Αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι, ρώτησε τον κ.Κ η κορούλα της οικονόμας του, θα φέρονταν τότε πιο καλά στα μικρά ψαράκια; Σίγουρα, αποκρίθηκε εκείνος. “Αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι, θα έχτιζαν για τα μικρά ψαράκια στη θάλασσα τεράστια κλουβιά και θα έβαζαν μέσα διάφορες τροφές, φυτά καθώς και ζωντανά. Θα φρόντιζαν τα κλουβιά να ‘χουν πάντα καθαρό νερό και γενικά θα τα εφοδίαζαν με διάφορες εγκαταστάσεις υγιείνης. Όταν λογουχάρη ένα ψαράκι τραυμάτιζε την ουρά του, οι καρχαρίες θα του έβαζαν αμέσως έναν επίδεσμο μην τυχόν και ψοφήσει πριν την ώρα του.
Έπειτα, για να μην μελαγχολούν τα ψαράκια, θα οργάνωναν κατά διαστήματα στη θάλασσα μεγάλες γιορτές, γιατί τα κεφάτα ψαράκια είναι πιο νόστιμα από τα θλιμμένα. Τούτα τα μεγάλα κλουβιά θα είχαν βέβαια και τα σχολειά τους. Εκεί τα ψαράκια θα μάθαιναν να κολυμπάνε στο στόμα του καρχαρία. Θα έπρεπε λογουχάρη να μάθουν γεωγραφία, για να μπορούν να βρίσκουν τους μεγάλους καρχαρίες, όταν αυτοί κάπου τεμπελιάζουν. Βέβαια, το σπουδαιότερο θα ήταν η ηθική διάπλαση των μικρών ψαριών.
Θα τους μάθαιναν ότι για ένα ψαράκι δεν υπάρχει μεγαλύτερη και ωραιότερη αρετή από το να θυσιάζεται πρόθυμα κι ότι τα ψαράκια θα έπρεπε να πιστεύουν τυφλά στους καρχαρίες, προπαντός όταν αυτοί τους λένε ότι θα φροντίσουν για ένα ωραίο μέλλον. Θα έδιναν στα ψαράκια να καταλάβουν πως αυτό το ωραίο μέλλον τότε μόνο θα είναι εξασφαλισμένο, όταν εκείνα μάθουν να υπακούνε. Τα ψαράκια θα έπρεπε να φυλάγονται από κάθε λογής ταπεινές, εγωιστικές και μαρξιστικές διαθέσεις, κι αν τύχαινε κανένα από δαύτα να φανερώσει τέτοιες αδυναμίες, τα άλλα τα ψαράκια θα έπρεπε να τα αναφέρουν αμέσως στους καρχαρίες.
Αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι, θα έκαναν βέβαια αναμεταξύ τους και διάφορους πολέμους, για να κυριέψουν ξένα κλουβιά και ξένα ψαράκια. Στους πολέμους αυτούς ο κάθε καρχαρίας θα πολεμούσε με τα δικά του ψαράκια. Θα μάθαιναν τα ψαράκια ότι ανάμεσα σ’ αυτά και τα ψαράκια των άλλων καρχαριών υπάρχει τεράστια διαφορά. Τα ψαράκια θα τους έλεγαν, είναι ως γνωστό βουβά, σωπαίνουν ωστόσο σε όλότελα διαφορετικές γλώσσς, γι’ αυτό και είναι αδύνατο να καταλάβει το ένα τ’ άλλο. Σε κάθε ψαράκι που θα σκότωνε μερικά εχθρικά ψαράκια που σωπαίνουν σ’ άλλη γλώσσα, θα καρφίτσωναν κι από ‘να παράσημο από φύκι και θα του έδιναν τον τίτλο του ήρωα.
Αν βέβαια οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι, θα είχαν και τη δική τους τέχνη. Θα είχαν ωραίους πίνακες που θα παράσταιναν τα δόντια των καρχαριών με θαυμάσια χρώματα, και τα στόματά τους θα ήταν σαν τους κήπους της Βαβυλώνας, όπου μπορεί να κάνει κανείς τρελό σεργιάνι. Τα θέατρα στο βυθό θα έδειχναν πως ηρωικά ψαράκια με την μπάντα μπροστά θα ορμούσαν μαγεμένα και νανουρισμένα με τις πιο όμορφες σκέψεις στο στόμα των καρχαριών. Δε θα έλειπε βέβαια και η θρησκεία, αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι. Αυτή θα δίδασσκε ότι τα ψάρια μονάχα στην κοιλιά των καρχαριών θα άρχιζαν να γεύονται την αληθινή ζωή.
Εξάλλου, αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι, όλα τα ψαράκια δε θα ήταν πια ίσα κι όμοια όπως συμβαίνει σήμερα. Μερικά από δαύτα θ’ αποχτούσαν αξιώματα και θα τα τοποθετούσαν πάνω από τα άλλα ψαράκια. Όσα μάλιστα είναι λίγο πιο μεγάλα θα είχαν το λεύτερο να τρώνε τα πιο μικρά. Αυτό θα ήταν άλλωστε ευχάριστο για τους καρχαρίες, γιατί έτσι εκείνοι δε θα χρειάζονταν πια παρά να καταπίνουν συχνότερα πιο μεγάλες μπουκιές. Και τα πιο μεγάλα ψαράκια, αυτά που θα είχαν τις ψηλές θέσεις, θα φρόντιζαν για την τάξη ανάμεσα στα ψαράκια και θα γίνονταν δάσκαλοι, αξιωματικοί και μηχανικοί στα ψαροκλουβιά. Κοντολογίς, μόνο αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι, θα είχαμε πολιτισμό στη θάλασσα.”
Από το βιβίο “Ιστορίες του κ. Κόυνερ”
Α Σ Χ Ε Τ Ο
Και ας με συγχωρέσει ο μακαρίτης ο Μπρεχτ
και ο κ. Μάρκαρης (άλλωστε πιστεύω πως οι
άνθρωποι είναι ασύλληπτα πιο αιμοβόροι
από τα συμπαθή αρπαχτικά )
Σήμερα 17/10 και περί ώρα 11.00 – 11.30
ο γράφων θα απαγγείλει ποιήματα του
Μανώλη Ορφανουδάκη στον ερασιτεχνικό
ραδιοσταθμό Play-Boy που εκπέμπει στους
945 χιλιόκυκλους των μεσαίων ΜW .
Όσοι πιστοί ακούσατε .
