Σταύρος Τραγάρας, Η ιστορία του καπνού

Aπό το email: dlab@ath.forthnet.gr που με πολύ μεράκι αποστέλλει ο Dr. Dionysis Labadarios, εγγραφείτε!

(Γράφει ο ιατρός Σταύρος Τραγάρας
Αναπληρωτής Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής Θριασίου Νοσοκομείου Υπεύθυνος Ιατρείου διακοπής καπνίσματος Θριασίου Νοσοκομείου)
Η ιστορία του καπνού (Μέρος 1ο)

Η αρχή
Ο καπνός είναι ένα φυτό που αρχικά φύτρωνε στη Βόρεια και Νότια Αμερική. Είναι της ίδιας οικογένειας με την πατάτα, την ντομάτα, τη μελιτζάνα, το πιπέρι, την πετούνια και το δηλητηριώδες νυχτολούλουδο, ένα εξαιρετικά θανατηφόρο φυτό. Όλα ανήκουν στην οικογένεια των φυτών Solanaceae. Το γένος Nicotiana περιλαμβάνει περίπου 100 είδη, από τα οποία μόνο δύο έχουν καλλιεργηθεί σε ευρεία κλίμακα, η Nicotiana Tabacam και η Nicotiana rustica. Από αυτά η Nicotiana Tabacam είναι ο κυρίαρχος τύπος για παραγωγή τσιγάρων και καπνού. Το όνομά του το οφείλει στο Γάλλο πρεσβευτή Jean Nicot, ο οποίος τον εισήγαγε και τον διέδωσε στη Γαλλία το 1560. Ο σπόρος του καπνού είναι πολύ μικρός. Μία ουγγιά δείγματος περιέχει περίπου 300.000 σπόρους.
Πιστεύεται ότι ο καπνός άρχισε να φυτρώνει στην Αμερική περίπου το 6000 π.Χ. Ήδη πριν την εποχή του Χριστού οι Ινδιάνοι της Αμερικής είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούν τον καπνό με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, όπως σε θρησκευτικές και ιατρικές πρακτικές. Ο καπνός εθεωρείτο πανάκεια και εχρησιμοποιείτο σαν επικαλυπτικό πληγών και παυσίπονο. Το μάσημα του καπνού επιστεύετο ότι ανακούφιζε από τον πονόδοντο. Όταν οι εξερευνητές έφθασαν στο Νέο Κόσμο, οι ιθαγενείς Ινδιάνοι καλλιεργούσαν και χρησιμοποιούσαν ήδη τον καπνό για αιώνες. Τον χρησιμοποιούσαν σε θρησκευτικές τελετές για να επικοινωνούν με τα πνεύματα. Επίσης ήταν απαραίτητο στοιχείο σε περιπτώσεις σύναψης ειρήνης – είναι γνωστή η πίπα της ειρήνης – καθώς και όταν γίνονταν νέες συμφωνίες. Τον καπνό τον εισέπνεαν από καιόμενα φύλλα, ενώ άλλος τρόπος ήταν να εισπνέουν σκόνη καπνού. Πολλές φορές χρησιμοποιούσαν ξύλινη σύριγγα σε σχήμα διχάλας (Υ), ώστε από τα δύο άκρα, τυλιγμένα με φύλλο αραβοσίτου, να εισπνέουν. Εν αντιθέσει με τους ιθαγενείς, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν τον καπνό για “ιερούς” σκοπούς, όπως αυτούς που αναφέρθηκαν αλλά και για άλλους, όπως π.χ. για να ενισχύσουν τη γονιμότητα, να προβλέψουν τον καιρό, να πάρουν αποφάσεις σε πολεμικά συμβούλια ή να γίνουν “άξιοι ενοράσεων”, οι Ευρωπαίοι τον χρησιμοποιούσαν κυρίως επειδή τον απολάμβαναν και χωρίς τελετές. Βέβαια γρήγορα υπέστησαν τις εθιστικές ιδιότητές του χωρίς όμως να έχουν συναίσθηση αυτού του γεγονότος.. Οι εξερευνητές στην αρχή έβλεπαν τους ιθαγενείς να καπνίζουν κι αυτό τους προκαλούσε τρόμο. Ήταν γι’ αυτούς πρωτόγνωρο και λίγο πολύ ήταν σαν να τους έβλεπαν να καταπίνουν φωτιά. Όμως, και έμαθαν να καπνίζουν, και μετέφεραν τον καπνό στην Ευρώπη. Σας παρουσιάζω κατωτέρω μία περιληπτική ιστορική αναδρομή της “πορείας” του καπνού και του καπνίσματος.

