Izet Sarajlic (Ιζέτ Σαράϊλιτς), (1930-2002), Απαγγελία

Ο Izet Sarajlic διαβάζει από το συμπαγή δίσκο που συνοδεύει την ιταλική έκδοση των ποιημάτων του, Qualcuno ha suonato, Multimedia Edizioni/Casa della Poesia, 2009

(Αίμος, Ανθολογία Βαλκανικής Ποίησης, Οι φίλοι του περιοδικού «Αντί», 2006
Μετάφραση Ισμήνη Ραντούλοβιτς και Ηλίας Λάγιος)

ΓΕΝΝΗΘΕΝΤΕΣ ΤΟ ʽ23, ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΝΤΕΣ ΤΟ ʽ42

Απόψε θʼ αγαπήσουμε προς χάριν τους.
Είκοσι οκτώ, τόσοι ήσαν.
Μάλλον πέντε χιλιάδες είκοσι οκτώ.
Σίγουρα περισσότεροι απʼ όσος ερωτάς ποτέ υπήρξε σʼ ένα τραγούδι.

Τώρα πού μιλάμε θα ήταν πατεράδες.
Τώρα που μιλάμε δεν υπάρχουν πλέον.
Εμείς, πού υπομείναμε στα ντόκια ενός αιώνος
τη μοναξιά όλων του σύμπαντος των Ροβινσώνων,
εμείς, που επιβιώσαμε των τανκς δίχως κανέναν να σκοτώσουμε,

μικρούλα η μεγίστη μου,
απόψε θʼ αγαπήσουμε χάριν αυτών,
μοναχά μη ρωτάς αν γινόταν να είχανε γυρίσει.
Μονάχα μη ρωτάς αν υπήρξε γυρισμός εκείνη τη φορά την τελευταία, εκείνη πού
κόκκινος σαν τον κομμουνισμό φλεγόταν ο ορίζων της αποθυμιάς τους.

Πάνω απʼ τα χρόνια τους αφίλητα κατακρεουργημένο και
ευθυτενές διάβηκε το μέλλον της αγάπης.
Δίχως μυστικά (πια) για το γλυκοτσαλακωμένο χορτάρι.
Δίχως μυστικά (πια) για την ξεκούμπωτη μπλούζα.
Δίχως μυστικά (πια) για το πλαγιασμένο χέρι με τα κρίνα αφησμένα.
Λοιπόν ήταν οι νύχτες, λοιπόν το συρματόπλεγμα, λοιπόν ήταν ο ουρανός να
τον ατενίζεις στερνή φορά, ήταν τα τρένα επιστρέφοντας
έρημα κι άδεια, λοιπόν ήταν τα τρένα κι οι παπαρούνες, και μʼ αυτές,
ώ ναι! με τις λυπημένες παπαρούνες του ενόπλου θέρους, με την εξαίσια
αίσθηση τους, ώ ναι! ήταν λοιπόν το αίμα τους νʼ αγωνίζεται.

Και στο Καλεμέγκνταν(1) και στου Νέβα τις οχτιές,
στη Νότια Λεωφόρο και στις Αποβάθρες του αποχωρισμού,
στην Πλατεία Ανθέων, στη Γέφυρα Μιραμπώ,
λέω, οι εξαίσιες ακόμη κι όταν δε φιλούν,
περίμεναν Άννες, Ζωές, Ζανέττες,
περίμεναν να γυρίσουν οι φαντάροι.
Λέω, αν δε γυρίσουν, τους αφίλητους τους ώμους τους λευκούς πώς θα τους δώσουνε στʼ αγόρια.

Δε γύρισαν ποτέ.
Πάνω από τα ντουφεκισμένα μάτια τους διαβήκανε τα τανκς,
πάνω απʼ τα μάτια τους ντουφεκισμένα.
Πάνω απʼ τις ημιτελείς τους Μασσαλιώτιδες,
πάνω απʼ τις αυταπάτες τους πυροβολημένες.
Τώρα θα ήταν πατεράδες.
Τώρα δεν υπάρχουν πλέον.
Όπου θα συναντούσαν την αγάπη τώρα τάφοι καρτερούν.

Μικρούλα μου μεγίστη,
απόψε θʼ αγαπήσουμε προς χάριν τους.

(Γκρίζο Σαββατοκύριακο, 1955)

1. Το μεσαιωνικό κάστρο στο κέντρο του Βελιγραδίου, στη συμβολή των ποταμών Σάβα και Δούναβη.

