[author] Του Γιώργου Πατιού [/author]
Το πρώτο πράγμα που παρατήρησα μόλις γύρισα στην Ελλάδα τον περασμένο Σεπτέμβρη ήταν πως κανείς δεν γελούσε, και για να είμαι και πιο ακριβής, ούτε καν χαμογελούσε. Σπεύδω να συμφωνήσω πως δεν ήταν και κάποια σπουδαία παρατήρηση και πως σαφέστατα ήταν μια λογική κατάληξη τριών πολύ δύσκολων ετών.
Αυτό που δεν ήταν και μια τόσο λογική κατάληξη, ήταν η δεύτερη παρατήρηση που έκανα: όλοι λέγανε ψέμματα, συνεχώς, ασύστολα, τόσο στους εαυτούς τους όσο και στους άλλους.
Πρώτο ψέμα: θα αντέξουμε μωρέ, του Έλληνα ο τράχηλος… Με την αναγκαία διευκρίνιση πως του Έλληνα ο τράχηλος μια χαρά υπέμενε 400 χρόνια ραγιαδισμού, οι σημερινοί Έλληνες δεν αντέχουμε και τόσο. Δεν αναφέρομαι μόνο στο προφανές παράδειγμα των καθημερινών αυτοκτονιών ούτε και στο ακόμα προφανέστερο των νεο-αστέγων. Αναφέρομαι κυρίως στον πανικό και την έκδηλη οργή που μας κάνει να τσακωνόμαστε για ψύλλου πήδημα στα φανάρια και τις διασταυρώσεις, που μας κάνει να έχουμε (συνολικά ως Έλληνες για να ξηγιόμαστε) γίνει οι καλύτεροι πελάτες των αντικαταθλιπτικών.
Δεύτερο ψέμα:οι πολιτικοί/δημοσιογράφοι/βιομήχανοι/πλουτοκράτες/ευρωπαίοι κτλ φταίνε. Πάντα ο ʽάλλοςʼ ποτέ εμείς οι ίδιοι. Που τους ψηφίσαμε και τους ξαναψηφίσαμε (σαν εκλογική πλειοψηφία). Που τους διαβάζουμε και τους παρακολουθούμε (ακόμη και τώρα οι ειδήσεις της Τρέμη και του Πρετεντέρη είναι πρώτες σε τηλεθέαση). Που τους γυρεύουμε μια χούφτα ψωμί σε αντάλλαγμα της παντοτινής μας υποταγής (ακόμη και τώρα, στο Πέραμα δεν καταφέρονται εναντίον του εργοδότη τους αλλά εναντίον του ελληνικού κράτους που δεν πληρώνει έγκαιρα, λες και εάν πλήρωνε ο –εκάστοτε- εργοδότης θα τους έδινε κάτι παραπάνω από ʽέναντιʼ όπως χρόνια γίνεται στην ναυπηγο-επισκευαστική ζώνη). Κτλ…
Τρίτο ψέμα: εμείς φταίμε γιατί α) μαζί τα φάγαμε ή β) οι ίδιοι πριμοδοτήσαμε την δημιουργία και την επιβίωση ενός σάπιου καθεστώτος δούναι και λαβείν. Αγνοούμε βέβαια πως έτσι οδηγούμαστε στην λογική της καταδίκης του βιασμένου θύματος «γιατί ήταν προκλητική η συμπεριφορά της, κοινώς ʽτα ήθελεʼ»…
Για να προλάβω την εύλογη απορία του πως γίνεται να θεωρώ ψέμμα τόσο την κατηγορία εναντίον πάντα του άλλου αλλά ταυτόχρονα και την αυτοκατηγορία, διευκρινίζω πως το βασικό ψεύδος και των δύο είναι πως κάθε φορά οι κατηγορίες βαραίνουν μόνο το ένα σκέλος, αφήνοντας την άλλη πλευρά ανέγγιχτη. Έτσι τελικά το ψέμα εδώ είναι η μονόπλευρη οπτική μας…
Τέταρτο ψέμα: το θέμα είναι ηθικής φύσεως. Έτσι, πχ, το πραγματικό πρόβλημα είναι άλλοτε η έλλειψη δικαιοσύνης ή η έλλειψη ισότητας ή η έλλειψη δημοκρατίας ή η έλλειψη ηθικών αρχών των εχόντων την εξουσία, κτλ. Εδώ, όντως, η καρδιά της διαπίστωσης είναι αληθινή. Πραγματικά το μεγαλύτερο πρόβλημα της σημερινής ελληνικής κοινωνίας είναι η έλλειψη μιας σταθερής και, δεδομένης για όλα τα μέλη της, συλλογικής ηθικής πρακτικής. Το ψέμα εδώ βρίσκεται στην έλλειψη πραγματοποίησης, έστω και μερικώς, μιας κάποιας κοινής ηθικής πράξης. Από τον πρόθυμο να δώσει το γρηγορόσημο πολίτη, από τον γνωστό που ψάχνει άλλους γνωστούς για να υπερκεράσει τον κάθε συναγωνισμό, εώς τον κάθε τυχαίο αγοραστή που προτιμά να μην πάρει απόδειξη για να πληρώσει λιγότερα (ξέρω πως ειδικά για το τελευταίο παράδειγμά μου θα κατηγορηθώ ως ʽιδεαλιστήςʼ ή, ακόμη χειρότερα, ως άνθρωπος που μάλλον δεν έχει καταλάβει την αξία των ευρώ για τον σημερινό Έλληνα. Η αλήθεια είναι πως και εγώ το κάνω, αλλά τουλάχιστον εγώ δεν το βαφτίζω ηθική πράξη που εξηγείται από το δύσκολο των καιρών μας…)
Πέμπτο ψέμα: θα τα καταφέρουμε! Μα και φυσικά θα τα καταφέρουμε…να καταδικάσουμε και τις επτά επόμενες γεννιές σε μια ανείπωτη δυστυχία και ανισότητα. Θα τα καταφέρουμε αντί για 25000 αστέγους στην Αθήνα να φτάσουμε τις 150000. Θα τα καταφέρουμε κανείς να μην κάνει τίποτε και όλοι μαζί να κλαιγόμαστε έξω από το Σύνταγμα. Ίσως μάλιστα και να καταφέρουμε να δώσουμε κοινοβουλευτική πλειοψηφία στους δεδηλωμένους αρνητές της…
Έκτο ψέμα: δεν θα τα καταφέρουμε, θα πεθάνουμε, θα πνιγούμε, θα πέσει ο ουρανός να μας πλακώσει, κτλ… Η μεγάλη πλάκα με μας τους Έλληνες είναι πως ακόμη και στην δυστυχία μας παραμένουμε απόλυτα εγωκεντρικοί και υπερόπτες. Ενώ η αλήθεια είναι πως, όπως δεν είναι στο χέρι μας (μόνο) να τα καταφέρουμε καθώς ζούμε σε έναν κόσμο που όλα επηρεάζουν όλους, έτσι δεν είναι και στο χέρι μας (μόνο) να καταστραφούμε…
Θα μπορούσα να συνεχίσω για άλλες 100 σελίδες με τα αναρίθμητα ψέμματα που (γουστάρουμε να) λέμε σε μας τους ίδιους και σε όλους τους άλλους, αλλά έρχεται κάποια στιγμή που βαριέσαι ακόμη και το απλό έργο της καταγραφής.
Στο παλιό αλλά πασίγνωστο παραμύθι, οι αυλικοί φοβούνται (ή έτσι τους βολεύει) να πουν στον βασιλιά τους πως είναι γυμνός. Στην τωρινή μας κατάσταση ο βασιλιάς δεν είναι μόνο γυμνός, βρωμάει και ζέχνει…
Υ.Γ.
Για όλους έρχεται η στιγμή της αλήθειας. Ο Θουκυδίδης αντί να κρατήσει κακία στους Αθηναίους που τον εξόρισαν για είκοσι χρόνια, μας παρέδωσε την ιστορία του. Ο Καραϊσκάκης αν και πιθανότατα γνώριζε ποιος από τα πρωτοπαλλίκαρά του τον είχε πυροβολήσει, προτίμησε να πάρει το μυστικό μαζί του και να διατηρήσει την δύσκολη ομόνοια. Ο Κολοκοτρώνης προτίμησε να μην εκδικηθεί τη δολοφονία του γιου του και την δική του φυλάκιση, αλλά να ανακόψει την πορεία του Τουρκο-Αιγυπτιακού στρατού. Ο Κωλέττης, ο Νέγρης και ο Μαυροκορδάτος από την άλλη, προτιμούσανε να σπαταλήσουν τα χρήματα από το πρώτο δάνειο στο να προκαλέσουν δύο εμφύλιους και να αιματοκυλίσουν τον Μοριά…
Όπως και να έχει, όλοι μας θα πρέπει κάποια στιγμή να πράξουμε διαλέγοντας κάτι και ταυτόχρονα αποκλείοντας κάθε τι άλλο. Μήπως να κάναμε δώρο στον εαυτό μας ένα όμορφο λουτρό αλήθειας και αυτογνωσίας;
*****************************
Ο Γιώργος Πατιός είναι Διδάκτορας Φιλοσοφίας.