Η ανακάλυψη του Νέου Κόσμου
Στις 15 Οκτωβρίου 1492 προσφέρθηκε στο Χριστόφορο Κολόμβο σα δώρο αποξηραμένος καπνός από τους Ινδιάνους της Αμερικής που συνάντησε. Σύντομα μετά οι ναύτες έφεραν τον καπνό στην Ευρώπη και το φυτό άρχισε να καλλιεργείται σε όλη την ήπειρο. Ο κύριος λόγος της καλλιεργητικής προτίμησης του καπνού στην Ευρώπη ήταν οι υποτιθέμενες θεραπευτικές του ικανότητες. Οι Ευρωπαίοι πίστευαν ότι μπορούσε να θεραπεύσει σχεδόν τα πάντα, από κακοσμία μέχρι καρκίνο. Πρώτοι οι Ισπανοί μετέφεραν τον καπνό στην Ευρώπη το 1519. Στη Γαλλία μεταφέρθηκε το 1560. Στην Ιταλία καλλιεργήθηκε το 1575. Οι Σάξωνες καλλιέργησαν τον καπνό στα 1613. Στην Ολλανδία καλλιεργήθηκε το 1615. Στην Ελλάδα μεταφέρθηκε ο καπνός στα τέλη του 16ου αιώνα. Στα μέσα του 17ου αιώνα ο καπνός ήταν γενικά διαδεδομένος στη Δύση.
Το 1571 ένας Ισπανός γιατρός, ο Nicolas Monardes έγραψε ένα βιβλίο σχετικά με την ιστορία των χρησιμοποιούμενων στην ιατρική φυτών του νέου κόσμου, στο οποίο υποστήριζε ότι ο καπνός μπορούσε να θεραπεύσει 36 προβλήματα υγείας.
Το 1588 ο Thomas Harriet προώθησε το κάπνισμα του καπνού ως τον τρόπο προμήθειας της καθημερινής δόσης του, σε αντιδιαστολή με το μάσημα ή την εισπνοή του από τη μύτη. Δυστυχώς, πέθανε από καρκίνο της ρινός (επειδή αυτός συνήθιζε να τον “ρουφά” από την μύτη).
Γύρω στο 1600 ο καπνός ήταν τόσο δημοφιλής που εχρησιμοποιείτο ως μέσον συναλλαγής, θεωρούμενος μάλιστα ισάξιος του χρυσού, ή του αργύρου Για να αγοράσει κανείς καπνό στην Αγγλία έπρεπε να βάλει στον ένα δίσκο της ζυγαριάς ασημένια νομίσματα και στον άλλο καπνό, δηλαδή αγόραζε καπνό ισοβαρώς προς το ασήμι. Οι άνθρωποι που κάπνιζαν, στην αρχή τουλάχιστον, ήταν αξιοπερίεργο θέαμα. Ακολουθούνταν και παρατηρούνταν στο δρόμο, ως εάν έτρωγαν ή έπιναν φωτιά. Το κάπνισμα έγινε κάτι που έκαναν μόνο πλούσιοι αριστοκράτες, ήταν κάτι ακραίο, σαν να κρεμούσαν στη γλώσσα ένα χαλκά, εθεωρείτο δε ένδειξη σκληρού ανδρισμού. Οι νοτιότερες αμερικανικές αποικίες συν τω χρόνω, είχαν σαν κύριο έσοδο για την επιβίωσή τους την πώληση καπνού. Τα δυο θεμέλια που στηρίζονταν ήταν οι σκλάβοι που μετέφεραν βιαίως από την Αφρική για να καλλιεργούν τον καπνό και οι. “Ευρωπαίοι σκλάβοι” της καπνιστικής έξης. Προοδευτικά το κάπνισμα, μέσα σε ένα αιώνα από την ανακάλυψη της Αμερικής από τον Κολόμβο, έγινε παγκόσμια κουλτούρα, φαινόμενο πραγματικά μοναδικό. Τα αίτια του φαινομένου αυτού δεν οφείλονται αποκλειστικά στις εθιστικές ιδιότητες της νικοτίνης αλλά και σε ένα πολιτισμικό εποικοδόμημα, που πολύ γρήγορα αναπτύχθηκε γύρω από αυτό.
Την ίδια εποχή κάποιες από τις δυσάρεστες συνέπειες του καπνού άρχισαν να γίνονται συνειδητές σε μεμονωμένα άτομα. Το 1610 ο Sir Francis Bacon σημείωνε ότι η προσπάθεια να σταματήσει την κακιά συνήθεια ήταν πραγματικά πολύ δύσκολη. Το 1632 στη Μασσαχουσέτη απαγορεύτηκε το δημόσιο κάπνισμα, αν και αυτό σχετιζόταν περισσότερο με την ηθική της εποχής, παρά με τις ιατρικές ανησυχίες σχετικά με τις προκαλούμενες βλάβες. (συνεχίζεται).

