Ενα βιβλίο (94 σελίδες) – CD που για πρώτη φορά 19 συνθέτες εμπνέονται και μελοποιούν Κωστή Παλαμά.
Το Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο απευθύνθηκε σε εκλεκτούς σύγχρονους συνθέτες και τους ζήτησε να μελοποιήσουν, δικής τους επιλογής, ποίηση του Παλαμά. Αυτό και έγινε. Αποτέλεσμα: το βράδυ που γέμισε η αυλή του Παλιού Πανεπιστημίου με μελωδίες, στίχους, συνθέσεις, ερμηνείες, με σύγχρονη μουσική και με ποίηση του μεγάλου βάρδου της νεοελληνικής ποίησης, του Κωστή Παλαμά.
Μια πρόταση πολιτισμού του Πανεπιστημίου Αθηνών. ΧΟΡΗΓΟΣ : Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Πνευματικής Ιδιοκτησίας (AEΠI), Οργανισμός για την Ελληνική Μουσική (ΟΕΜ) Με την ευγενική υποστήριξη του Δευτέρου και Τρίτου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. Χορηγοί επικοινωνίας : : ΜΕΛΩΔΙΑ, ΕΝ ΛΕΥΚΩ, ΔΙΕΣΗ, POLIS, ΠEPIOΔIKO «METPO».
Οι 19 συνθέτες είναι: Γιώργος Ανδρέου, Γιάννης Αρχιμανδρίτης, Χάικ Γιαζιτζιάν, Φοίβος Δεληβοριάς, Κωστής Ζευγαδέλλης, Νίκος Ζούδιαρης, Χρίστος Θεοδώρου, Σοφία Καμαγιάννη, Στέφανος Κόκκαλης, Σταμάτης Κραουνάκης, Κώστας Λειβαδάς, Λουδοβίκος των Ανωγείων, Κώστας Μάκρας, Νίκος Ξυδάκης, Δώρα Παναγοπούλου, Ορφέας Περίδης, Τάσος Ρωσόπουλος, Μελίνα Τανάγρη και Βασίλης Χατζηνικολάου.
Τραγουδούν : Ορφέας Περίδης, Δώρα Πετρίδη, Γιώργος Μάκρας, Μαϋ Χανα, Μαρία Λυμπεράκου, Βικτωρια Ταγκούλη, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Φοίβος Δεληβοριάς, Βασίλης Χατζηνικολάου, Λουδοβίκος των Ανωγείων, Χάικ Γιαζιτζιάν, Νίκος Ξυδάκης, Ανδρέας Καρακότας, Μαρία Σπυροπούλου, Κώστας Λειβαδάς, Σταύρος Ψαρουδάκης, Μελίνα Τανάγρη, Σταμάτης Κραουνάκης.
Περιεχόμενα του βιβλίου: 1)Στον απόηχο του Παλαμά (Γεώργιος Μπαμπινιώτης), 2)Η Επιστροφή του Παλαμά (Κώστας Γεωργουσόπουλος), 3)Μια ιδιότυπη μουσική ανθολογία (Ιωσήφ Βιβιλάκης), 4)Τα 19 ποιήματα, 5)Χρονολόγιο Κωστή Παλαμά, 6)Τεχνών επίσκεψις, 7)Στιγμές από τη συναυλία (φωτογραφίες)
ΤΙΤΛΟΙ:
1 Ο ΙΣΙΟΣ ΔΡΟΜΟΣ – Ορφέας Περίδης
2 ΕΡΜΑ… – Δώρα Πετρίδη
3 ΩΡΑΙΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ – Γιώργος Μάκρας
4 ΒΑΛΕ ΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΣΟΥ – Μαϋ Χανα
5 Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ – Μαρία Λυμπεράκου
6 ΤΑ ΓΙΑΣΕΜΙΑ – Βικτωρία Ταγκούλη
7 ΔΥΟ ΜΑΤΙΑ – Δώρα Πετρίδη
8 ΡΟΔΟΥ ΜΟΣΚΟΒΟΛΗΜΑ – Ελένη Τσαλιγοπούλου
9 ΜΙΑ ΠΙΚΡΑ – Φοίβος Δεληβοριάς
10 ΑΓΝΑΝΤΙΑ ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ – Βασίλης Χατζηνικολάου
11 ΜΕ ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΤΑ ΧΤΕΝΙΑ – Λουδοβίκος των Ανωγείων
12 ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΡΝΑΣ – Χαϊκ Γιαζιτζιάν
13 Ο ΠΟΝΟΣ ΣΟΥ – Νίκος Ξυδάκης
14 ΒΑΘΥ ΠΗΓΑΔΙ – Ανδρέας Καρακότας
15 ΚΑΚΗ ΦΩΤΙΑ – Μαρία Σπυροπούλου
16 ΑΝΑΤΟΛΗ – Κώστας Λειβαδάς
17 ΤΟ ΓΥΜΝΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ – Σταύρος Ψαρουδάκης
18 ΕΝ ΑΝΘΟΣ – Μελίνα Τανάγρη
19 ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ – Σταμάτης Κραουνάκης
Το γυμνό τραγούδι
Εδώ τα πάντα ξέστηθα
κι αδιάντροπα λυσσάνε
αστέρι είν’ ο ξερόβραχος,
και το κορμί φωτιά.