Η ΝΥΧΤΑ Η ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΕΣΑΣ
στον Σλόμπονταν Ράντονιτς

Ή νύχτα ή μόνο για εσάς, γερμένους πάνω από χείλη λατρεμένα.
Ή νύχτα ή μόνο για εσάς, ώ Τρυφερότατοι, ώ Σιωπηλοί, ω Γαληνοί.
Από την επικράτεια σας άποδιώξτε τους άνελεήμονες και τους βάναυσους,
και αναγγείλτε τον Αιώνα του Έρωτα.

Ή νύχτα ή μόνο για εσάς, για εσάς πού τραγουδώ καθώς διαδηλώνω.
Ή νύχτα ή μόνο για εσάς, πού στέγη βρήκατε σʼ εμέ χιλιόχρονο.
Τη νύχτα αυτήν αδράξτε την και μην την παραδώσετε χωρίς πορείες
και μαχαιρώματα,
ώ Ερωτευμένοι!

Κάτω απʼ αυτόν τον ουρανό, κοινό ουρανό γιʼ αγγέλους και φονιάδες
τη νύχτα αυτή να προασπίσετε, μʼ εντός σας κι υπεράνω σας το έαρ.
Η νύχτα ή μόνο για εσάς, για εσάς οπού με πόθο και λαχτάρα,
παραληρούμε τέτοια άσματα ασμάτων.

Ή νύχτα ή μόνο για εσάς, τους εποίκους των στίχων μου.
Για εσάς, πυρπολημένους από ερωτά να προελαύνετε στα ποιήματα μου.
Από την επικράτεια σας αποδιώξτε όσους ψάλλουν γιʼ αποχωρισμούς,
κι αν έτσι πρέπει κι έμεναν. Αποδιώξτε κι έμεναν.

Ή νύχτα ή μόνο για εσάς, για εσάς πού τραγουδώ καθώς διαδηλώνω.
Ή νύχτα ή μόνο για εσάς, πού στέγη βρήκατε σʼ εμέ χιλιόχρονο.
Τη νύχτα αυτήν αδράξτε την και μην την παραδώσετε χωρίς πορείες και
χαρακώματα,
Ω Ερωτευμένοι!

(Ενός λεπτού σιγή, 1960)

ΣΑΡΑΓΙΕΒΟ

Ας αναπαυθούν, στο εξής, άπαντες οι αγαπητοί και αθάνατοι.
Από τη γέφυρα κάτω, προσδίπλα στο Δεύτερο Γυμνάσιο Θηλέων, ό Μιλιατσκα2
ανταριασμένος κυλάει.
Αύριο Κυριακή. Πάρτε το πρώτο τραμ για Ιλίτζα.
Απαραίτητη προϋπόθεση να μη βρέχει
Ή πληκτική, ή νωθρά συνεχής, βροχή του Σαράγιεβο.
Κι όμως πώς να αισθανόταν δίχως την, αμπαρωμένος
στο μπουντρούμι του ό Τσαμπρίνοβιτς!4
Την αναθεματίζουμε, τη βλαστημάμε, αλλά μες στη βροχή αυτή
κλείνουμε ραντεβουδάκια ως να ʽναι ολάνθιστος ο Μάης.
Την αναθεματίζουμε, τη βλαστημάμε, αίφνης συνειδητοποιούμε
ότι μʼ όλη τη βροχή
ο Μίλιατσκα δε θα γενεί ποτέ του Γκουανταλκιβίρ ή Σηκουάνας.
Ε, και λοιπόν; Μην, τάχα, και γιʼ αυτό θα σʼ αγαπώ λιγότερο,
μην, τάχα, καʼι γιʼ αυτό λιγότερο θα σε παιδέψουν τα δεινά μου;
Νομίζεις πώς θα λιγοστέψει ή πείνα μου
για σένα, μην και θα λιγοστέψει το πικρό δικαίωμα
να ξαγρυπνώ όταν τον κόσμον απειλούν λοιμός και πόλεμος, πόλεμος και λιμός,
όταν οι μόνες λέξεις απομείνουνε το «μην ξεχνάς» και το «αντίο»;

Εν πάση περιπτώσει, πιθανότατα να μην πεθάνω στην πόλη αυτή,
μα, έτσι ή αλλιώς, δικαιούται έναν πιο αίσιο εαυτό μου,
ίσως, εδώ, και να μην ένιωθα ό ευτυχέστερος των ανθρώπων
αλλά, σʼ αυτήν την πόλη, όλα δικά μου είναι, πάντοτε μπορώ
να ανταμώσω έναν, έστω κι έναν, από εσάς που αγαπώ,
αυτό για να σας πω πώς είμαι μοναχός ως την απελπισία.