Η ιστορία του καπνού (Μέρος 2ο)

Καπνός: μια αναπτυσσόμενη βιομηχανία
Το 1760 ο Pierre Lorillard ιδρύει μια εταιρεία στη Νέα Υόρκη επεξεργασίας καπνού. Σήμερα η εταιρεία P. Lorillard είναι η παλαιότερη εταιρεία καπνού στις ΗΠΑ.
Το 1776 κατά τη διάρκεια του αμερικανικού επαναστατικού πολέμου ο καπνός βοήθησε στη χρηματοδότηση της επανάστασης καθώς χρησιμοποιήθηκε για πληρωμή των δανείων που δόθηκαν από τη Γαλλία στους Αμερικανούς. Με το πέρασμα των χρόνων ολοένα και περισσότεροι επιστήμονες άρχισαν να κατανοούν την τοξικότητα του καπνού καθώς και τις επικίνδυνες ιατρικές συνέπειές του.
Το 1826 ανακαλύπτεται η καθαρή δομή της νικοτίνης. Σύντομα ακολουθεί το επιστημονικό συμπέρασμα ότι η νικοτίνη είναι ένα επικίνδυνο δηλητήριο.
Το 1847 ιδρύεται η διάσημη Phillip Morris και τα πρώτα της προϊόντα ήταν στριφτά τούρκικα τσιγάρα. Το 1849 ιδρύεται η J.E. Liggett and Brother (η εταιρεία που εμπλέχτηκε πρόσφατα με τις μεγάλες μηνύσεις). Τα τσιγάρα έγιναν δημοφιλή αυτήν την περίοδο καθώς οι στρατιώτες τα έφερναν στην Αγγλία από τους Ρώσους και Τούρκους στρατιώτες. Τα τσιγάρα στην Αμερική φτιάχνονταν από τα υπολείμματα της παραγωγής άλλων παραγώγων καπνού, ιδιαίτερα του μασώμενου καπνού, ο οποίος είχε γίνει δημοφιλής λόγω των καουμπόυδων της αμερικανικής Δύσης. Το 1875 ιδρύεται η Reynolds Tobacco Company με σκοπό την παραγωγή μασώμενου καπνού.
Μόλις στις αρχές του 1900 τα τσιγάρα άρχισαν να γίνονται το κύριο προϊόν παραγωγής καπνού, αν και το 1901 πουλήθηκαν 3,5 δις τσιγάρων έναντι 6 δις πούρων. Το 1902 η βρετανική Phillip Morris στήνει στη Νέα Υόρκη ένα καινούριο αρχηγείο για την προώθηση της αγοράς των τσιγάρων της, περιλαμβάνοντας την τώρα διάσημη μάρκα Marlboro. Ταυτόχρονα με την εξάπλωση των τσιγάρων, όμως, υπήρχε μια μικρή, αλλά αναπτυσσόμενη αντικαπνιστική καμπάνια, με τη συμμετοχή κυρίως ορισμένων πολιτειών της Αμερικής, στις οποίες υπήρχαν προτάσεις καθολικής απαγόρευσης του καπνού. Η απαίτηση για τα τσιγάρα όμως αυξανόταν και το 1913 η εταιρεία R.J. Reynolds προώθησε στην αγορά μια νέα μάρκα τσιγάρων με την ονομασία Camel.