Αυτό όμως είναι σχετικό με την ανάρτηση…:
“H γενική γραμματέας της Κ.Ε. του ΚΚΕ έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην Τυποεκδοτική τονίζοντας πως φυσικά δρα μέσα στον καπιταλισμό, πως πρόκειται «για επιχείρηση για να εκδίδουμε την εφημερίδα και τα έντυπά μας και για να μην εξαρτιόμαστε από άλλους». Η Αλέκα Παπαρήγα δήλωσε ότι για να λειτουργήσει η Τυποεκδοτική είχε πελάτες μεγάλα εκδοτικά συγκροτήματα τα οποία- όπως σημείωσε- έφυγαν όταν έκαναν δικές τους μονάδες και έκανε γνωστό ότι σήμερα έχει φέσια εκατομμυρίων ευρώ. Κατά τη γνώμη της το ΚΚΕ δέχθηκε πρωτοφανή επίθεση από το ΠΑΣΟΚ και το ΛΑΟΣ και πως αυτό προκάλεσε φόβο σε ενδεχόμενους πελάτες της Τυποεκδοτικής και πως «δεν θέλαμε ούτε σύμπραξη ούτε την εισαγωγή στο χρηματιστήριο». Ακόμη, παραδέχθηκε απολύσεις εργαζομένων και τις απέδωσε στο ότι «σ΄ αυτήν την κατάσταση όταν πέφτει η παραγωγή η λύση είναι να νοικοκυρέψεις τα πράγματα», ενώ χαρακτήρισε αυτά που συμβαίνουν στην Κούβα ως ανακατανομή του εργατικού δυναμικού.”Νέα, 16/10.
Το παράδοξο ενός “κομμουνιστικού” κόμματος που μετέρχεται “καπιταλιστικών” μεθόδων για να πλουτίσει το πρωτοαντικρύσαμε πριν ακόμη στερεωθεί η Σοβιετική επανάσταση, όταν ο Λένιν ζητούσε βιομηχανική ανάπτυξη, εξηλεκτρισμό και αστικοποίηση για να δημιουργηθεί το κομμουνιστικό θαύμα…
Κύριε Αραβανή ακόμη πιο σχετική με την ανάρτηση, είναι η πρακτική του “κομμουνιστή” Μπρεχτ που δήλωνε στην αλληλογραφία του πως αυτό που τον ενδιαφέρει είναι τα καλής ποιότητας πούρα και η στρωτή αφόδευση…
Πολύ θα ήθελα πάντως να έβλεπα μια ανάρτηση αφιερωμένη στη μουσική του Κουρτ Βάιλ. Κατά τα άλλα…”μάνα κουράγιο” με τη σημερινή κατάσταση στην Ελλάδα…
Σπύρο φίλε μου
Τον καπιταλισμό τον γνώρισα , στην πλέον
στυγερή έκφανση του , από κάποιους
κομμουνιστές σαν την Αλέκα και την
γλυκιά Λιάνα , όταν περιφερόμουνα
στα καλντερίμια του .
Είναι θέμα χρόνου , το που θα μείνουν
οι δυό τους , να παίζουν
ΜΠΙΡΙΜΠΑ !!!!!!
Κύριε Πατιέ, “ακούγεται” αρκετά αποσπασματική η αναφορά σας και εύκολα δημιουργούνται παρερμηνείες. Σαφώς και δεν ήταν άγιος “κομμουνιστής”…
Κύριε Πατιέ, επιτρέψτε μου,
Γιατί βάζετε το επίθετο “κομμουνιστής” για τον Μπρεχτ σε εισαγωγικά; Μήπως δεν ικανοποιεί τα υψηλά σας κριτήρια επαναστατικότητας και κομμουνιστοσύνης; Τι ακριβώς έπρεπε να κάνει ο Μπρεχτ για να τα πληρεί; Ποιος είναι ο φωτεινός δρόμος που εσείς ως αρχι-επαναστάτης βαδίζετε, και που ο Μπρεχτ παρέλειψε να βαδίσει;
Πάντως, μην νομίζετε ότι με το να μικραίνετε προσωπικότητες σαν τον Μπρεχτ υπάρχει περίπτωση να ψηλώσετε ο ίδιος…
Τα αποστασιωποιημένο και το διδακτικό θέατρο και οι διδακτικές ιστορίες του Μπρεχτ καθώς ο χρόνος κυλά θα πρέπει να προσεγγιστούν με διαφορετικό μάτι χωρίς αυτό να υπονοεί ότι είναι υπερτιμημένες. Ο ίδιος βέβαια βρέθηκε κάποτε στο στόχαστρο των αρχών της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, αλλά πάντως υπήρξε πιστός ιδεολόγος. Μιας ιδεολογίας που το κεντρικό της αίτημα είναι η καθιέρωση δίκαιων οικονομικών σχέσεων. Έχω την εντύπωση, από τα θεατρικά που έχω δει και μόνο, ότι η εφεύρεση του αποστασιωποιημένου θεάτρου από τον Μπρεχτ ήταν συμβατή με την ιδεολογία του καθόσον φρόντιζε να απαγορεύεται στο θεατή να συμπάσχει και να ταυτίζεται με κάποιο πρόσωπο, θέλοντας, με τον τρόπο αυτό, να δείξει ότι τα προβλήματα δεν οφείλονται στους επιμέρους χαρακτήρες αλλά μόνο στην εκμετάλλευση απόρροια των καπιταλιστικών οικονομικών σχέσεων. Η ιστορία μας διδάσκει ότι είναι πολύ δύσκολο πια να το πιστέψει κανείς.
Ο Γιώργος ο Πατιός σωστά επισημαίνει τον Βάιλ που φαίνεται να βρίσκεται στη σκιά του Μπρεχτ. Ο Βάιλ μελοποιώντας τον Μπρεχτ, με κορυφαία στιγμή την όπερα της πεντάρας, γίνεται ο πρώτος μεγάλος δημιουργός του πολιτικού τραγουδιού που κυριάρχησε για δεκαετίες σημαδεύοντας ανεξίτηλα τη δυτική μουσική στον εικοστό αιώνα. Για τον εικοστό πρώτο θα δούμε…
Περί αγιοσύνης ή μη του Μπρεχτ, ενα απόσπασμα από ένα ποιηματάκι του.
“Εσείς που θα βγείτε απ’ τον κατακλυσμό
Που έπνιξεν εμάς
Θυμηθείτε
Σαν θα μιλάτε για τις δικές μας αδυναμίες
Και τα σκοτεινά χρόνια
Που εσείς γλυτώσατε
Αλλάζοντας πιο συχνά χώρες από παπούτσια
Βαδίζαμε μέσα στην πάλη των τάξεων απελπισμένοι
Σαν βλέπαμε αδικία μονάχα και αντίσταση καμιά.
