(Πηγή: Νέα, 11/05/09)
Ο Καραγκιόζης και ο …Τέως (
σύνθεση: Σταύρος Ξαρχάκος, στίχοι: Νίκος Γκάτσος) Journey to the Center of the Earth psp download Charlie and the Chocolate Factory
Εμένα φίλε με λένε Καραγκιόζη
Παντού κερδίζω κι ας μη κρατάω κόζι
Κι αν κάνω κουτσουκέλες κάπου κάπου
Το’χω στο αίμα μου πάππου προς πάππου
Γεια σου μάνα μου Ελλάς
Είμαι κλεφτοφουκαράς
Μα δεν μοιάζω με τους άλλους
Τους τρανούς και τους μεγάλους
Πού’χουνε μακρύ το χέρι
Και κρατάνε και μαχαίρι
Ούτε μοιάζω με τον μάγκα
Που όταν ξέμεινε από φράγκα
Σήκωσε όλο το Τατόι
Να πουλάει και να τρώει
Εμένα φίλε με λένε Καραγκιόζη
Δεν με τρομάζουνε μασόνοι και μαφιόζοι
Φοβάμαι μόνο κάθε πολιτσμάνο
Μη με γραπώσει στην κουτσουκέλα επάνω
Γεια σου μάνα μου Ελλάς
Είμαι κλεφτοφουκαράς
Μα δεν έχω νταραβέρια
Με της τράκας τα ξεφτέρια
Πού΄χουν υπουργούς μαζί τους
Και το κράτος μαγαζί τους
Μένω πάντα τελευταίος
Μα δεν μοιάζω με τον Τέως
Που του είπαν τα χρυσά μου
Ό,τι θες εσύ πασά μου
Η τέχνη του Σπαθάρη είναι στη βάση της λαϊκής ψυχής και ζωής και μακάριος όποιος την αντικρίζει με τη σοβαρότητα που της οφείλεται. Μέσα της δεν κατασταλάζει μόνο η λαγαρή θυμοσοφία του λαού μας μπρος στα ανάποδα τον κόσμου, αλλά σκεπάζεται και η πηγαία δύναμη πόχει μέσα του και με την οποία υπερνικά αυτά τα ανάποδα με ψυχισμό ασύγκριτο, ανεβαίνοντας απ’τα σκαλιά της θείας του εξυπνάδας ως με τις κορφές τον ηρωισμού”.
Άγγελος Σικελιανός
Η σορός του θα εκτεθεί την Τετάρτη (10.00-15.00) σε λαϊκό προσκύνημα στο Σπαθάρειο Μουσείο, στο Μαρούσι, ενώ η κηδεία του θα γίνει στις 16.00 στο Κοιμητήριο Αμαρουσίου, με δαπάνη του υπουργείου Πολιτισμού
Πέθανε ο κατ’ εξοχήν εν Ελλάδι εκπρόσωπος μιας γνήσιας οθωμανικής τέχνης, που γεννήθηκε στα εδάφη της σημερινής Τουρκίας (Προύσα – Bursa) και μεταλαμπαδεύθηκε με μικρότερη ή μεγαλύτερη επιτυχία σε όλες τις επαρχίες της πάλαι ποτέ Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (στη Συρία, στο Ιράκ, στην Ελλάδα… μέχρι και στο Ουζμπεκιστάν την πήγαμε, θα έλεγε κάποιος), αφού την εμπλούτισε με γνήσιο μεράκι με στοιχεία και πρόσωπα της ελληνικής παράδοσης, Νιόνιους και Μεγαλέξανδρους.
