Ο «ΘΕΑΤΗΣ» ΕΙΔΕ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ ΣΤΟΥΣ POIEINτές
Φίλοι εν τω και του «POIEIN»,
Καλή χρονιά να έχουμε, με υγεία και χαρά! Μεγάλα πάθη να συνταράξουν τις ψυχές μας, υψηλές συγκινήσεις του πνεύματος να γευτούμε, να ονειρευτούμε πολύ, να συναντηθούμε στα όνειρα και στις ποιήσεις και να δημιουργήσουμε πολύ, έργα ωραία και μεγάλα.
Μέρες γιορτών διάγουμε, άρα και μέρες θεαμάτων, γιατί η γιορτή και το θέαμα πάντα πήγαιναν χέρι-χέρι. Πού γεννήθηκε το θέατρο, ας πούμε; Στην αγκαλιά μιας γιορτής, προς τιμήν του πιο παράξενου, του πιο αντιφατικού, του πιο δύσκολου, του πιο επικίνδυνου αλλά και του πιο ενδιαφέροντα θεού του αρχαίου ελληνορωμαϊκού κόσμου: του Βάκχου, που μετά τον είπαν Διόνυσο. Για θέατρο θα μιλήσουμε κι εμείς σήμερα. Για μερικές αγαπημένες παραστάσεις –από όσες μπορέσαμε να δούμε τέλος πάντων, γιατί 175 τον αριθμό παίζονται αυτή τη στιγμή μόνο στα αθηναϊκά θέατρα, 200 και βάλε έχουν ανέβει στο κλεινόν άστυ από την αρχή της σεζόν και έπειτα, πολλές ανάμεσά τους είναι καλές ή έστω ενδιαφέρουσες αλλά δεν θα μπορέσουμε να τις δούμε και πάλι καλά δηλαδή που κάποιες ανεβαίνουν για δυο χρονιές και υπάρχει η ελπίδα να τις δούμε την επόμενη.
Θα έπρεπε, βεβαίως, να ξεκινήσουμε με τον «Ηλίθιο», διασκευή του μοναδικού αυτού μυθιστορήματος του Ντοστογιέφσκυ, από τον Λιβαθηνό, μέχρι πρότινος διευθυντή της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου, σε μια παράσταση-ποταμό, πάνω από έξι ώρες.
Οι επίσημες κριτικές διθυραμβικές, οι κριτικές των φίλων κατʼ ιδίαν ωσαύτως, πλην ο «Θεατής» από πέρυσι προσπαθεί να βρει εισιτήρια αλλά φεύ! Το άδικον της τύχης, ουδέποτε επετεύχθη το ποθούμενο. Από τα ταμεία μάθαμε, πριν από ένα μήνα περίπου, ότι μετά τις 27-12 και για λίγες μόνο παραστάσεις κάτι μπορεί να γίνει. Ίδωμεν! Και υμείς κανονίσατε την πορείαν σας.
Ο «Θεατής» δεν θα σας κρυφτεί. Λατρεύει το Λευτέρη Βογιατζή. Θα μπορούσε να παρακολουθήσει παράστασή του ακόμα κι αν το θέμα του ήταν η δραματατοποίηση του.. τηλεφωνικού καταλόγου. Φέτος, μετά από μακρόχρονη προετοιμασία, ανέβασε το διήγημα του Ντοστογιέφσκυ «Η ήμερη». Αντιγράφουμε την υπόθεση, από το ενδιαφέρον κείμενο του Αντρέ Μάρκοβιτς, το οποίο ανοίγει το πρόγραμμα, : «Ένας άντρας εμφανίζεται μπροστά στο κοινό και μιλά. Εδώ, μέσα από μια απογύμνωση που προεικονίζει, πραγματικά, τον Μπέκετ, το πρόσωπο μιλά στο πτώμα της γυναίκας του, που είναι ξαπλωμένη πάνω σʼ ένα τραπέζι, και μάλιστα, άκρον άωτον της τραγικής ειρωνείας, πάνω σε δυο ενωμένα τραπέζια των χαρτιών (το θέμα του τυχαίου τίθεται από την πρώτη στιγμή). Μιλάει μέσα στη νυχτα, περιμένοντας να ξημερώσει, να έρθουν να πάρουν το νεκρό σώμα και να τον αφήσουν μόνο για πάντα. Μιλάει χωρίς λόγο: για να σπάσει τη σιωπή του αυτή που αποταμίευε, όπως τα χρήματα από τα ενέχυρα, αντίτιμο θανάτου, και για να μην ακούει τη δική της