…
Εσείς όμως σαν έρθει η μέρα
Που ο άνθρωπος συμπαραστάτης θα ‘ναι τ’ ανθρώπου
Να μας θυμάστε
Μ’ επιείκεια”.
Μπ. Μπρεχτ. (“Στους απογόνους”, Μετ.: Π. Μάρκαρης)
@Μουσικά Προάστια
“Άρχισε να πηγαίνει σε νυχτερινά μαθήματα και να σπουδάζει συστηματικά και σοβαρά το μαρξισμό. Αργότερα ισχυρίστηκε οτι αυτές οι σπουδές του στοίχισαν δέκα χρόνια και 40.000 μάρκα”
Ε, και; Μήπως μπορείς να αποσπάσεις το μαρξισμό από το έργο του Μπρεχτ; Τι νόημα έχει μία βιογραφική αναφορά στην οπτική του Μπρεχτ για τη δική του εμπλοκή με το μαρξισμό, όταν εδώ μιλάει το έργο του; Δεν υπάρχει ιστορία του θεάτρου χωρίς τον Μπρεχτ, και δεν υπάρχει Μπρεχτ χωρίς τον μαρξισμό.
Βλέπω πάντως ότι στο μύλο που αλέθει τις τύψεις για τη δική μας αργία, για τη δική μας αποστασιοποίηση, μπαίνουν αγωνιωδώς, άκριτα και επιλεκτικά οι Μπρεχτ και οι Λένιν, αντί να μπαίνουν πρωτίστως οι εαυτοί μας. Καλό είναι αντί να πιανόμαστε από τις περασμένες διαψεύσεις, να μιλήσουμε και λίγο για τις τωρινές προτάσεις, τις σημερινές καταφάσεις. Τα υπόλοιπα, όση λεπτή και ποιητική ειρωνεία και αν διαθέτουν (βλ. 1ο σχόλιο κ. Μίχου), είναι υπεκφυγές εκ του ασφαλούς. Γιατί εκ του ασφαλούς; Γιατί πολύ απλά μπορούμε με τις ώρες να κάτσουμε και να ψυρίζουμε βιογραφίες και διαψεύσεις και ανεπάρκειες. Δεν μας κοστίζει τίποτα, και δεν ρισκάρουμε τίποτα κάνοντάς το. Ο Μπρεχτ ρίσκαρε, και αυτό κάνει τη διαφορά.
For the rest, όπως είπε και ο σκιτσογράφος Αλτάν, “γλιτώσαμε από τις ιδεολογίες που μας καταδυνάστευαν, και πλέον μπορούμε να ζήσουμε ελεύθεροι μές στα σκατά”.
Ο Μπρεχτ, όπως και άλλοι που υποστήριξαν την μονομέρεια της αντίληψης ενός κόσμου που θα υπόκειται σε μια ανεξάρτητη αρχή,εκλωβίστηκαν μες στους μηχανισμούς της καθιέρωσης αυτής της αρχής με τρόπους συχνά τόσο ισοταχείς με αυτούς που κατηγορούσαν..
Συναφές επακόλουθο αυτής της “διασποράς” που καλλιεργήθηκε όλα αυτά τα χρόνια μέσα από τα κλειστα τους κυκλώματα και πίσω από τις ασύρματες διακυρήξεις των πανανθρώπινων μυνημάτων τους που αντιμετωπίζαν τον άνθρωπο περίπου σαν μέλος,ήταν μια αρτηριοσκληρωτικού τύπου ενόραση και μια “δυσκοίλια” συμπλήρωση μυστικών λευτεριάς με αχούς και εμβατήρια τρεισέρημων από σπίθες του μέλλοντος παρελθόντων…
Στην χώρα μας εκφράζεται πλέον με τους ΠΑΜΕ σαν άλλοτε λεονταρισμούς και με βολονταρισμούς “αυθεντικής” ιδιοσυγκρασίας..
Εκτιμω αφάνταστα τον κύριο Κόινερ σαν άνθρωπο..σαν έναν άνθρωπο βαθύτατα σκεπτόμενο ,αναλυτή και επαναπροσδιοριζόμενο αν χρειαστεί….και κυρίως σαν έναν άνθρωπο που δύναται να καταλάβει κάθε στιγμή πως υπάρχει ένα σφάλμα οπτικής γωνίας που ίσως να αγνοεί..
Διάβαζα τα ποιήματα του Μπρεχτ, το Καλοκαίρι που μας πέρασε…τα ερωτικά του, τα πολιτικά του, τα πορνογραφικά του, τα προσωπικά και τα κοινωνικά…κι αυτόματα γεννήθηκε μέσα μου η ερώτηση: ποιός γράφει πολιτική ποίηση, σήμερα στην Ελλάδα;
Το αποσιωπημένο εδώ, δεν είναι το Κόμμα, ο Στάλιν κι ο Κομμουνισμός, αλλά τι είδους πολιτική ποίηση γράφουμε σήμερα στην Ελλάδα…ή αν μπορούμε να γράψουμε.
Ο διάλογος είναι ανοικτός…
@Μουσικά Προάστια
Οι περασμένες διαψεύσεις γεννούν τις μελλοντικές αργίες…
Και ως προς τη βιογραφική αναφορά, ακριβώς αυτό που τονίζετε και εσείς, σκέφτηκα και εγώ. Τι νόημα έχει η κατήχηση και η σπουδή από δεύτερους και τρίτους…Μόνος σου ανακαλύπτεις την μοναξιά σου…
Συνεπώς, δεν καταλάβατε τι έγραψα, ή εγώ δεν το εξήγησα σωστά..όπως λέει και ένας κοινός μας φίλος…:)
Η φύση δημιούργησε και τα φίδια. Άλλα δηλητηριώδη, άλλα ακίνδυνα, πάντως που τρομοκρατούν γιατί κι αυτά κινούνται και βγάζουν γλώσσα σαν τα πρώτα, άλλα που σου προκαλούν πνιγμό, άλλα που σε δέρνον με την ουρά τους σαν τους ασφαλίτες. Συνήθως ενδημεί κάθε είδος σε χώρες που οι κλιματολογικές συνθήκες επιτρέπουν την ανάπτυξή τους και δραστηριότητά τους. Κυρίως δε στα υπόγεια εδάφη ομαδικών ταφικών μνημείων περασμένων καιρών. Βέβαια οφείλουμε να επισημάνουμε ότι προτιμούν τους τόπους αυτούς, διότι εκεί καλλιεργούνται συνήθως καλλωπιστικά των οικογενειών σταλινισμού ή παπρηγισμού ιδιαίτερα θελκτικών προς έμπνευση. Απορίας άξιο είναι η μη προτίμησή τους στις σύγχρονες οφιοτροφές. Νομίζω πως η παραπάνω ανάρτηση του ποιήματος του Μπρεχτ, (Εσείς που θα βγείτε από τον κατακλυσμό / Που έπνιξεν εμάς / Θυμηθείτε / Σαν θα μιλάτε για τις δικές μας αδυναμίες / Και τα σκοτεινά χρόνια / Που εσείς γλυτώσατε /Αλλάζοντας πιο συχνά χώρες παρά παπούτσια / Βαδίζαμε μέσα στην πόλη των τάξεων απελπισμένοι / Σαν βλέπαμε αδικία μονάχα και αντίσταση καμιά). Μπορεί να συνετίσει ως ένα βαθμό τους εξ επαγγέλματος ασπάλακες των τάφων.