Ο κατηραμένος όφις, πάντως, ουδόλως υπήρξε ελληνικός…
Έφυγε ο Ευγένιος και μας μείνανε οι αγενείς. Στη θέση των έγχρωμων φιγούρων που κινιόντουσαν από τα φανερά του νήματα, (δια)σκέδαζαν τη δυστυχία και μας έδιναν χαρά μας έμειναν οι γκρίζες καρικατούρες των γουρουνιών, που είναι «πιότερο ίσα», που κινούνται από νήματα μπερδεμένα και αδιαφανή σε ένα σεντόνι γκρι γεμάτο τσέπες…
Είχα την ΤΥΧΗ να μεγαλώσω (και) με ΣΕΝΑ
Καλό σου ταξίδι…
κε Λυκοτραφίτη, ενδεικτικά και μόνο:
http://egpaid.blogspot.com/2009/04/blog-post_2707.html
http://www.karagkiozis.com/istorika-page.htm
http://www.vakxikon.gr/content/view/156/41/lang,el/
‘Ο κατηραμένος όφις, πάντως, ουδόλως υπήρξε ελληνικός…’
Ε, και λοιπόν;
http://anemi.lib.uoc.gr/metadata/8/9/2/metadata-348-0000002.tkl
“Όπως είναι παράλογο να πιστεύουμε πως ένας ζωντανός οργανισμός είναι δυνατό να τρέφεται αποκλειστικά από τις ίδιες του τις σάρκες, το ίδιο ισχύει, ασυζήτητα και για ένα ζωντανό πολιτισμό”
Ν.Εγγονόπουλος
Το Θέατρο Σκιών δεν έχει ξεκαθαριστεί αν είναι γνήσια οθωμανική τέχνη…
Μένω όμως στη μαγεία του Καραγκιόζη και ξεχνώ σήμερα τουλάχιστον το πρόβλημα της προέλευσής του.
Το μόνο που ξέρω είναι πως χάθηκε από προχτές ο γνήσιος Καραγκιόζης και έχουν μείνει να φιγουράρουν οι Καραγκιόζηδες.
@Κύριε Πρίμπα,
ευχαριστώ για τα όσα χρήσιμα και διαφωτιστικά μπήκατε στον κόπο να μας παραθέσετε. Πράγματι, η σημερινή ανάρτηση ήταν η καλύτερη ευκαιρία για να το κάνετε.
@Κύριε Αραβανή,
γιατί “χάθηκε ο γνήσιος Καραγκιόζης”; Καραγκιοζοπαίχτης ήταν ο άνθρωπος. Ο γνήσιος Καραγκιόζης ζει και βασιλεύει, όπως άλλωστε και τα τσουτσέκια του, στα οποία, οπωσδήποτε, αναφέρεστε.
Δεν ήταν απλά Καραγκιοζοπαίχτης, ήταν και δημιουργός.
Τα έργα του μαζί με τους καλούς απογόνους του βεβαίως ζουν και εύχομαι να συνεχίσουν να ζουν και να βασιλεύουν.
Κυριαρχούν όμως τα κακέκτυπά του. 300 σίγουρα γνωρίζω εγώ…
Οι καμπουρομακρυχέρηδες έμειναν πια ορφανοί! Ελπίζω να μην ισχύσει και για τον θανόντα (εξαιτίας του συνδυασμένου ελλαδικού ιού της αγνωμοσύνης και της αμνησίας) ό,τι διαπιστώνει ο Τ. Σινόπουλος (Η ποίηση της ποίησης, 1964):
“Αυτός επάλευε με τα βουνά. Λοιπόν τον καταβρόχθισαν οι λάκκοι απέξω από το σπίτι του.”
Σε ευχαριστούμε Ευγένιε για όσα μας έχεις δώσει, και της Ελλάδας τα παιδιά σωστά έχεις μεγαλώσει.
Για της φιγούρας τη μαγκιά και την νοημοσύνη, εμείς θα σε θυμόμαστε πάντα με ευγνωμοσύνη
Δεν ξέρω αν δικαιούμαι να καταθέσω άποψη, πάντως πρέπει να σας πω ότι τα έργα του Σπαθάρη τα γνωρίζουν ως και οι κουφοί! Τόσο δημοφιλής ήταν, τέτοια απήχηση είχε στον λαό.