Πόλεμος και τσιγάρα – Ενας θανάσιμος συνδυασμός

Η χρήση των τσιγάρων παρουσίασε εκρηκτική άνοδο κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, όπου τα τσιγάρα λέγονταν “ο καπνός του στρατιώτη”. Μέχρι το 1923 η Reynolds με το Camel ελέγχει το 45% της αμερικανικής αγοράς. Η Phillip Morris το 1924 αρχίζει να προωθεί το Marlboro σα γυναικείο τσιγάρο. Απαντώντας η American Tobacco Company, κατασκευάστρια της μάρκας Lucky Strike, αρχίζει να προωθεί στην αγορά το δικό της τσιγάρο στις γυναίκες και κερδίζει το 38% της αγοράς. Ο ρυθμός του καπνίσματος στα έφηβα κορίτσια γρήγορα τριπλασιάζεται στα χρόνια 1925-1935. Το 1939 η American Tobacco Company εισάγει μια νέα μάρκα, την Pall Mall, που της επιτρέπει να γίνει η μεγαλύτερη εταιρεία καπνού στις ΗΠΑ.
Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου (1939-1945) οι πωλήσεις των τσιγάρων είναι συνεχώς ψηλά. Τα τσιγάρα περιλαμβάνονται στα είδη πρώτης ανάγκης των στρατιωτών. Οι εταιρείες καπνού έστελναν εκατομμύρια τσιγάρα στους στρατιώτες δωρεάν και όταν οι στρατιώτες επέστρεφαν, γίνονταν βέβαια πιστοί πελάτες. Κατά τη δεκαετία του 50 όλο και περισσότερες αποδείξεις εμφανίζονταν ότι το κάπνισμα συνδέεται με τον καρκίνο του πνεύμονα. Αν και η βιομηχανία του καπνού αρνείτο τέτοιους κινδύνους υγείας, προώθησε νέα προϊόντα που ήταν δήθεν “ασφαλέστερα”, όπως αυτά με λιγότερη πίσσα και τα τσιγάρα με φίλτρο. Το 1952 η P. Lorillard προωθεί τη μάρκα Kent με φίλτρο που περιέχει αμίαντο. Αυτό ευτυχώς διακόπηκε το 1956. Το 1953 ο γιατρός Ernst L. Wynders βρίσκει ότι η εναπόθεση της πίσσας των τσιγάρων στη ράχη ποντικιών προκαλεί όγκους. Το 1954 η R.J Reynolds εισάγει τη μάρκα Winston με φίλτρο. Το 1956 η ίδια εταιρεία δημιουργεί τη μάρκα Salem, που είναι το πρώτο τσιγάρο με άρωμα μενθόλης.