Γιατί σκέφτεσαι Γιάννη τα φίδια, ενώ υπάρχουν τα μύδια; Τα συναντάς σε εστιατόρια κι ούτε γλώσσα βγάζουν ούτε δέρνουν. Εντελώς ακίνδυνα. Με άλλα λόγια, ό, τι σκέφτεται κανείς, αυτό συναντά, αργά ή γρήγορα. Υπάρχουν βέβαια κι οι εκπλήξεις που έχουν πάντα απροσδιόριστες διαθέσεις. Κι έκπληξη που έζησε η ανθρωπότητα τον 20ο αιώνα ξεπέρασε κάθε πρόβλεψη, αλλά και σκοπό, αυτό που δηλαδή περιγράφει ο Μπρεχτ.
Η μισή κακιά κουβέντα να καταπίνεται πριν φύγει απ’ το στόμα και η υπόλοιπη να ξεχνιέται ως τη πρώτη πόρτα που θα βρεις. Όλα τα άλλα είναι επιλύσιμα. Εξαιρετική επιλογή για την ανάρτηση. Προς τιμήν των συγγραφέα, μεταφραστή και διαχειριστών ας μου επιτραπεί κάτωθι μοντάζ:
Σκηνή 1η:
Παν’ στον Λένιν και λεν: – δε δουλεύουν σύντροφε τώρα που γίνανε κρατικά, κοιτάνε πως να λουφάξουν
και αυτός απάντησε : – Σύντροφε πρέπει να καταλάβουν ότι δεν είναι κρατικά, αλλά δικά τους. Μέχρι να το καταλάβουν να βάλεις κάποιο σύντροφο για χωροφύλακα.
Σκηνή 2η:
Ο Τσε γυρνάει κάμποσα μέτρα πιο πίσω από το μέτωπο της μάχης για να ξαποστάσει.Έρχονται κάποιοι σύντροφοι και λεν:
– Ερνέστο, ο ΧΧΧ πήρε διπλή μερίδα και έμεινε ο ΥΥΥ νηστικός. Και αυτός απάντησε :
– Και σύ βρε παλικάρι περίστροφο δεν έχεις; Άλλη φορά να είσαι πιο αποφασιστικός.Και τράβηξε κατά εκεί.
Σκηνή 3η:
Ο Καπετάνιος Άρης και ο αντάρτης με το κλεμμένο κοτόπουλο. Αυτό είναι γνωστό.Αναπτύσσεται από πολλούς.
Σκηνή 4η:
Ο ζηλωτής Ιούδας καταφέρνει να βάλει τον Ιησού σε μεγάλα σαλόνια να ακουστεί. Τόσες που ήταν χαρές του τόσο το βάρυναν που λίγο αργότερα κρεμάστηκε. Για τον Ιησού είναι γνωστά.
Σκηνή 5η:
Σε συνέδριο μεσήλικων που στα νιάτα τους εκάμανε και κνίτες. Βάζει ο ένας κάτω μια ουτοπία και λέει και κλαίει, μοιρολογά και παραπαίει.
Ξαφνικά τον διακόπτει ο άλλος και τον αρχίζει στους -ισμούς αναγκάζοντας τον κακόμοιρο να σκύψει μετανιωμένος το κεφάλι. Σηκώνεται ο βραβευμένος κρατικά που είχε συγγένιο –έλεγε- πνευματικό με όσους είχαν Λένιν στην κωλότσεπη και επαναφέρει την τάξη. Στο διάλειμμα κατσουφιασμένοι και νευρικοί ψώνιζαν μια και έβριζαν δυο στην είσοδο τους κνίτες με τον οδηγητή. Αλλά βγήκε ο βραβευμένος και αγόρασε με το χαμόγελο, από τον καθοδηγητή τους που καθόταν λίγο παραπέρα και ξεσυννέφιασε. Μέχρι και κάποιο φάντασμα που πλανιόταν από πάνω φοβήθηκε αυτή τη συμμαχία ενάντια δήθεν στον κοινό εχθρό περισσότερο και απʼ τους γκοστμπάστερς που είναι και ειδικευμένοι σε αυτή τη δουλειά.
Σκηνή 6η: Οι Κνίτες στην συνέλευση της οργάνωσης τους απολογήθηκαν για το γεγονός της δεξιάς τους παρέκκλισης και ακούσανε τον εξάψαλμο από την καθοδήγηση. Επίκεινται καταστατικές κυρώσεις και καθαιρέσεις. Η εντροπία μεγαλώνει είπε κρυφά ένας του Φυσικού.
Σκηνή 7η: Ο κύριος Κόινερ κοινοποίησε μια κοινότυπη ανακοίνωση στην καινούρια του πολυκατοικία με τον καινοτόμο ανελκυστήρα:
“Ο Κανένας που άφησε τα σκατά του σκύλου του στο θάλαμό και επιμένει να μην αποκαλύψει την ταυτότητα του ας φροντίσει τουλάχιστον να μας βγάλει και το μάτι γιατί θα τον πιάσω, που θα μου πάει!”. Έτσι εξασφάλισε ο πολυμήχανος και πολύτροπος ότι δεν θα τον υποψιαστεί κανένας.
Σκηνή 8η : Από το συνέδριο της σκηνής 5 βγήκαν στην ταβέρνα να πιουν κάνα κρασάκι να τα πούνε, να θυμηθούν τα παλιά και άλλα πολλά και άλλα περισσότερα.Στο τέλος μεθυσμένοι είπε ο λαλίστατος την μαύρη αλήθεια. Το πιστοποιητικό πολιτικών φρονημάτων τότε που έπρεπε δεν το σκίσαμε, το κάναμε βιογραφικό, Curriculum Vitae αντί να το έχουμε όπως το βαφτιστικό μας, ίσα να γνωριζόμαστε.