σιωπή. «Ακούστε, ακούστε» επαναλαμβάνει». Η παράσταση είναι εξαιρετική, δουλεμένη με απίστευτη προσοχή ως την τελευταία της λεπτομέρεια. Οι πολλαπλές εικόνες του άντρα (η φυσική παρουσία του ηθοποιού και οι άλλες από το βίντεο και τους διαφόρων ειδών «καθρέφτες») λειτουργούν αντιστικτικά προς την απουσία της γυναίκας. Τα ερωτήματα ακούγονται καθαρά: Αυτός ποιος είναι χωρίς εκείνη; Και εκείνη ποια ήταν; Υπήρξε ποτέ, υπήρξε ως κάτι άλλο πέρα από την επιθυμία του; Την υπέταξε, αλλά υποτάχτηκε στο παιχνίδι του να την υποτάξει και την έχασε. Μιλά για να αντέξει την περιφρόνησή της προς αυτόν, ύψιστη απόδειξη της οποία ήταν ο θάνατός της. Η φωνή του Βογιατζή μονότονη, χωρίς εξάρσεις, χωρίς συναισθηματικές εκρήξεις, ανοίγει την πόρτα στο σκοτεινό και το ανείπωτο και μας καλεί να κοιτάξουμε μέσα. Όποιον αντέχει. Εξαιρετικό το σκηνικό της Χλόη Ομπολένσκι, εμπνευσμένοι οι φωτισμοί του Λευτέρη Παυλόπουλου, επιτυχής η βιντεακή παρέμβαση του Γιώργου Σκεύα, οργανικά ενταγμένη στην παράσταση ως ύφος και ήθος, ως σπανίως συμβαίνει με τα βίντεο που συνοδεύουν τις παραστάσεις. (Θέατρο της Οδού Κυκλάδων, Κυκλάδων και Κεφαλληνίας, Κυψέλη).
Η αρχαιότητα εμπνέει. Δυο πολύ καλές παραστάσεις αρύονται θέματα από την αρχαία δημιουργία. Η πρώτη είναι το «Δάφνις και Χλόη», το γνωστό αρχαίο μυθιστόρημα του Λόγγου έγινε μια ευχάριστη, ανάλαφρη αλλά καθόλου ελαφριά, ζωντανή παράσταση από τον Λιθουανό σκηνοθέτη Σεζάρις Γκαραούζινις (η Λιθουανία έχει σήμερα ένα από τα καλύτερα θέατρα της Ευρώπης). Δύσκολο το εγχείρημα να ανέβει ένα ολόκληρο μυθιστόρημα στη σκηνή πλην εδώ επετεύχθη με ένα έξυπνο τέχνασμα: μια παρέα βαριεστημένων ζευγαριών του πρώτου τετάρτου του 19ου αιώνα πηγαίνει στο ακριβό ξενοδοχείο μιας λουτρόπολης για διακοπές. Για να αντέξουν την πλήξη τους, αρχίζουν να διηγούνται την ιστορία του Δάφνη και της Χλόης. Με γλυκιές επαναλήψεις, μουσικά ιντερμέδια, εύστοχα μικρά σχόλια αφηγούνται όλες τις περιπέτειες των δυο εφήβων βοσκών, που ερωτεύονται πάνω στα βουνά, χωρίζουν βίαια, επανασυνδέονται και παντρεύονται για να ζήσουν ευτυχισμένοι και πλούσιοι, αφού έχει αποκαλυφθεί ότι και οι δυο είναι τα χαμένα παιδιά δυο σπουδαίων αρχόντων. Ο Γκραούζινις σεβάστηκε όλα τα μοτίβα του είδους, απέδωσε με λόγο και σωματική μίμηση τις περιπέτειες και το συναισθηματικό τους αποτύπωμα. Η παράστασή του αποτελούσε μια πρόταση στη δραματοποίηση πεζογραφικού κειμένου. Ευχάριστες και δροσερές ερμηνείες από τους (αλφαβητικά): Πολυξένη Ακλίδη, Δημοσθένη Ελευθεριάδη, Εύα Κεχαγιά, Δημήτρη Κουρούμπαλη, Βασιλική Κυπραίου, Μανόλη Μαυροματάκη, Μάρω Παπαδοπούλου, Απόστολο Πελεκάνο και Δημήτρη Τάρλοου. Ωραία κοστούμια από τον Vytautas Narbutas, χαρούμενη η μουσική επένδυση του Martynas Bialobzeskis, ομιλητικοί φωτισμοί του Τάσου Παλαιορούτα. (Θέατρο Πορεία, Γ΄ Σεπτεμβρίου και Τρικόρφων, κοντά στην πλατεία Βικτωρίας).
