευσιν του Υπερρεαλιστικού Μανιφέστου και διπλό κλειδί. Ένα «μπορώ να το κάνω» στις αιτιάσεις του Νταλί τελικά απρόσφορο, σαν μάταιη ερωτική επιστολή. Η μετάφραση χαρισμένη στο Νίκο Μητρογιαννόπουλο. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει προσεχώς.

από Σπύρος Αραβανής
1 Σχόλιο