Καλημέρα σε όλους.
Ο Μπρεχτ (όπως ο Αιζενστάιν στον κινηματογράφο) «δικαιώθηκαν» από την τέχνη τους και το λόγο τους. Όπως ο Μπέκετ, ο Τένεσσι Ουίλιαμς, ο Μπέρνταρντ Σο, ο Ντάριο Φο, ο Ζαν Ανουίγ και τόσοι άλλοι.
Αντίθετα ο Ιονέσκο δικαιώνεται και καθημερινά :-))
Σχετικό.
Λέει ο γέρος του μικρού:
«Εσύ μικρέ θα πα να μείνεις ψηλά στο Βελούχι.
Έχει καθαρό αέρα… θα μαθαίνεις κιόλας…
Εσύ ξυπνοπούλι μου καλά είσαι εκεί που είσαι…
Θα φροντίσω να έχεις και παρέα να παίζεις και καμιά πρέφα…
Εσύ κόρη μου θα πας αλλού…
Να ορίζουμε τα πράγματα…»
…
«Γιατί μπαμπά κινδυνεύουμε να μην τηρηθούν οι συμβατικές μας υποχρεώσεις;»
…
«Να το σιγουρέψουμε, αγόρι μου, να το σιγουρέψουμε…»
Έτσι για το τζερτζελέ δλδ, όχι για τίποτα σπουδαίο – τα σπουδαία παίζονται αλλού (στην τοπική οι μίζες αλλά τώρα ζόρισε λίγο), το σκέφτομαι για Δημαρά…
Συμφωνώ Γιώργο, η συμπάθεια κι ο διάλογος για την προσέγγιση ενός κοινού συμπεράσματος για να αποφύγουμε όο το δυνατόν τις απώλειες από το επερχόμενο, είναι το ζητούμενο, κι όχι η διατύπωση θέσφατων.
Ο Μπρεχτ υπήρξε σπουδαίος διανοούμενος και επαναστάτης. Σπουδαίος άνθρωπος. Μια απο τις σημαντικότερες πρωσοπικότητες του περασμένου αιώνα.
Έτσι όσα φτηνά, πολύ φτηνά, γράφονται γι’ αυτόν δεν μπορούν να τον αγγίξουν.
Ήταν όμως η καταχώρηση μια καλή ευκαιρία για διάφορους κομμουνιστολόγους-σοβιετολόγους να αναμασήσουν τη Δυτική προπαγάνδα περι “Σταλινισμού” και άλλες ιστορίες για αγρίους. Μια προπαγάνδα στα πλαίσια της οποίας βραβεύτηκε με Νόμπελ και ο μετριότατος έως κακός συγγραφέας Σολζνίτσιν αν θυμάστε. Αλλά πως αλλιώς θα επικρατούσαν τσογλάνια του τύπου Χρουτσώφ ή Γκορμπατσώφ;
Κι αν πρέπει να γίνει κριτική στο ΚΚΕ (αλλά γιατί μόνο στο ΚΚΕ κι όχι σ’ όλη την Ευρωπαική αριστερά) είναι ακριβώς αυτό!
Καθάρισε λέει ο Στάλιν 30εκ κόσμο! Τι λέτε ρε μάγκες τους μετρήσατε έναν-έναν; Έφαγε λέει τον Τρότσκι ενώ στην πραγματικότητα τον έφαγε η κλίκα του Χρουτσώφ. Γι’ αυτούς ήταν επικίνδυνος! Αλλό έκανε λάθη ο Στάλιν κι άλλο ότι ήταν ανθρωπομορφο τέρας όπως θέλουν να τον παρουσιάζουν!
Ο Στάλιν έστειλε τα τανκς στην Τσεχία και την Ουγγαρία άραγε; Αλλά τόσο μαλάκες ήταν οι επίγονοι; Αντι να γράψουν Τσέχους και Ούγγρους στ’ @ρχίδι@ τους και να τους αφήσουν να σέρνονται στα ΔΝΤ όπως τώρα χαράμιζαν φαιά ουσία γι’ αυτούς; Μπα, όλα μέρος ενός σχεδίου ήταν!
Όσο για τον Βάιλ, ναι ήταν καλός μουσικός αλλά έπρεπε να υπάρξει το Μπρεχτικό κείμενο για να κάνει σπουδαία πράγματα (όπως στην Όπερα της Πεντάρας). Τα υπόλοιπα έργα του δεν είναι ισάξια.
“Ελπίζω στους σεισμούς που μέλλονται να ʽρθουν,
να μην αφήσω τη Βιρτζίνιά μου απʼ την πίκρα να μου σβήσει.
Εγώ ο Μπέρτολτ Μπρεχτ από τα Μαύρα Δάση,
ξερασμένος στις πολιτείες της ασφάλτου, μέσα στη μάνα μου, σε πρώιμη εποχή!”
Σ’ αυτή την ποίηση του Μπρεχτ -για ν’ απαντήσω και στον κ.Παστάκα- μπορούμε σήμερα ν’ αντιπαραθέσουμε αυτή του Οδυσσέα Ιωάννου ας πούμε που έβγαλε κι ένα δίσκο πρόσφατα με τίτλο “Το παιδί μας χέζεται ακόμα” ή κάτι τέτοιο τέλος πάντων!