Θα το μπορούσα και στη Μόσχα, μα ο Γιεσένιν είναι πια νεκρός,
κι ο Γιεφτουσένκο, το υπογράφω, βρίσκεται κάπου στη Γεωργία.
Υπάρχει και το Παρίσι• μα πώς να στηριχτείς στο Πρώτων Βοηθειών στο Παρίσι
εφόσον δεν ανταποκρίθηκε καν στου Βιγιόν την κλήση;
Ενώ εδώ, ακόμη και τις λευκές αν καλέσω, τις συμπολίτισσες,
ως και αυτές, οι λευκές, θα γνωρίζουνε τον πόνο μου.

Είπα• ίσως σʼ αυτήν την πόλη να μην είμαι κι o ευτυχέστερος των ανθρώπων
αλλά και η βροχή που πέφτει εδώ δεν είναι απλώς βροχή, είναι βροχή
ανίδωτων τόπων.
(Τράνζιτ, 1963)

2. O ποταμός πού διασχίζει το Σαράγιεβο. 3. Περιοχή του Σαράγιεβο
4. Ένας από τους συλληφθέντες μετά τη δολοφονία του διαδόχου Φερδινάνδου στο Σαράγιεβο.

ΜΠΛΟΥΖ

Το συλλογιέμαι, τι καλά πού θα ʽταν να γνωρίζαμε, τι λες;
εμείς σα φύγουμε το που θα πάνε οι έρμες μας ψυχές.
Το συλλογιέμαι, τι καλά που θα ʽταν να γνωρίζαμε, τί λες;
αν υστέρα από μας κάτω απʼ τους πλάτανους θα βρέχονται οι έρμες μας ψυχές.

Το συλλογιέμαι, τί καλά πού θα ʽταν να γνωρίζαμε, τί λες;
σαν όταν ζούσαμε νʼ αναζητούν η μια την άλλη οι έρμες μας ψυχές.

Το συλλογιέμαι, τί καλά πού θα ʽταν να γνωρίζαμε, τί λες;
στην άνοιξη ανοιξιάτικη, χωρίς εμάς, το πώς θα νιώθουν οί έρμες μας ψυχές.

Το συλλογιέμαι, τί καλά πού θα ʽταν να γνωρίζαμε, τί λες;
με δίχως μάτια πώς θα κουβεντιάζουν οι έρμες μας ψυχές.

(Στίχοι για καληνύχτα, 1971)

ΨΑΧΝΩ ΓΙΑ Τʼ ΟΝΟΜΑ ΜΟΥ ΔΡΟΜΟ

Περιπατώ στην πόλη πού γεννήθηκα, στης νιότης μου την πόλη,
ψάχνω για τʼ όνομά μου δρόμο.

Άπλετες, θορυβώδεις, πολυσύχναστες λεωφόροι –
τις παραχωρώ, ευχαρίστως, στους μεγάλους άντρες της Ιστορίας.

Έξαλλου, τί έκανα εγώ, όσο κυλούσεν ο ρους της Ιστορίας;
Εγώ, απλώς, εσέναν αγαπούσα.

Έναν ασήμαντο δρομάκο ψάχνω, καθημερινό, κοινότατο,
έναν δρομάκο στον όποιον, απαρατήρητοι, αόρατοι απʼ τον κόσμο,
θα μπορούμε, και μετά θάνατον, να κάνουμε ήσυχοι τη βόλτα μας.

Κατʼ αρχήν, ό δρομάκος μας δε χρειάζεται να ʽχει και πολύ πράσινο,
δε χρειάζεται, καν, να ʽχει δικά του πουλιά.
Ένα, αυτό μετράει: από τον κάθε διώκτη τους, σε τούτο τον δρομάκο,
να βρίσκουν άσυλο κι ο άνθρωπος κι ο σκύλος.

Δε λέω, όμορφα θα ʽταν και θα μʼ άρεζε, να ʽναι πλακόστρωτος.
Άλλα, εν τέλει, δευτερεύον το θεωρώ.

Όμως, ετούτο το σημαντικό, το κύριο, αυτό μετράει πιο πολύ,
στον δρόμο πού θα φέρει τʼ όνομα μου
ποτέ του και κανέναν να μην εύρει ή συφορά.

