***
Mες στʼ άρματά μου το ψωμί μου το κριθαρένιο, μες στʼ άρματά μου
το κρασί το Ισμαρικό και μες στʼ άρματά μου γερμένος τα πίνω.
***
Κάποιος απʼ τους Σάιους καμαρώνει για την ασπίδα μου,
όπλο αψεγάδιαστο, που πλάι σε θάμνο παράτησα αθέλητα·
έλα όμως που εγώ σώθηκα. Για κείνη την ασπίδα να νοιάζομαι;
Aς πάει στα κομμάτια άλλη θʼ αποκτήσω καλύτερη.
***
Δεν με νοιάζουν του πολύχρυσου του Γύγη τα πλούτη
και ποτέ μου δεν τα πεθύμησα, ούτε και φθονώ
των Θεών τα μεγαλεία, ούτε και που λαχταρώ μια μεγάλη εξουσία
γιατί μακριά είναι όλα ετούτα απʼ τα μάτια μου.
Τις προάλλες δημοσίευσα ένα άρθρο με αφορμή τον Αρχίλοχο στην Βιβλιοθήκη της Ελευθεροτυπίας (το ελάχιστο που θα μπορούσα να προσφέρω στη μνήμη ενός τέτοιου ποιητικού μεγέθους)· κατά σύμπτωση αμέσως μετά ενημερώθηκα για την κυκλοφορία ενός καινούργιου, φιλόδοξου τόμου που θα περιέχει άπαντα τα έργα του Αρχίλοχου καθώς και άλλα σημαντικά συνημμένα κείμενα. Συνεπώς μιλάμε για κάτι πολύ περισσότερο απʼ αυτό που θα χαρακτηρίζαμε ως «αξιόλογο». Ολόκληρες μάχες έχουν λάβει χώρα στην σύγχρονη αρθρογραφία σχετικά με ζητήματα που αφορούν τον ίδιο τον Αρχίλοχο, τα γραπτά και την κριτική επʼ αυτών. Δεν θα χρησίμευε λοιπόν σε τίποτε η ανάρτηση άλλης μίας πιθανής ή απίθανης αντιπαράθεσης, ειδικά τώρα, που η εμφάνιση αυτού του τόμου θα βοηθήσει να μπουν, ακόμη καλύτερα, τα πράγματα στην θέση τους. Ο Αρχίλοχος λοιπόν ξανά στις επάλξεις των βιβλιοπωλείων:
«Στην αυγή του 7ου αι. π.Χ. µέσα στους κόλπους της νεοσύστατης πόλης-κράτους εµφανίζεται µαζί µε τις πρωτόγνωρες έννοιες του «Πολίτη» και του «Πολιτικού» η δηµόσια χλεύη και η πολιτική λοιδορία που η µετεξέλιξή τους στην Αττική Κωµωδία θα αποτελέσει ένα βασικότατο συντελεστή της λειτουργίας του Δηµοκρατικού Πολιτεύματος.
Ο Αρχίλοχος, θεµελιωτής της σάτιρας, συγκέντρωσε την µήνιν του αριστοκρατικού κόσµου για τις ανατρεπτικές καινοτοµίες που εισήγαγε µε το έργο του. Γελοιογράφησε τις ηρωικές µορφές του Έπους. Έβαλε κατά των αξιών και των συµβόλων της αριστοκρατικής ιδεολογίας. Οπλίστηκε µε την αθυροστοµία του παλιού τελετουργικού σκώµµατος για να στηλιτεύσει καταστάσεις και πρόσωπα στη δηµόσια ζωή. Άριστος τεχνίτης του λόγου και του µέτρου, υπήρξε ο πρώτος στην παγκόσµια ποίηση που έγραψε σε πρώτο πρόσωπο, εξοβελίζοντας τα κλέα των υπερανθρώπων ηρώων και φέρνοντας στο προσκήνιο τον απλό άνθρωπο και τις ταπεινές ιστορίες της καθηµερινής ζωής.
«Μοιχός, υβριστής και λάγνος» είναι µερικοί µόνον από τους αµέτρητους αρνητικούς χαρακτηρισµούς µε τους οποίους η κρατούσα τάξη, σταθερά και ανά τους αιώνες, διέβαλλε το έργο του αλλά και την προσωπική του ζωή. Ίσως όµως αυτός να είναι και ένας ακόµη λόγος που η ποίησή του εξακολουθεί να συγκινεί και να γοητεύει.
Σήµερα, η ερµηνεία του έργου του αποτελεί µία πρόκληση για την ανασύνθεση της αθέατης πλευράς του αρχαίου ελληνικού κόσµου».
Γιάννης Λειβαδάς
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Ηλίας Κωστόπουλος
Αρχίλοχος
«Μοιχός, Υβριστής και Λάγνος»
Η γέννηση της σάτιρας στον αρχαϊκό κόσμο
ISBΝ: 978-960-9441-00-1, διάστ. 24Χ17 σελ. 480, τιμή 24,40 ?
Στην αυγή του 7ου αι. π.Χ. µέσα στους κόλπους της νεοσύστατης πόλης-κράτους εµφανίζεται µαζί µε τις πρωτόγνωρες έννοιες του «Πολίτη» και του «Πολιτικού» η δηµόσια χλεύη και η πολιτική λοιδορία που η µετεξέλιξή τους στην Αττική Κωµωδία θα αποτελέσει ένα βασικότατο συντελεστή της λειτουργίας του Δηµοκρατικού Πολιτεύματος.