Κύριε περιηγητή προβοκάρεις τη μόνη ελπίδα του μέλλοντος, τον σοσιαλισμό, τον μαρξισμό, με το γνωστό ύπουλο τρόπο του διεθνούς αντικομουνισμού. Είμαι βέβαιος άθελά σου. Την προβοκάρεις μέσα από την υπεράσπιση ενός αποδεδειγμένα τεράστιου εγκλήματος, που έπραξε ο Στάλιν και η κλίκα του, όχι μόνο κατά ανθρώπων, αλλά και κατά αυτής της κοσμοθεωρίας που την πτώχευσε στις συνειδήσεις του κόσμου. Δεν είναι ανάγκη να μετρήσεις, όπως ειρωνεύεσαι, τα θύματα του Στάλιν, αλλά αντί γι αυτό να αναλογισθείς πως μετά από 70 χρόνια σοσιαλιστικού τάχα συστήματος, με προοπτική τον κομουνισμό, αυτός ο κόσμος συρρέει στις εκκλησίες, αναπτύσσει εντυπωσιακή εγκληματικότητα, οι πρώην σοσιαλιστικές δημοκρατίες να βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση μεταξύ τους και το κυριότερο να μην ανοίξει ούτε μια μύτη όταν κατέρρευσε ένα σύστημα στο οποίο απολάμβανε τόσα αγαθά. Αλίμονο αν ένας ή δυο Γκορμπατσόφ κατάφεραν μέσα σε ελάχιστο χρόνο να προκαλέσουν όλα αυτά. Αυτά και οι ιστορικές ανακρίβειες που επικαλείσαι περί Τρότσκυ, Γκορμπατσόφ και Χρουτσώφ, αντιγραφές του ιερού λόγου του Περισσού, όπως και τα άλλα γελοία της άλλης πλευράς του «καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς» και του ενδοτικού σοσιαλδημοκρατισμού στο καπιταλιστικό σύστημα, αφήνουν άνεργους τους διεθνείς χαφιέδες και τους γραφιάδες τους να τρίβουν τα χέρια τους. Ναι, ένα αποτυχημένο πείραμα αλλαγής ενός εκμεταλλευτικού συστήματος χιλιετιών, λόγω μιας εγκληματικής ανελεύθερης προσωποπαγούς ηγεσίας στην εφαρμογή των συνθηκών και τρόπων στεριώματός του, δεν αποδείχνει λαθεμένη κοσμοθεωρία, αλλά λαθεμένη εφαρμογή. Και μη ξεχνάμε ότι ιστορικές ανατροπές, όπως της δουλοκτησίας ή της φεουδαρχίας έγιναν με παλινδρομίσεις και πισωγυρίσματα, με εκατόμβες θυμάτων, αλλά έγιναν. Έτσι και επειδή η συνέχεια της ζωής στον πλανήτη, δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την ανατροπή του σημερινού δολοφόνου ανθρώπων και φύσης που λέγεται καπιταλισμός, ανάγκη να σκύψουμε να ανακαλύψουμε και να αποκαλύψουμε τον στρεβλό εγκληματικό δρόμο του πρώτου πειράματος, και να εμφυσήσουμε στην Μαρξιστική κοσμοθεωρία τους σύγχρονους τρόπους, που υπαγορεύονται από τις εξελίξεις στην επιστήμη και την τεχνική, από τις ταξικές διαφοροποιήσεις προς τα κάτω και προς τα πάνω, από τη παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου, από τις μετακινήσεις μαζών από χώρα σε χώρα για την εύρεση στον ήλιο μοίρα. Τελειώνω, σε γνώση μου ότι θα υποστώ τις επικρίσεις αυτών που αγανακτούν με το συγχρωτισμό ποίησης και πολιτικής, η γνωστή απαίτηση να διαβιεί η ποίηση σε αποστειρωμένη φιάλη, θα σου έλεγα διάβασε μ’ ανοιχτά τα μάτια της ψυχής τον Μπρεχτ και αναρωτήσου γιατί αυτοκτόνησε ο Μαγιακόφσκι.
Φίλε κ. Σκληβανιώτη, αυτά που λες τα πίστευα κι εγώ μέχρι πριν λίγο καιρό. Ήλθαν οι εξελίξεις των τελευταίων ετών όμως να με κάνουν να ξανασκεφτώ αρκετά πράγματα. Πόσα απ’ αυτά που νομίζουμε ότι γνωρίζουμε τα γωρίζουμε στ’ αλήθεια; Ποιές είναι οι πηγές μας;
Η ανύπτυξη του σοσιαλισμού στη Σοβιετική Ένωση όχι μόνο είχε εγγενή προβλήματα αλλά και έγιναν και σοβαρά σοβαρότατα λάθη στην πορεία της. Φυσικό ήτσν άλλωστε.
Κάποιοι όμως έκαναν σοβαρότατα λάθη και κάποιοι δούλευαν συνειδητά για την αποτυχία της. Αυτοί οι τελευταίοι δεν ήταν οι πρωτεργάτες της.
Οι εκκαθαρίσεις της περιόδου πριν τον πόλεμο σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν απο την κλίκα του Χρουτσώφ κι έτσι στέρησαν απο το ΚΚΣΕ πολύτιμα στελέχη. Πολλά άλλα τα πήρε ο πόλεμος.
Ο Στάλιν είχε πολλά προσόντα αλλά δυστυχώς όχι την οξύνοια, διορατικότητα και τα επικοινωνιακά χαρίσματα του Λένιν. Ούτε την πνευματική καλλιέργεια του Τρότσκι είχε. Εξ ου και εξαμβλώματα του τύπου “σοσιαλιστικός ρεαλισμός”. Ο Λένιν έφυγε νωρίς, πολύ νωρίς, ύποπτα νωρίς. Αυτά το “ύποπτα” δεν δείχνει το Σταλιν βέβαια. Ο Τρότσκι δολοφονήθηκε, επιμένω, όχι απο τον Στάλιν.
Για παράδειγμα δες απο που προέρχεται η ηγεσία της νέας Ρωσίας άλλα και των άλλων πρώην ΣΕ . Απο κάποια δεξιά αντιπολίτευση; Όχι απο τα σπλάχνα του ΚΚΣΕ προέρχεται.
Ο Τρότσκι -αν μη τι άλλο- είχε δίκιο στο ότι κανένα νέο οικονομικό σύστημα δεν επιβάλλεται χωρίς εξαγωγή της επανάστασης.
Επίσης να πω ότι ο Μαρξισμός κινδυνεύει μόνο απο τα να γίνει αποδεκτός γενικά σαν μια όμορφη μα ανεφάρμοστη ουτοπία. Προς τα κει δουλεύουν οι καλοθελητές.
Τέλος, όπως κάποιος -δεν θυμάμαι ποιός- εύστοχα παρατήρησε: Αφού μερικοί μαλάκες διακήρυξαν το τέλος της Ιστορίας, καιρός είναι οι Ιστορικοί να διακηρύξουν το τέλος της Μαλακίας.
Ευχαριστώ.
BERTOLT BRECHT
ΜΗΝ ΠΑΡΑΣΥΡΕΣΘΕ
1
Εμποδίστε τους να σας πλανεύουνε!
Δεν υπάρχει επιστροφή,
κι η μέρα είναι προ των θυρών σας.
Μην παρασύρεσθε απʼ της νυχτιάς τους ανέμους,
γιατί δεν θε να δείτε ποτέ σας πάλι ξημέρωμα.
2
Εμποδίστε τους να σας εξαπατούν!
Η ζωή είναι μικρή· μικρή και τόσο λίγη.