(αν θέλετε δείτε εδώ πως παρακολουθούσα μέχρι και εγώ τις παραστάσεις του)
http://kofosi.blogspot.com/2009/05/34.html
Η χαρούμενη είδηση της μέρας είναι πως ο επίσης γνήσιος Καραγκιόζης, ο λατρεμένος ΚΥΡΙΟΣ Θανάσης Βέγγος, θα μιλήσει ύστερα από 25 χρόνια σιωπής στην τηλεοραση…
Βεβαίως στις 23.30, αφού έχει τελειώσει ο Λάκης Λαζόπουλος…
Σημεία των καιρών. Αν θέλουμε να τιμήσουμε τη μνήμη ενός μεγάλου οργανοπαίκτη θα γράφουμε με πεποίθηση: Πέθανε το τελευταιο μεγάλο Όργανο. Aκολουθούν μπόλικα αποσιωπητικά.
Eδώ, θα μου πείτε, δημιουργοί ‘σοβαροί’ και ‘αξιοπρεπείς’ (κατά τρισχιλιοστή, μονότονη -πάντα ταπεινή και αιδήμονα – δική τους δημόσια ομολογία ή εξομολόγηση), δέχονται να τους (ή δεν αντιδρούν όταν τους) καταχωρούν στην ομάδα των Διαδικτυακών Ποιητών. Ειρωνεία ανεπαρκούς αναγνώστη: γιατί όχι τηλεφωνικοί ή τηλεγραφικοί ποιητες;
Ευγενής και σεμνός υπηρέτης της τέχνης του ο Ευγένιος Σπαθάρης συνεχιστής της παράδοσης των μεγάλων καραγκιοζοπαιχτών όπως ο πατέρας του τίμησε το θέατρο Σκιών.
Ανεξάρτητα από την στενή καταγωγική ρίζα του Καραγκιόζη (Οθωμανική) η σχέση του με την κωμική παράδοση της Δύσης ιδιαίτερα την θεατρική είναι στενή.
Στοιχεία όπως η βωμολοχία,ελευθεροστομία,πείνα,λαιμαργία ,ξυλοφόρτωμα,μωρολογία,κουτοπονηριά,κατεργαριά,
αντιστροφή της κοινωνικής τάξης συναντάμε πολύ πιό πρίν και από την Commedia dell” Arte και πιό πίσω από την Αριστοφανική κωμωδία στην μεγαρική φάρσα και την κατωιταλική … των φλυάκων…κτλ.
Ο Καραγκιόζης σαν σύμβολο βαθιά λαικό που εκμεταλεύεται τίς αντιφάσεις ενός συστήματος και με τήν κατεργαριά του ξεγλιστράει απ τούς κανόνες τόσο τούς παραδοσιακούς όσο και τούς μοντέρνους βρήκε στόν Ευγένιο Σπαθάρη εναν πιστό σύμμαχο .
Μαζί παρώδησαν,γελοιοποίησαν,αντέστρεψαν νόμους και αξίες χλευάζοντας ενα ολόκληρο σύστημα μέ συχνά καρναβαλική γλώσσα.Ετσι και γι αυτό το λόγο και παρά τον ατομισμό του η βαθιά αναρχική φύση του Καραγκιόζη καθρέφτισε όλους τους νεοελληνικούς τύπους και ανάδειξε στην χάρτινη φιγούρα του την λαική ανεξάντλητη διαμαρτυρία μέσα από το γέλιο μιάς συλλογικής πηγαίας εκφρασης,ακόμη κι αν αυτό το γέλιο τούς θύμιζε τίς πιό φθαρτικές και σκοτεινές τής ζωής τους πλευρές.
Ο Ευγένιος Σπαθάρης υπηρέτησε πιστά αυτήν την θρησκευτικότητα που ξεπηδά από το λαικό θέατρο με τήν εννοια ότι θρησκεία είναι ότι συσπειρώνει και συνδέει τούς ανθρώπους.Το θέατρο σκιών που οι ίδιοι οι καραγκιοζοπαίχτες το λένε “φάρμακο της λύπης” εχασε εναν μεγάλο εκπρόσωπό του.