Ο Αρχίλοχος, θεµελιωτής της σάτιρας, συγκέντρωσε την µήνιν του αριστοκρατικού κόσµου για τις ανατρεπτικές καινοτοµίες που εισήγαγε µε το έργο του. Γελοιογράφησε τις ηρωικές µορφές του Έπους. Έβαλε κατά των αξιών και των συµβόλων της αριστοκρατικής ιδεολογίας. Οπλίστηκε µε την αθυροστοµία του παλιού τελετουργικού σκώµµατος για να στηλιτεύσει καταστάσεις και πρόσωπα στη δηµόσια ζωή. Άριστος τεχνίτης του λόγου και του µέτρου, υπήρξε ο πρώτος στην παγκόσµια ποίηση που έγραψε σε πρώτο πρόσωπο, εξοβελίζοντας τα κλέα των υπερανθρώπων ηρώων και φέρνοντας στο προσκήνιο τον απλό άνθρωπο και τις ταπεινές ιστορίες της καθηµερινής ζωής.
«Μοιχός, υβριστής και λάγνος» είναι µερικοί µόνον από τους αµέτρητους αρνητικούς χαρακτηρισµούς µε τους οποίους η κρατούσα τάξη, σταθερά και ανά τους αιώνες, διέβαλλε το έργο του αλλά και την προσωπική του ζωή. Ίσως όµως αυτός να είναι και ένας ακόµη λόγος που η ποίησή του εξακολουθεί να συγκινεί και να γοητεύει.
Σήµερα, η ερµηνεία του έργου του αποτελεί µία πρόκληση για την ανασύνθεση της αθέατης πλευράς του αρχαίου ελληνικού κόσµου.
[Ο Ηλίας Κωστόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Αθηνών. Συµµετείχε στις αρχαιολογικές ανασκαφές στις Αρχάνες, στο Φουρνί και στο Ιδαίον Άντρον της Κρήτης. Έχει µεταφράσει αρχαίους Έλληνες συγγραφείς και έχει γράψει µελέτες για τη ζωή και την κοινωνία στην Αρχαία Ελλάδα].
Γιάννη πολύ πριν την εμφάνιση του Αρχίλοχου (7ος αιώνας π.Χ), υπήρξε η εμβληματική μορφή του Θερσίτη στην Ιλιάδα. Κατά την -μπορεί λανθασμένη- άποψή μου, ο τελευταίος είναι ο πρώτος αντί-ήρωας της σύγχρονης δυτικής μυθολογίας: κουτσός, ασουλούπωτος και μέγας υβριστής, αποτελεί τον αναγκαίο αντίθετο πόλο σε ένα έπος γεμάτο Θεούς, ημί-θεους και άρτιους πολεμιστές.
Αξίζει δε να σημειωθεί πως η Ιλιάδα (και η Οδύσσεια) απαγγέλονταν στις βασιλικές αυλές…
Η σάτυρα προυπάρχει της ”Πόλης”. Τα Ελευσίνια μυστήρια είχαν ενσωματώσει την Ύβρι σαν απαραίτητο στοιχείο ‘απομαγικοποίησης’.
Ο Αρχίλοχος είναι σημαντικότατος, αλλά ούτε ο πρώτος είναι, ούτε μοναδικός και ούτε ο καλύτερος. Ο Αριστοφάνης σφράγισε το σύνολο της ΄σατυρικής απεικόνισης της πραγματικότητας’.
Έθεσε τα όρια και το μέτρο αναφοράς. Διεκδίκησε για τη σάτυρα τον σπουδαιότερο πολιτικό ρόλο: αυτό της ΑΛΗΘΕΙΑΣ. Θυμίζω τους ‘Ιππείς’ του με την ευθεία αντιπαράθεση με τον Κλέωνα.
Το “κακό” με τον Αρχίλοχο είναι το αποσπασματικό των σωζομένων ποιητικών του προσπαθειών.Εννοείται πως είναι μέγας και αυτό του αναγνωρίσθηκε από την κλασική αρχαιότητα κιόλας.
Φιλικά.
Sounds very interesting! Archilochus is not so well-known here. I just remember I’ve heard that Horace was using the poems of Archilochus as model for his own poems, is that right?
And how many poems has preserved from mr. Archilochus? Maybe not so many? I presume his works hasn’t translated to my language at all. If I keep studying greek, maybe after a decade or two I can try to translate some short fragments. 😀
Το πνεύμα που δε χάθηκε, παρά τους αιώνες που ξεφόρτωσαν τα αίσχη των ανθρώπινων κοινωνιών και τα χριστιανικά εξουσιαστικά δρεπανηφόρα άρματα που διάβηκαν:
“Δυο πήχες είν’ ο Κόνωνας, τέσσερεις η γυναίκα του
και στο κρεββάτι αν ίσιωνες τα πόδια κάτω-κάτω
σκέψου να δείς του Κόνωνα πού θά ‘φταναν τα χείλη.”
Αδέσποτον, στο απάνθισμα από την Παλατινή Ανθολογία “Ελληνιστικός Μικρόκοσμος”, όπως μάς το δώρισε ο Γιάννης Δάλλας.
@ 3: Euxaristo polu! That site looks very interesting. Unfortunately it seems that they are not updating it anymore, which is a pity. I’d like to see all the texts of Parmenides there as well. (and many others)
By the way, do you know any good site where would be whole Bible showed in similar way: the original ancient greek text (the first translation of it) on one column and then the modern greek translation on the other column?