Με μεγάλες να την καταπιείτε ρουφηξιές!
Σαν θα φύγετε και θα την εγκαταλείψτε,
δεν θά ʼστε καν ικανοποιημένοι.
3
Μην τρεφόσαστε μʼ ελπίδες ψεύτικες!
Δεν σας περισσεύει ούτε στιγμή!
Στους σωσμένους τη μούχλα αφήστε ακέραιη.
Το πιό σημαντικό είναι η ζωή,
μα κανέναν μας δεν περιμένει.
4
Εμποδίστε τους να σας πλανεύουνε!
Αγγαρείες και τάματα – σβήστε τα!
Και γιατί να σας μασάει ο φόβος τα σκώτια;
Όπως όλα τα ζώα, κι εσείς θα πεθάνετε,
και μετά άλλο τίποτα δεν θα υπάρχει.
BERTOLT BRECHT
Η ΦΙΛΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
1
Στης γης τη ράχη, που βρυχάται η καταιγίδα,
γυμνά παιδάκια εφτάσατε όλοι – και σας είδα.
Πλαγιάσατε στο τούρτουρο άφραγκοι, ώς να δώσει
τη γύμνια σας γυναίκα νά ʼρθει να φασκιώσει.
2
Κανείς δεν γύρισε ποτέ να σας κοιτάξει·
κανένας Μπείτε δεν σας φώναξε στʼ αμάξι.
Πλανιόσαστε άγνωστοι εντελώς στης γης τα μέρη,
ώσπου ήρθε κάποιος και σας άπλωσε το χέρι.
3
Στης γης τη ράχη, που βρυχάται η καταιγίδα,
για ρούχο σου είχες του μαλλιού σου την κασίδα.
Αγάπησες τον κόσμο τον καλό, όταν στρώμα
και κλίνη νά ʼχεις σού ʼριξαν δυό χούφτες χώμα.
Nομίζουμε πως όλα τα ξέρουμε και κρίνουμε εύκολα και υπεράνω. Ο Αντόρνο στις 3 μελέτες για τον Χέγκελ (τυχαίνει να το διαβάζω αυτήν την περίοδο) ξεκινά κάπως έτσι. Αντιστρέφει το ερώτημα και λέει τι σημαίνει το παρόν πριν απ’ τον Χέγκελ; μήπως δηλαδή η Λογική, την οποία αρέσκεται να πιστεύει κανείς πως, από την εποχή της απόλυτης δικής του, έχει τώρα κατακτήσει, βρίσκεται στην πραγματικότητα πολύ πιο πίσω από εκείνην κι έχει συμβιβαστεί με το απλώς Υπάρχον, το άχθος του οποίου η Λογική του Χέγκελ θέλησε να θέσει σε κίνηση με τη βοήθεια αυτού που ενυπάρχει στο Είναι το ίδιο. Το ίδιο ερώτημα με αφορμή τον Αντόρνο θέτει κι ο Ζίζεκ σε μια διάλεξη για την “επαναστατικότητα σήμερα” (υπάρχει στο You Tube), το ίδιο θα πω κι εγώ για το θέατρο του Μπρεχτ.
Πρόσφατα έβλεπα μια ταινία του Γουιντερμπότομ(α cock &bull story?) και η όλη του η και καλά προτοποριακή άποψη δεν ήταν παρά ένα κομφούζιο αποδόμησης και αποστασιοποίησης. Ο Μπρεχτ είχε πει πως ποτέ δεν συνάντησε κάποιον που να μην έχει αίσθηση του χιούμορ και να μην μπορεί να καταλάβει τη διαλεκτική. Πως ο Χέγκελ ήταν κωμικός επειδή οι μεταθέσεις του από επίπεδο σε επίπεδο προκαλούσαν γέλιο. Στο σημείο αυτό να πούμε-μέσω του Eagleton-τη σημασία του κωμικού στοιχείου στον Μπρεχτ* στη διπλή όψη των πραγμάτων. στο γεγονός πως η Μάνα Κουράγιο, η Σεν-Τε ή ο Γαλιλαίος είναι τόσο διπρόσωποι και διφορούμενοι. Είναι εν πρώτοις ζήτημα μορφικό, όχι ζήτημα “περιεχομένου”. Αλλά σ’ αυτό το ζήτημα της κωμικής μορφής διακυβεύονται τα πάντα: εδώ είναι που βρίσκουμε τη βαθύτερη συμπλοκή ανάμεσα στο ζήτημα της αποστασιοποίησης του Μπρεχτ και την πολιτική του. Θα μπορούσε να πει κανείς (το λέει ο Εagleton) πως το μεγαλύτερο επίτευγμα του Μπρεχτ είναι πως μας διδάσκει τη βαθειά κωμωδία της μεταγλώσσας, η οποία αποστασιοποιώντας τα αντικείμενά της δείχνει το σημείο που είναι και η ίδια πιο τρωτή, αποκαλύπτοντας το κενό το οποίο θα μπορούσε πάντα ένας άλλος υποτιθέμενος λόγος να σπεύσει να καταλάβει.
“το θέατρο της επιστημονικής εποχής” γράφει ο Μπεχτ, “είναι σε θέση να κάνει τη διαλεκτική μια πηγή απόλαυσης. Το απροσδόκητο τής λογικά προιούσας ή τεθλασμένης εξέλιξης, η αστάθεια κάθε περίστασης, το αστείο της αντίφασης κ.ο.κ.: όλα αυτά είναι τρόποι να απολαύσουμε την αεικινησία των ανθρώπων, των πραγμάτων και των διαδικασιών και εξυψώνουν τόσο την ικανότητά μας για ζωή όσο και την απολαυσή μας απ’ αυτήν”.
Δεν μου φαίνεται περίεργο λοιπόν πως ο Μπρεχτ απολάμβανε τα πούρα του και το μπράντυ του, ούτε το γεγονός πως επί Μακάρθυ είπε πως δεν υπήρξε ποτέ μέλος του Κ.Κ.
Αυτό που μ’ εκνευρίζει συνεχίζει να είναι η γενική αντίληψη “όλα στον τορβά του σοσιαλιστικού ρεαλισμού”, η ταύτιση κομμουνισμού και ασκητισμού και η κάκιστη αισθητική αυτών που θέλουν ν’ αλλάξουν τον κόσμο.
Κώστα ο Μπρεχτ είναι μεγάλος γιατί ξεπερνάει το μαρξισμό όπως και ο Παπαδιαμάντης είναι μεγάλος γιατί ξεπερνάει την ορθοδοξία.