Πράγματι με τον καραγκιόζη μεγάλωσαν γενιές και γενιές νεοελλήνων. Καταφέραμε και κάναμε περίπου εθνικό ήρωα αυτόν τον τρισάθλιο τύπο που τις τρώει από παντού, κι ωστόσο κυριαρχεί στο τέλος χάρη στην πονηριά του (και όχι χάρη στη γνώση ή τον νου). Ποιός είναι λοιπόν αυτός ο καραγκιόζης; Είναι αυτός που λοιδορεί και ενίοτε δέρνει τον αδύναμο (βλέπε Νιόνιο και Μορφονιό), εξαπατά ακόμη και τους φίλους του (Χατζηαβάτης), τρέμει και υποτάσσεται στον ισχυρό (Βελιγκέκας), είναι δουλικός απέναντι στην εξουσία (πασάς), αυτός που στήνει την αυθαίρετή του ”παράγκα” απέναντι απ’ το σαράι του πασά, είναι αυτός που διαπαιδαγωγεί με τις ίδιες αξίες τα παιδιά του. Είναι παραπάνω από προφανές ότι αυτές οι ”αξίες” τελικά επικράτησαν στην -υπό διαμόρφωση τον τελευταίο αιώνα- εθνική και κοινωνική συνείδηση στην χώρα. Και τούτο είναι το μεγάλο μείον για τον καραγκιόζη. Δεν θέλω να ρίξω την ευθύνη στον Σπαθάρη. Αυτός άλλωστε υπήρξε ο φορέας μιας παράδοσης την οποία υπηρέτησε με απόλυτη συνέπεια. Και η συνέπεια είναι σπουδαίο πράγμα. Όμως επιμένω όχι αυτόν τον καραγκόζη. Θα προτιμούσα ίσως εκείνον τον αθυρόστομο Οθωμανό..
“οι μάσκες μας ξεγελούν όλους τούς ανθρώπους
/θα το διαπιστώσουν οι ίδιοι/όταν θα μάθουν με τόν χρόνο/οτι σε όλα δεν είμαστε τίποτα λιγότερο/από αυτό που φαινόμαστε πώς είμαστε/”
Πολλοι ανθρωποι είναι μασκαρεμένοι χωρίς να βρίσκονται στο Καρναβάλι/άνθρωποι του υπαίθρου ή άνθρωποι της πόλης/άνθρωποι κάθε φίλου ,κάθε τάξης ,καθένας είναι ικανός /να μεταμφιέσει την αλήθεια,το ψέμα,το καλό,το κακό/είτε για να εξαπατήσει είτε για να καταστρέψει/για να εκδικηθεί ή να κακολογήσει/Καθένας κάτω από την μάσκα της αρετής/πολεμά να κρύψει την δολιότητα και την πονηριά του/την φιλοδοξία του ,τόν φθόνο του,την τσιγκουνιά του/το μίσος του και την διαφθορά του/και μολονότι μασκαρεμένος όσο μπορεί κάποιος νάναι /κανείς ωστόσο δέν θέλει να περάσει για μασκαράς”.
Mascarade universelle(γαλλικη χακλογραφια 1706).
“Αν η εικόνα που μας δίνουν τέτοιοι καθρέφτες δεν μας αρέσει ,ας μην κατηγορούμε τούς καθρέφτες”!!
Πιθανόν και να έχετε δίκιο κα Καλογεροπούλου. Παρ’ όλα αυτά θεωρώ πως αν και ο καραγκιόζης ως χαρακτήρας εκπροσωπούσε μια ήδη διαμορφωμένη κοινωνική πραγματικότητα, που ωστόσο δεν είχε ακόμη επικρατήσει ολοκληρωτικά, τελικά ήρθε να καλύψει κενά που άφηνε ο διαμορφωτικός ρόλος της οικογένειας καθώς το έτσι και αλλιώς ανέκαθεν ανεπαρκές εκπαιδευτικό σύστημα. Αντίστοιχη ζημιά έκανε και ο -εδώ κινηματογραφικός- τύπος του πρώην ποιμένα Θύμιου (Κ. Χατζηχρήστου) που κατέβαινε στην Αθήνα και με την κουτοπονηριά του ”κέρδιζε τον κόσμο όλο”.Για να μην μιλήσω για τα έπη της δοξασμένης ΑΝΤΙΠΑΡΟΧΗΣ όπως αυτή προβάλλονταν μέσα από τον εεληνικό κινηματογράφο. Μάλλον λοιπόν οι μεγάλης δημότικότητας ήρωες όχι μόνο καταγράφουν αλλά και διαμορφώνουν κοινωνικές δομές. Αν είναι έτσι, απλά δηλώνω την προτίμησή μου σε μορφές όπως αυτή του Θ. βέγγου, του Κήτον ή του Τσάπλιν.