(30 Φεβρουαρίου 1999)

Izet Sarajlic (Ιζέτ Σαράϊλιτς) (1930-2002)

Γεννήθηκε στο Ντόμποϊ της βόρειας Βοσνίας. Από το 1945, οπότε δημοσίευσε την πρώτη του ποιητική συλλογή, διέμενε στο Σαράγιεβο, οπού και παρέμεινε κατά τη διάρκεια της πολιορκίας (1992-1995) και τραυματίστηκε από ρουκέτα. Εργάστηκε ως επιμελητής στον εκδοτικό οίκο «Veselin Μaslesa». Το 1971 εξελέγη πρόεδρος της “Ένωσης Συγγραφέων της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης, αλλά παραιτήθηκε δεκαεφτά μέρες αργότερα και, στη συνέχεια, διαγράφτηκε από το Κομμουνιστικό Κόμμα. Δημοσίευσε πάνω από τριάντα ποιητικές συλλογές, από τις όποιες ξεχωρίζουν οι εξής: Γκρίζο Σαββατοκύριακο (Sίνί νίkend, 1955), Ενός λεπτού σιγή (Μinuta cutajna, 1960), Η αλέα του Γούντροου Ουίλσον (Vilsonovo sctaliste, 1969), Νεκρολόγιο για το αηδόνι (Νecrolog slavuju, 1987), Το βιβλίο των αποχαιρετισμών (Κnjiga οprostaja, 1996). Η χάρη, ή διαύγεια και η ακρίβεια των ποιημάτων του πηγάζουν από την επιθυμία του να έχει η ποίηση του άμεση επικοινωνία με τον αναγνώστη. Είναι ένας από τους πιο δημοφιλείς και πιο πολυμεταφρασμένους ποι¬ητές της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Πέθανε στο Σαράγιεβο το 2002.
Σημ. του «ποιείν»: στη μνήμη του διοργανώνεται κάθε χρόνο, από το 2002 στο αγαπημένο του Σαράγιεβο η Διεθνής Συνάντηση Ποιητών, από την Casa della Poesia.

Sarajevo 2010
Il 24, 25, e 26 settembre 2010 si svolgerà la nona edizione degli “Incontri internazionali di poesia di Sarajevo”.

La magia che avvolge la capitale bosniaca produce ogni anno il miracolo di realizzare una delle più belle ed entusiasmanti manifestazioni poetiche del panorama internazionale.

Gli incontri sono dedicati ad Izet Sarajlic, grande poeta di Sarajevo, Presidente onorario di Casa della poesia, cittadino onorario della città di Salerno, poeta amatissimo in Italia, amico del nostro concittadino, Alfonso Gatto.

L’evento, nasce nel 2002, dopo la scomparsa di Sarajlic avvenuta nel maggio di quell’anno, per realizzare quello che negli ultimi anni era stato il sogno del grande poeta bosniaco, riportare, dopo la tragedia della guerra e dell’assedio, la grande poesia internazionale a Sarajevo. A pochi anni dalla fine degli orrori della guerra di Bosnia e dal terribile assedio della sua capitale, acquistava un valore simbolico e politico, ricollocare la città in un progetto che avesse come centralità la cultura dell’incontro, della conoscenza, dello scambio e della fratellanza.

Si trattava inoltre di una sorta di “elaborazione del lutto” da parte del circuito di Casa della poesia che aveva perso uno dei suoi rappresentanti più prestigiosi.

E ricordando che “anche i versi sono contenti quando la gente si incontra” (versi di Izet che hanno caratterizzato da sempre il lavoro di Casa della poesia) abbiamo pensato di portare nella sua città i poeti suoi amici e compagni di viaggio di tante avventure e di farli incontrare con gli altri poeti di Sarajevo e della ex-Jugoslavia.

Sarajlic, è stato un compagno di viaggio straordinario. È lui che ha sempre incoraggiato il lavoro di costruzione di quella “grande famiglia” che è il circuito di Casa della poesia. Sono indimenticabili le sue letture italiane a Salerno, Baronissi, Napoli, Amalfi, Pistoia, Trieste, Roma, Genova, Reggio Emilia. Sono per noi ricordi commoventi la sua gioia quando venne alla luce il suo libro italiano Qualcuno ha suonato tradotto con amore da Raffaella Marzano e Sinan Gudzevic, quando ha ricevuto a Roma il Premio Moravia 2001 e quando la città di Salerno ha voluto tributargli quella cittadinanza onoraria che lo ha reso orgoglioso e felice forse per l’ultima volta.