Η δεύτερη έχει τη ρίζα της στις «Μεταμορφώσεις» του Οβίδιου. «Metamorphoses+, με αφορμή τον Οβίδιο» ο τίτλος της. Ο Θωμάς Μοσχόπουλο και οι συνεργάτες του στο θέατρο Αμόρε την προετοίμαζαν για καιρό. Διάβασαν τους μύθους που απέδωσε ποιητικά ο Οβίδιος με προσοχή. Πρόκειται για μύθους γεμάτους πάθη και παθήματα ανθρώπων και θεών με βασικό μοτίβο την τελική μεταμόρφωση του ή των πρωταγωνιστών σε κάποιο φυτό ή ζώο ακόμα και σε ανόργανη ύλη ή καιρικό είτε γεωλογικό φαινόμενο. Σαν τιμωρία ή σα λύτρωση. Το είδος ήταν ιδιαίτερα αγαπητό στα ρωμαϊκά χρόνια αλλά και ως την Ύστερη Αρχαιότητα. Εδώ οι μύθοι γίνονται αφορμή για να «βουτήξουν» οι συντελεστές (σκηνοθέτης και υποκριτές) βαθιά μέσα στην ψυχή τους. Το έργο που βλέπουμε δημιουργήθηκε με αυτοσχεδιασμούς των ηθοποιών, σχεδόν ψυχαναλυτικές συνεδρίες, που καταγράφηκαν σε βίντεο και έδωσαν το πρώτο υλικό, πάνω στο οποίο δουλεύτηκε το σύνολο. Έτσι σύγχρονοι άνθρωποι βιώνουν τη μοναξιά, την προδοσία, αλύτρωτους έρωτες, τον πόνο των γονιών που γερνούν, του δικού τους γήρατος που έρχεται και όλα αυτά με άξονα την έννοια της μεταμόρφωσης. Κάθε σχέση και κάθε μη-σχέση είναι ή οδηγεί σε μια μεταμόρφωση και η αποκάλυψη, η γνωριμία με τον εαυτό μας είναι η μέγιστη μεταμόρφωση. Η αφήγηση των απαράμιλλων ποιητικά μύθων του Οβίδιου λειτουργεί ως ιντερμέδιο στις ιστορίες και η οπτικοποίησή τους, γυμνά σώματα που κινούνται με χάρη και σοφία, γεμάτα έξοχους υπαινιγμούς και εκρέοντα σύμβολα πίσω από το θαμπό γυαλί, συμπληρώνει την έννοια τη μεταμόρφωσης, στήνοντας τη γέφυρα ανάμεσα σε ένα άγριο και ποιητικό χτες με το αντιποιητικό και άγριο σήμερα. Ωραίοι (και με τις δυο σημασίες: εύμορφοι και ώριμοι) οι υποκριτές στήριξαν αυτό που ήταν πολλαπλώς δική τους δημιουργία: υπέροχη η κυρία Ξένια Καλογεροπούλου, που τον τελευταίο καιρό επανήλθε στο θέατρο ενηλίκων χωρίς να αφήσει την έξοχη δουλειά της στο παιδικό θέατρο, άλλωστε και εδώ με τον βασικό της συνεργάτη είναι, το Θ. Μοσχόπουλο, κορυφαία η γλυκύτατη Άννα Μάσχα, σε πολύ ώριμη στιγμή Αργύρης Ξάφης και Κώστας Μπερικόπουλος, αλλά και όλοι πραγματικά δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους: Χρήστος Λούλης, Ιωάννα Παπά, Άννα Καλϊτζίδου, Ηλίας Παναγιωτακόπουλος, Άλκηστις Πουλοπούλου, Θάνος Τοκάκης. Ονειρικό το σκηνικό της Έλλης Παπαγεωργακοπούλου και αντίστοιχοι οι φωτισμοί του Λευτέρη Παυλόπουλου (που είναι φέτος μια από τις καλύτερες χρονιές του). Αλλά τα περισσότερα συγχαρητήρια στη Μάρθα Κλοκίνα για την υπέροχη δουλειά της στην κίνηση. (Θέατρο Αμόρε, Πριγκηπονήσων, κοντά στα Δικαστήρια).