Εδώ ειν’ ο ίσκιος όνειρο
εδώ χαράζει ακόμα
στης νύχτας το αχνό στόμα
χαμόγελο ξανθό.
Εδώ ο λεβέντης μάγεμα
η σάρκα αποθεώθη,
οι παρθενιές, Αρτέμιδες,
Ερμήδες είναι οι πόθοι.
Η κάθε ώρα ολόγυμνη,
θάμα στα υγρόζωα κήτη
πετιέται κι η Αφροδίτη
και χύνεται παντού.
Μέτωπο, μάτια, κύματα
μαλλιά γλουτοί, λαγόνες
κρυφά λαγκάδια του Έρωτα
ρόδα, μυρτιές, κρυψώνες.
Τα στρογγυλά, τα ολόισια
χνούδια, γραμμές, καμπύλες
ω θείες ανατριχίλες,
χορεύτε το χορό.
Κάτι γυμνό και ξέσκεπο
στα ολανοιγμένα πλάτια,
που ζωντανό θα το δειχναν
μόνο δυό φλόγες μάτια,
κάτι από τους σάτυρους
κρατιέται κι ειναι αγρίμι
και είν’ η φωνή του ασήμι,
μη φύγεις, ειμ’ εγώ.
Πίκρα
Τα πρώτα μου χρόνια τ’ αξέχαστα τάζησα
κοντά στ’ ακρογιάλι,
στη θάλασσα εκεί τη ρηχή και την ήμερη,
στη θάλασσα εκεί την πλατειά, τη μεγάλη.
Και κάθε φορά που μπροστά μου η πρωτάνθιστη
ζωούλα προβάλλει,
και βλέπω τα ονείρατα κι’ ακούω τα μιλήματα
των πρώτων μου χρόνων κοντά στ’ ακρογιάλι,
στενάζει, καρδιά μου, το ίδιο αναστέναγμα:
Να ζούσα και πάλι
Στη θάλασσα εκεί τη ρηχή και την ήμερη,
στην θάλασσα εκεί την πλατειά, τη μεγάλη.
Μια μάνα είν’ η μοίρα μου, μια μάνα είν’ η χάρη μου,
δεν γνώρισα κι άλλη:
Μια θάλασσα μέσα μου σα λίμνη γλυκόστρωτη
και σαν ωκεανός ανοιχτή και μεγάλη.
Και να! μες τον ύπνο μου την έφερε τόνειρο
κοντά μου και πάλι
τη θάλασσα εκεί τη ρηχή και την ήμερη,
τη θάλασσα εκεί την πλατειά, τη μεγάλη.
Κι εμέ, τρισαλίμονο, μια πίκρα με πίκρανε,
μια πίκρα μεγάλη,
και δε μου τη γλύκαινες, πανώριο ξαγνάντεμα
της πρώτης λαχτάρας μου, καλό μου ακρογιάλι.
Ποια τάχα φουρτούνα φουρτούνιαζε μέσα μου
και ποια ανεμοζάλη,
που δεν μου την κοίμιζες και δεν την ανάπαυες,
πανώριο ξαγνάντεμα, κοντά στ’ ακρογιάλι,
Μια πίκρα είν’ αμίλητη, μια πίκρα είν’ ανεξήγητη,
μια πίκρα μεγάλη,
η πίκρα που είν’ άσβηστη και μες τον παράδεισο
των πρώτων μας χρόνων κοντά στ’ ακρογιάλι.
Μπορεί να μην περιέχεται κανένα ραδιοφωνικό σουξέ, όμως υπάρχουν τραγούδια που αξίζουν πέρα από το μουσειακό τους χαρακτήρα. Ότι δηλαδή άξιοι συνθέτες μελοποίησαν ένα μεγάλο ποιητή. Εξάλλου ο σκοπός του δεν ήταν εμπορικά δισκογραφικός, αλλά η μουσική προσέγγιση των ποιημάτων (ο ίδιος ο ποιητής έλεγε πως έγραφε τραγούδια ανδ εν κάνω λάθος) και η καταγραφή τους ζωντανά.