Αποκάλυψη των κινδύνων υγείας

Το 1964 εμφανίζονται επιστημονικές εργασίες, που καταδεικνύουν χωρίς αμφισβήτηση την επικινδυνότητα του καπνίσματος. Τη δεκαετία του 60 γενικά εμφανίστηκαν πολλές ανακοινώσεις σε σχέση με τους κινδύνους υγείας που προκαλεί το κάπνισμα. Το 1965 τηλεοπτικές διαφημίσεις τσιγάρων διακόπτονται στον αέρα στη Μεγάλη Βρεττανία. Το 1966 εμφανίζονται οι προειδοποιήσεις στα κουτιά των τσιγάρων. Το 1968 έρχεται στην αγορά η μάρκα Bravo χωρίς καπνό. Περιέχοντας κυρίως λάχανο, αποτυγχάνει οικτρά.
Εξαιτίας της αρνητικής πίεσης για τον καπνό οι μεγάλες εταιρείες καπνού αρχίζουν να ασχολούνται και με άλλα προϊόντα. Η Phillip Morris αγοράζει μέρος της Miller Brewing Company, παραγωγό μπύρας. H καπνοβιομηχανία RJ Reynolds αφαιρεί την “καπνοβιομηχανία” από την ονομασία της και αγοράζει και άλλα προϊόντα, όπως. αλουμίνιο. Το 1971 τηλεοπτικές διαφημίσεις διακόπτονται και στις ΗΠΑ. Τα τσιγάρα πάντως παραμένουν τα δεύτερα πιο πολυδιαφημιζόμενα προϊόντα μετά τα αυτοκίνητα. Το 1971 βγαίνουν τα πρώτα αποτελέσματα σε σχέση με τις συνέπειες του καπνίσματος στην υγεία των γυναικών ρίχνοντας φως στον ολοένα και αυξανόμενο αριθμό των γυναικών που αρχίζουν αυτήν την κακή συνήθεια. Κατά τη δεκαετία του 80 υπήρξαν πολλές μηνύσεις εναντίον της βιομηχανίας του καπνού εξαιτίας των ζημιογόνων αποτελεσμάτων των προϊόντων της. Το κάπνισμα γίνεται “πολιτικά μη ορθό” και απαγορεύεται σε πολλούς δημόσιους χώρους. Το 1982 ανακοινώνεται ότι και το παθητικό κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του πνεύμονα. Το κάπνισμα σε δημόσιους χώρους σύντομα απαγορεύεται, ιδιαίτερα στον εργασιακό χώρο. Το 1985 ο καρκίνος του πνεύμονα γίνεται ο νούμερο ένα κίνδυνος για τις γυναίκες ξεπερνώντας τον καρκίνο του μαστού.
Οι μεγάλες καπνοβιομηχανίες συνεχίζουν να επεκτείνουν τη δράση τους σε άλλα προϊόντα, όπως στον τομέα των τροφίμων. Το 1987 το Κονγκρέσο απαγορεύει το κάπνισμα σε όλες τις πτήσεις εσωτερικού με διάρκεια μικρότερη των δύο ωρών.
Τις δεκαετίες του 80 και 90 η καπνοβιομηχανία αρχίζει να προωθεί τις δραστηριότητές της σε περιοχές εκτός των ΗΠΑ, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας. Η Marlboro θεωρείται η νούμερο ένα πιο περιζήτητη μάρκα προϊόντος με αξία πάνω από 30 δις δολάρια ανταγωνιζόμενη την Coca Cola.
Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν ολοένα και περισσότερες αποδείξεις ότι η καπνοβιομηχανία ήξερε από την αρχή ότι τα τσιγάρα βλάπτουν, αλλά συνέχισε να τα προωθεί και να τα πουλάει. Υπάρχουν ακόμα αποδείξεις ότι ήξεραν ότι η νικοτίνη ήταν εθιστική και εκμεταλλεύτηκε αυτή τη γνώση, ώστε εκατομμύρια ανθρώπων να αποκτήσουν αυτήν την επικίνδυνη συνήθεια.