Η τέχνη και η ποίηση κλπ παράγουν και σήμερα σε αντίθεση με την παντελή έλλειψη οποιαδήποτε αξιόλογης αντίδρασης στην κρατούσα πολιτική πρακτική. Ο λόγος είναι πολύ απλός. Δεν υπάρχει φαντασία. Με πρώτους και καλύτερους τους οπαδούς. Μου κάνει εντύπωση που κανείς, ακόμα και σκεπτόμενα άτομα με ουσιαστικό λόγο σε πολλά θέματα δεν σκέφτηκαν ποτέ να κάνουν μια απλή περιστροφή και αντί να ουρλιάζουν προς εμάς: «Γιατί ρε δεν τολμάτε;» να γυρίσουν 180 μοίρες και να ουρλιάξουν: «Γιατί ρε δεν τολμάνε;»
ΥΓ. κλείνω κε Σκληβανιώτη από τώρα ένα jazz ραντεβού για 2 Νοέμβρη. Το μεσοδιάστημα, για επαγγελματικούς λόγους ας πούμε «δεν υπάρχει»…
Γιώργη μου
Η τόλμη είναι είδος προς εξαφάνιση .
Οψόμεθα εις………Σκλήβαjazz concert .
Με τον όρο μαρξισμό πλέον δεν εννοούμε μόνο τη σκέψη του Μαρξ, κι ακόμη λιγότερο τη σκέψη του Μαρξ συστηματοποιημένη. Ο όρος προσδιορίζει ένα ολόκληρο και ευρύ ρεύμα σκέψης πάνω από 150 χρόνια τώρα. Πολλοί χωράνε μέσα. Γι αυτό θα διαφωνήσω Γιώργη μ’ αυτό το “ξεπέρασε τον μαρξισμό”. Συμπορεύτηκε. Όπως θα διαφωνήσω και με την επαναστατικότητας της τέχνης. Εδώ οι σουρρεαλιστές που ξεκίνησαν με όραμα ριζικής αλλαγής της ζωής μέσω της τέχνης κατάλαβαν σχεδόν αμέσως την αφέλεια του εγχειρήματός τους και τάχτηκαν με τον κομμουνισμό. Το μόνο που μπορούν να καταφέρουν οι αληθινοί καλλιτεχνες είναι να δημιουργήσουν καινούργιες σχέσεις στο συμβολικό, που θα λεγε κι ο Λακάν. Να μας επιτρέψουν δηλ. να δούμε μ’ ένα καινούργιο βλέμμα τα πράγματα της ζωής. Γι’ αυτό αγαπάμε την τέχνη. Αλλά δεν αλλάζεις την κοινωνία ούτε με Μπρεχτ, ούτε με Λακάν.
Φίλε Κώστα όσο και αμβλύνεις το μαρξισμό δε μπορείς να εντάξεις σε αυτόν πράγματα που δεν υπονοούν μια τελεολογική θεώρηση της ιστορίας με συγκεκριμένη κατάληξη, την αταξική κομμουνιστική κοινωνία.
Το κείμενο της ανάρτησης, αν δεν ξέρεις ότι το έγραψε ο Μπρεχτ και κοιτώντας το να μην καταλήγει πουθενά, περισσότερο μου μοιάζει με μια καταδίκη του ανθρώπου γενικά που από τη φύση του τέτοιος είναι ή τέλος πάντων η απαίτηση ό,τι του Μπρεχτ να είναι μαρξιστικό το ακρωτηριάζει στερώντας του μια ερμηνεία.
Kανένα πολιτικό σύστημα δεν ικανοποιείται απλώς και μόνο με τη διατήρηση κεκτημένων δικαιωμάτων. Ακόμη και το πλέον συντηρητικό (με την κυριολεκτική σημασία του όρου) δεν μπορεί να απλώς να συντηρεί* ακόμη και για να συντηρήσει πρέπει να αλλάξει. Κι οι αξίες οι οποίες καθορίζουν τον χαρακτήρα των αλλαγών είναι φανερό δεν απορρέουν από το νομικό σύστημα. Έρχονται απ’ έξω, αλλά για λόγους προπαγανδιστικούς παρουσιάζονται ως νομικά αιτήματα απορρέοντα δήθεν από το φυσικό δίκαιο. Αν υπάρχει ελπίδα για τον Μπρεχτ, έγκειται στην απειθάρχητη άρνηση της Ιστορίας να συμμορφωθεί με τα ιστορικά μοντέλα (εδώ συμφωνεί με τον φίλο του τον Μπένγιαμιν). Η Ιστορία μπορεί να είναι επιδεκτική κωμική πραγμάτευσης από τη στιγμή που η ανάγκη, ή η τραγική αναγκαιότητα, έχει ξεσκεπαστεί ως το ψέμα τής κυρίαρχης τάξης που τόσο συχνά είναι. Επιμέρους μεταβολές μπορεί να είναι κωμικές ή τραγικές, αλλά αυτή καθαυτήν η μεταβλητότητα, τουλάχιστον για τον Μπρέχτ, είναι κατά κάποιον τρόπο εξ’ ορισμού κωμική (ας θυμηθούμε την ιστοριούλα με τον κ.Κώυνερ που όταν ένας φίλος ο οποίος έλειπε καιρό του είπε πως δεν έχει αλλάξει διόλου εκείνος έγινε κάτωχρος). Οι αντιφάσεις είναι αστείο όχι επειδή δεν είναι συχνά ανυπόφορες αλλά επειδή χωρίς τη διαλεκτική που αποτελεί το ειρωνικό πνεύμα της Ιστορίας, δεν θα υπήρχε καθόλου σημαντική ζωή. Η Ιστορία, σαν να λέμε, είναι κωμική στη μορφή όπως συμβαίνει και με τη φρουδική θεωρία του αστείου. Είναι αυτή ακριβώς η μορφή που πασχίζει να κάνει ανεκτή, επειδή ακριβώς είναι μεταβλητή, οποιαδήποτε ειδική τραγωδία περιεχομένου, και της οποίας η ηδονική γεύση ελευθερώνει τις μεταμορφωσικές δυνάμεις του ιστορικού “ασυνειδητου”. Μ’ αυτήν τη ζοφερά κωμική ματιά λοιπόν πρέπει να κατανοούμε τις προθέσεις του Μπρεχτ ο οποίος παρεπιπτόντως πίστευε πως ο άνθρωπος είναι από τη φύση του καλός και οι σκληρές κοινωνικές συνθήκες τον αναγκάζουν να καταφύγει στην κακία και την πανουργία για να επιζήσει.