Ξεχώρισα κατά πολύ το ο Βάλε τα σημάδια σου του Κόκκαλη, τον Σάτυρο (Γυμνό τραγούδι) του Ζούδιαρη, το Άνθος της Τανάγρη (αγαπημένο) και το Ταξίδι του Καραουνάκη.
«για τη γλώσσα των σονέτων ισχύουν βέβαια όσα έχει παρατηρήσει ο Ν. Ανδριώτης γενικά για τη γλώσσα των ποιημάτων του Παλαμά. Ιδιαίτερα όμως για τα σονέτα μπορεί κανείς να σημειώσει ότι υπάρχουν σ’ αυτά μια πλησμονή σύνθετων λέξεων (ρημάτων, ουσιαστικών επιθέτων κλπ) η οποία είναι σύμφωνη με τις αντιλήψεις που είχαν για την «ποιητική γλώσσα» ο Παλαμάς και οι σύγχρονοί του. Πάντως ένα μεγάλο μέρος αυτού του γλωσσικού υλικού μας φαίνεται σήμερα – ασφαλώς γιατί εμείς οι νεώτεροι έχουμε βγει μέσα από μια τελείως διαφορετική αγωγή ποιητικού λόγου, όπως τον καλλιέργησαν οι μεγάλοι ποιητές της γενιάς του τριάντα – φτιαχτό, εξεζητημένο και πομπώδες.»
Το παραπάνω σχόλιο είναι από την εισαγωγή του δερματόδετου βιβλίου «Σονέτα» του Κωστή Παλαμά (φιλολογική επιμέλεια Κάρολος Μητσάκης) των εκδόσεων Γκοβόστης, που εκδόθηκε το 1994, και αντανακλά περίτρανα το πόσο άδικα αντιμετωπίζεται, τις τελευταίες δεκαετίες, ο Ποιητής Κωστής Παλαμάς.
Δε σκοπεύω να υπερασπιστώ (είμαι πολύ λίγος γι’ αυτό!) τον Παλαμά, θέλω όμως να πω μόνο να εστιάσω σε δυο σημεία.
1) θεωρώ το ότι, επειδή σήμερα έχουμε την τύχη να γνωρίζουμε έναν Ζαν Ανουίγ, ένα Λόρκα κι ένα Τέννεσση Ουίλιαμς, αυτό δεν είναι δυνατόν να σημαίνει ότι ο Σοφοκλής και ο Αισχύλος είναι εξεζητημένοι ή πομπώδεις ή φτιαχτοί και
2) ο Παλαμάς έβλεπε τον κόσμο με μια αρχαιοελληνική προσωκρατική απλότητα (την κατά Νίτσε αφέλεια την οποία και ύμνησε). Ο κόσμος μας δε γνωρίζει από τη «γραμματική» και τη «συντακτική» διάσπαση, που είναι ανθρώπινη εφεύρεση, σε ουσιαστικά, ρήματα κι επίθετα. Ένα κρασί (στον «κόσμο») χαρακτηρίζεται ως γλυκόπιοτο και οι έννοιες «γλυκό» και «πιοτό» ενυπάρχουν αναπόδραστα συζευγμένες. Αν κάτι χαλάσει (ας πούμε ξιδιάσει αν και τα γλυκά κρασιά δεν ξιδιάζουν εύκολα), το κρασί, παύει να είναι και γλυκό και πιοτό ταυτόχρονα! Η λέξη, λοιπόν, γλυκόπιοτο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν είναι σύνθεση ενός επιθέτου κι ενός ουσιαστικού αλλά ένα κι ενιαίο. Ο Παλαμάς, με τις συνθέσεις αυτές δε δημιουργεί κάτι φτιαχτό αλλά εκφράζεται κατά φύση ποιητικά (ας μην ξεχνάμε επίσης το πόσο λυρικά και γλαφυρά έβλεπαν κι εξέφραζαν ποιητικά τη φύση οι ινδιάνοι). Οι ποιητές, από την άλλη, της νεότερης γενιάς (του 30) βίωσαν τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και την οριστική νίκη των οικονομικών -ισμών και την επακόλουθη αποξένωση του ανθρώπου από το φυσικό του περιβάλλον και ήταν πολύ «λογικό» να επιλέξουν άλλους τρόπους έκφρασης και καλά έκαναν!
Συγχαρητήρια σε όσους συμμετείχαν στη δημιουργία του cd αυτού αλλά και στο Ποιείν για την παρουσίαση!