Lo ricordiamo quindi ogni anno nella sua città, con la poesia e con i poeti, provando a farlo senza retorica, come lui avrebbe voluto, ricordando la sua ironia e la sua malinconia, le sue poesie e le sue canzoni.

La manifestazione, promossa dall’Ambasciata italiana di Sarajevo e curata da Casa della poesia, è resa possibile dalla collaborazione di enti italiani e stranieri e piccoli sponsor, che generosamente contribuiscono alla realizzazione dell’evento.

Come ogni anno due gruppi di “viaggiatori consapevoli” raggiungeranno Sarajevo, dall’Italia in bus (via Trieste) e in auto (via Bari), per vivere e condividere questa straordinaria esperienza.

Tanti i poeti che in questi anni hanno voluto onorarci della loro presenza. Per ognuno di loro dovremmo spendere parole di affetto, di amicizia, di gratitudine. Sono tutti insieme e con tanti altri quella “grande famiglia poetica” che Izet aveva nel cuore e che ci ha insegnato ad amare.

E ci auguriamo, che attraverso manifestazioni come quella di Sarajevo, si riesca sempre più ad ampliare questa rete di amicizia, stima, solidarietà, capacità di ascolto.

Quest’anno sarà il “Kamerni Teatar 55”, ad ospitare gli Incontri internazionali di poesia di Sarajevo, in un clima di solidarietà, amicizia, affetto, scambio, desiderio di incontro.

Tutta la manifestazione si svolgerà in due lingue, quella locale e l’italiano, grazie all’impegno di tanti e soprattutto all’enorme lavoro, dedizione, impegno di Sinan Gudzevic.

Nel corso dell’evento saranno proiettate come sempre alcuni video che vedono Sarajlic leggere le sue poesie.

E naturalmente un grazie di cuore ai poeti straordinari per qualità e umanità che vengono selezionati con una sorta di intervento miracoloso che estrae ogni anno per Sarajevo il meglio in fatto di uomini e di poeti dal grande cilindro del circuito internazionale [quest’anno Opal Palmer Adisa (Giamaica), Luis Rodriguez (Stati Uniti), Tomaz Salamun (Slovenia), Ada Salas (Spagna), Petr Hruška (Rep. Ceca), Muesser Yeniay (Turchia), Teresa Colom (Andorra), Ivo Ledergerber (Svizzera), Fleur Bourgonje (Olanda), Christiane Veschambre (Francia), Alexandra Petrova (Russia), Gabriella Sica (Italia), Giancarlo Pontiggia (Italia), ecc. ecc.].

Inoltre tre speciali con proiezioni: “Medea” di Pier Paolo Pasolini del 1970; “Etel Adnan. Words in Exile”, un bellissimo film, del 2009, dedicato alla grande scrittrice libanese, dalla regista greca, Vouvola Skoura; infine un omaggio alla regista Germaine Dulac, grande sperimentatrice e femminista del cinema degli inizi del Novecento.

Come si può notare un’attenzione particolare al femminile.

Ci auguriamo che l’evento di Sarajevo, ormai riconoscibile e riconosciuto nel panorama internazionale dei festival di poesia prosegua e si consolidi come un indiscutibile, importante, momento “poetico”, e come un ponte tra l’Europa e i Balcani, un momento di incontro, di conoscenza e di scambio tra culture, lingue, religioni.

Siamo certi che la magia di questa città ancora una volta attribuirà una sorta di valore aggiunto all’evento poetico, facendolo diventare, cosa diversa rispetto alle altre manifestazioni poetiche, che pure dispongono di altri mezzi finanziari, altre strutture organizzative, altri supporti tecnici. Questa magia realizza la poesia come luogo d’incontro, che costruisce legami, amicizie, che diventa momento di scambio, che si sedimenta nel cuore e nella mente delle persone fino a diventare un’esperienza indimenticabile e inalienabile della propria coscienza.

Le tre giornate di solito consentono ai poeti e ai visitatori di poter apprezzare anche le bellezze della città e dei suoi dintorni, gustare le specialità gastronomiche e di vivere pur nel tempo ristretto tutte le proposte degli Incontri.

Un’esperienza straordinaria, nella bellissima Sarajevo, la città degli incontri, per un progetto di solidarietà, amicizia, poesia.