με εκτίμηση
Ο φαμφαρονισμός μου στα επικήδεια δεν έχει όρια.
Αναρωτιέμαι εάν πήγα μία φορά να δω παράσταση
θεάτρου σκιών.
Καλή του στράτα.
Υπήρξε ένας αντιρατσιστής, που αφιέρωσε τη ζωή του στην ανάδειξη στην Ελλάδα μιας πτυχής της λαικής παράδοσης του τουρκικού πολιτισμού.
Και φαίνεται ότι μέσα σε ό,τι έκανε βρήκε το δρόμο του για την εκπλήρωση του γήινού προορισμού του.
Γιώργης Χολιαστός
“Διώξαμε τη χάρη από τη ζωή μας – αυτό μας λείπει. Αυτό που είδα την άλλη φορά στον καραγκιοζοπαίχτη Σπαθάρη. Ήρθε στο σπίτι πεινασμένος, σε απόγνωση. Κι όμως πως μιλούσε. “Το ταβάνι τρέχει, κύριε. Δεν έχουμε ηλεχτρικό. Τώρα που παντρεύουνται οι άνθρωποι μέσα στ’ αεροπλάνα, δεν έχουμε ηλεχτρικό. Πότε σπάζει το γυαλί της λάμπας, πότε το πετρέλαιο είναι νοθεμένο. Και το σπίτι μου, βλέπεις, είναι εργοστάσιο. Άμα βραδιάσει, με πιάνουν οι μαύρες σκέψεις. Αρπάζω τότε τα χαρτιά και τα κοπίδια, και φτιάχνω τον Κοπρίτη, τον Μπιτσικόκο, τον Καραγκιόζη.”
Αυτό που δεν μπορώ να κάνω εγώ. Ντρέπομαι που κάνω τόσο λίγο, όταν ακούω τέτοιους ανθρώπους.”
Ο Γιώργος Σεφέρης στις 13 Φεβρουαρίου του ’47.
Έχει ενδιαφέρον να αναφέρουμε εδώ, για “την συμπλήρωση του οικείου φακέλλου”, όπως θα έλεγαν σε άλλους καιρούς και σε άλλους τόπους, ότι η τουρκική εφημερίδα Hürriyet, στο χθεσινό, κυριακάτικο ένθετό της (Pazar, 17/05), φιλοξενεί αφιέρωμα στον έλληνα καραγκιοζοπαίχτη, υπό τον τίτλο “Ο Καραγκιόζης προέρχεται από την τουρκική κουλτούρα”.
Στο εν λόγω αφιέρωμα, εκτός από την δήλωση του έλληνα πρωθυπουργού, καταχωρείται και ανταπόκριση του Γιώργου Κιρμπάκη απ’ την Αθήνα, στην οποία ο έλληνας ανταποκριτής αναφέρει ότι “η μία πλευρά τον αποκαλεί (:τον Καραγκιόζη) Τούρκο. Η άλλη πλευρά, έλληνα. Όμως, κατά την άποψη του ΕΔΑΔ (του Ευρωπαικού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων), ο Καραγκιόζης προέρχεται από την τουρκική κουλτούρα.”.
Συμπέρασμα; Όταν δεν βλέπουμε ή δεν θέλουμε να δούμε το οφθαλμοφανές, έρχονται τα διεθνή δικαστικά όργανα να μας το υποδείξουν.
Πάντως “ο Ευγένιος Σπαθάρης ήταν ένας μεγάλος δάσκαλος”, συμπληρώνει η τουρκική εφημερίδα…