Κάπνισμα και χιούμορ (Μέρος 1ο)

Είναι γενικώς διαπιστωμένο ότι το κάπνισμα είναι ολέθρια συνήθεια. Ο αντικαπνιστικός αγώνας πρέπει να στηρίζεται στην σωστή ενημέρωση. Η προσέγγιση του θέματος πρέπει να στηρίζεται επίσης στη λογική και στο μέτρο. Πρακτικές τρομοκράτησης και υστερικά φαινόμενα, όχι μόνο οδηγούν τον αντικαπνιστικό αγώνα σε αποτυχία, αλλά και σε διακωμώδηση. Ήδη έχουν εμφανισθεί τα πρώτα δείγματα αυτής της διακωμώδησης, στον έντυπο και ηλεκτρονικό “τύπο”. Το παρακάτω κείμενο είναι ένα άκρως χιουμοριστικό αντι-αντικαπνιστικό δείγμα. Σας το παρουσιάζουμε, για να χαλαρώσουμε λίγο, πριν αρχίσουν οι “σκληρές κουβέντες” για το κάπνισμα, στα προσεχή άρθρα. Απολαύστε το πνεύμα, όχι βέβαια την ουσία των γραφομένων.

Καπνιστή πολέμα – σου πίνουνε το αίμα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΝΟ 1
Σύντροφε ενεργητικέ καπνιστή.
Ήμαρτον πια. Αυτά τα υπουργεία υγείας της Eνωμένης Ευρώπης μεγαλώσανε πάλι το υποχρεωτικό νεκρόσημο που μπαίνει στο πακέτο και επί πλέον βρήκανε καινούργια συνθήματα για να σε τρομάξουνε.
Για σένα που χρόνια τώρα υπομένεις αυτό το βασανιστήριο, η επαναστατική οργάνωση Κ.Α.Π.Ν.Ο. έρχεται να απαλύνει τα βάρη σου και με τη σημερινή διακήρυξη να δώσει σε σένα και στη βροντερή φουμάρουσα πλειοψηφία του ελληνικού λαού ένα μικρό χαμόγελο ελπίδας, μια αυτοκόλλητη χιουμοριστική νότα στο τραυματισμένο πακέτο σας.
Η οργάνωσή μας είναι επαναστατική, έτσι λοιπόν δεν ασχολήθηκε με συσκευασίες πούρων, ή πίπας, που αποτελούν σημάδι χλίδας και πλουτοκρατίας. Επίσης είναι αντίθετη στον καπνό για στριφτά τσιγάρα, ο χώρος των στριφτών είναι γεμάτος από χασικλήδες, που αμαυρώνουν το λαϊκό αντιαντικαπνιστικό κίνημα.
Εμείς η συτονιστική επιτροπή της οργάνωσης υποσχόμαστε ότι θα κάνουμε και άλλα επιλεγμένα χτυπήματα με τελικό στόχο το γιγάντωμα του αντιαντικαπνιστικού κινήματος και τον πραγματικό σοσιαλισμό.

Αγρίνιο 25 Οχτώβρη 2003

Καπνιστική Αντιεξουσιατική Προοδευτική Νεοσοσιαλιστική Οργάνωση (Κ.Α.Π.Ν.Ο.)

Θα κάνω οικονομίες, αλλά τσιγάρα θα αγοράσω.
Ο καπνός σκοτώνει το σπέρμα. Δοκιμάστε άφοβα.
Όσοι δε θέλουν να είναι παθητικοί καπνιστές να βγουν έξω.

Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Μην καπνίζετε, μην τρώτε, μην πίνετε, μην πηδάτε.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Αυτός εδώ καπνίζει. Είναι ένοχος.
Το ξέρω ότι βλάπτει αλλά είμαι αδύναμος χαρακτήρας.
Το Υπουργείο Υγείας απενοχοποιεί: Ένα τσιγάρο πριν το σεξ και ένα μετά δεν βλάπτουν και τόσο. Σ’ αυτό το χώρο το Υπουργείο Υγείας προσπαθεί να σας τρομάξει.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Οι παθητικοί καπνιστές δεν έχουν άλλη ελπίδα παρά να αρχίζουν να καπνίζουν. Καπνίζω, άρα ελπίζω.
Το τσιγαράκι είναι η αντίσταση του φτωχού λαού στα απαγορεύεται της παγκοσμιοποίησης.
Δυο τσιγάρα την ημέρα, το γιατρό τον κάνουν πέρα.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Όλοι οι καπνιστές μια μέρα θα πάνε φυλακή.
Καπνίζω γιατί είμαι καψούρης για σένα. Φίλησέ με να δεις πως βρωμάω τσιγαρίλα.
Σε λίγα χρόνια θα καπνίζουμε μόνο σε γιάφκες.
Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας προειδοποιεί: Το τσιγάρο αυξάνει τα έσοδα του κράτους.
ʼρχισα το τσιγάρο σαν παθητικός καπνιστής.
Το τσιγάρο προκαλεί ασθένειες και έτσι είμαι άρρωστος για σένα.
Καπνίζω για να ηρεμήσω και να μη δείρω τη γυναίκα μου.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Προτιμάτε το τσιγάρο από το χασίς.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Το τσιγάρο χωρίς δίαιτα δεν αδυνατίζει.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Καλύτερα μέσα και παθητικοί καπνιστές, παρά έξω και να κρυολογήσετε. Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί, αλλά εγώ πέρα βρέχει.
Καλός παθητικός καπνιστής είναι ο σιωπηλός παθητικός καπνιστής.
Σα γριά πουτάνα είσαι με το τσιγάρο στο στόμα. Το τσιγάρο δεν είναι κακό. Εσύ είσαι κακός που το καπνίζεις. Αγαπώ τους ανεκτικούς παθητικούς καπνιστές.
Έχω κόψει το τσιγάρο, μόνο πού και πού φουμάρω. Φίλε μου, μη μου κάνεις τράκα, το τσιγάρο σκοτώνει. Θα το κόψω στις 31/12/2007.

Κάπνισμα και χιούμορ (Μέρος 2ο) ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ

Μετά από μια προσεκτική εξέταση ο γιατρός λέει στον Πόντιο άρρωστο:
-“Για να θεραπευτείτε θα ελαττώσετε το κάπνισμα. Μόνο δέκα τσιγάρα την ημέρα.”
Έπειτα από είκοσι μέρες, ο Πόντιος ξαναπηγαίνει στο γιατρό σε κακά χάλια.
-“Μα γιατί;” ρωτά έκπληκτος ο γιατρός, “δε σας ωφέλησε που καπνίζετε μόνο δέκα τσιγάρα την ημέρα;”
-“Όχι, γιατρέ, γιατί πρώτα δεν κάπνιζα!”
**************
Σε μια περιοχή απομακρυσμένη που ήταν γεμάτη από λάβα ένα ηφαίστειο, πολύ ευγενικά, απευθύνεται σ’ ένα βουνό και το ρωτάει:
-“Mε συγχωρείτε μπορώ να καπνίσω;”.
***************
– Γιατρέ καπνίζω πολύ. Νομίζω ότι θα πεθάνω.
– Ανοησίες! Αυτό είναι το τελευταίο πράγμα που θα σας συμβεί.
*******************
Το αντίθετο αποτέλεσμα έφερε ο αντικαπνιστικός αγώνας στη χώρα μας, καθώς το 2002 είχαμε αύξηση του καπνίσματος, αντί για μείωση.
*****************
Δύο ποτήρια καλού κόκκινου ελληνικού κρασιού μπορούν να εξουδετερώσουν τις βλαβερές συνέπειες που προκαλεί το κάπνισμα στις αρτηρίες, ανακοίνωσαν οι καθηγητές καρδιολογίας του πανεπιστημίου Αθηνών Ιωάννης Λεκάκης και Χρήστος Παπαμιχαήλ, στο ετήσιο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας στη Βιέννη. Οι επιστήμονες δήλωσαν ότι συγκεκριμένα στοιχεία του κρασιού και όχι μόνο η αλκοόλη βοηθούν στην ανάπλαση των αρτηριών. Ωστόσο οι δύο επιστήμονες προειδοποίησαν ότι αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τσιγάρο πρέπει να συνοδεύεται και από δύο ποτήρια μαυροδάφνης ή άλλου κόκκινου κρασιού.
****************
Γιατί καπνίζεις;
-Γιατί ο δρόμος μέχρι τα πνευμόνια είναι μακρύς και πρέπει να τον στρώσω με πίσσα.
*************