Το «Motortown” του νεαρού Άγγλου συγγραφέα Σάιμον Στήβενς διάλεξε ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος για να γιορτάσει τα δεκάχρονα του Θεάτρου του Νέου Κόσμου. Έργο δυνατό, αντιφατικό, προβηματίζει το θεατή, δυναμιτίζοντας μερικές από τις δυνατές πολιτικές του βεβαιότητες. Ο Ντάνυ, ένας βρετανός στρατιώτης στο Ιράκ, επιστρέφει την Αγγλία, έχοντας ολοκληρώσει τη θητεία του. Στην πατρίδα δεν θα βρει αποδοχή και ζεστασιά αλλά απόρριψη, περιφρόνηση και εκμετάλλευση. Περιθωριακός ο ίδιςο, αμόρφωτος, ανειδίκευτος, μισογύνης και ρατιστής, έχει κάνει απάισια πράγματα ως στρατός κατοχής στο Ιράκ και συνεχίζει τη βία και στη χώρα του, σκοτώνοντας μια νεαρή μετανάστρια, αφού την βασανίσει οικτρά. Ο συγγραφέας αναλύει σχηματικά κάπω το κοινωνικό υπόβαθρο του Ντάνυ, ζωγραφίζει το ψυχολογικό του πορτραίτο, την ελλιπή κοινωνικότητά του. Ωστόσο στο στόχαστρό του δεν είναι αυτός, ή καλύτερα δεν είναι μόνο αυτός, είναι τα υποκριτικά στρώματα των ευαίσθητων πολιτών και ιδίως των διανοουμένων, που αντιδρούν βεβαίως στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο αλλά διατηρούν ένα τρόπο ζωής που τον συντηρεί. Μεροληπτικός και ακραίος αρκετά ο Στήβενς, παρʼόλʼαυτά θέτει δυναμικά ένα ακανθώδες θέμα: την ενοχή μιας κοινωνίας και τα όρια της πολιτικής ευθύνης των πολιτών του δυτικού κόσμου. Είναι αρκετά δυναμική η αντίδρασή τους; Έξοχη ερμηνεία από τον Γιώργο Γάλλο (Ντάνυ) και τον Ευθύμιο Παπαδημητρίου (ο αυτιστικός αδερφός του). Καλοί και υπόλοιποι συντελεστές: Αιμιλία Βάλβη, Παντελής Δεντάκης, Νατάσα Ζάγκα, Παναγιώτης Λάρκου, Κατερίνα Λυπηρίδου και Γιάννης Τσορτέκης. Ταλαντούχος φωτιστής ο Σάκης Μπιρμπίλης, συνεργάστηκε και πάλι αγαστά με τον Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο, που έκανε μια διακριτική αλλά διαφωτιστική σκηνοθεσία. (Θέατρο του Νέου Κόσμου, Θαρύπου, πίσω από το Φι
Το θέατρο Σημείο ανεβάζει και φέτος την «Εξιλέωση» του αμερικανού συγγραφέα και κινηματογραφιστή Νηλ Λαμπιουτ. Ο συγγραφέας εδώ ασχολείται με την κρίση ενός ζευγαριού παράνομων εραστών την ημέρα καταστροφής των Δίδυμων Πύργων στην Αμερική. Μέσα σε αυτό το σκηνικό της απόλυτης καταστροφής και το σοκ που έχει προκαλέσει, ένα ζευγάρι με υστερόβουλο και εγωιστικό τρόπο προσπαθεί να δώσει διέξοδο στον παράνομο έρωτά του. Ευθύβολο, κυνικό, σαρκάζει τα στερεότυπα και τις συμπεριφορές, για να σταλάξει μερικές σταγόνες ειλικρίνειας στο άγριο περιβάλλον που έχουν δημιουργήσει οι δυο τους. Ο αγώνας αρσενικού- θηλυκού θυμίζει έντονα τις συμπεριφορές των προσώπων του Στρίντμπεργκ και του Άλμπι, περιγελώντας όμως με ωμό τρόπο όλο το πλαίσιο ζωής που έχουν δημιουργήσει. Η σκηνοθεσία είναι του Νίκου Διαμαντή, ο οποίος επέλεξε μια ενδιαφέρουσα φόρμα: ένωσε σκηνή και πλατεία, δημιουργώντας την αίσθηση ενός καθιστικού μεσοαστικού διαμερίσματος, όπου παίζεται το έργο και οι θεατές, απρόσκλητοι βουβοί μάρτυρες παρακολουθούν σιωπηλοί τα τεκταινόμενα. Πολύ καλή στο ρόλο της Άμπι η Ιωάννα Μακρή και επαρκής ο Αυγουστίνος Ρεμούνδος.
Ο θεατής