Δύο φίλοι συζητούν:
-“Καπνίζω πάρα πολύ παρόλο που διαβάζω ότι το κάπνισμα κάνει κακό στην υγεία. Τι να κάνω;”
-“Κόψε το διάβασμα”.
**************
Πάει κάποιος στο περίπτερο να πάρει τσιγάρα. Παρατηρώντας το κείμενο της
αντικαπνιστικής εκστρατείας που είναι πάνω στο πακέτο:
“Το κάπνισμα προκαλεί στυτικά προβλήματα και κάνει κακό στη σεξουαλική σας
ζωή.” λέει στον περιπτερά:
-Δε μου δίνετε καλύτερα κανένα άλλο πακέτο, από αυτά που γράφουν απλώς για
καρκίνο;…
***************
-Γιατρέ τι είπατε ότι έχω στα πνευμόνια, υδροχόο, τοξότη, τι είπατε;
-Καρκίνο κύριέ μου, καρκίνο.
**************
-Ακούστε αγαπητέ μου, πρέπει να κόψετε το κάπνισμα αμέσως.
-Τόσο άρρωστος είμαι γιατρέ μου;
-Όχι αλλά κάθε φορά που έρχεστε στο ιατρείο, μου καίτε το χαλί.
*************
-Αγαπητέ μου με λύπη μου σας ανακοινώνω ότι είστε καρκινοπαθής στους πνεύμονες.
-Γιατρέ θα μπορούσα να έχω και μια δεύτερη γνώμη;
-Βεβαίως αφού το θέλετε. Είστε και πολύ άσχημος.
************
-Μμμ, τι να σας πω αγαπητέ μου, δε βρίσκω σαφή αιτία για τα συμπτώματά σας. Μάλλον θα φταίει το κάπνισμα.
-Τότε γιατρέ να ξανάρθω όταν θα κόψετε το τσιγάρο;
***************
-Α σήμερα βλέπω βήχετε πιο άνετα.
-Μα γιατρέ μου προπονιόμουν όλη τη νύχτα.
***************
-Γιατρέ μου, απ’ το κάπνισμα έχω κατακίτρινα δόντια, τι να κάνω;
-Τι να σας πω, φορέστε καφέ γραβάτα.
***********
-Γιατρέ καπνίζω πάρα πολύ, βήχω πάρα πολύ και καρδιά μου γιατρέ, η καρδιά μου χτυπά ακανόνιστα. Αυτό ιδίως το τελευταίο με ανησυχεί πολύ.
-Α μην ανησυχείτε, μπορούμε να θέσουμε τέρμα σ’ αυτό.

Κάπνισμα και χιούμορ (Mέρος Νο 3)

Η ομολογία ενός μη καπνιστή: “Τόσο δύσκολο να κόψεις τη συνήθεια”.

Σαν ένας μη καπνιστής συχνά αναρωτιόμουν γιατί οι άνθρωποι καπνίζουν, γιατί διακινδυνεύουν την υγεία τους, γιατί απλώς δεν το σταματούν. Είχα ακούσει, φυσικά, ότι το κάπνισμα είναι εθιστικό, αλλά μέχρι να διαβάσω τα αποτελέσματα μιας ευρωπαϊκής έρευνας, δεν είχα συνειδητοποιήσει πόσο δυνατή έξη μπορεί να γίνει. Η έρευνα βρήκε ότι οι περισσότεροι καπνιστές έβρισκαν ευκολότερο να μην κάνουν σεξ για ένα μήνα παρά να σταματήσουν το κάπνισμα. Έχοντας μόλις επιβιώσει από την πρόσφατη εγκυμοσύνη της γυναίκας μου, αρχίζω να καταλαβαίνω πόσο δύσκολο είναι να σταματήσεις το κάπνισμα. Η έρευνα, δίνοντάς μου παραδείγματα που μπορώ να καταλάβω, με έκανε να συνειδητοποιήσω ότι όποιος σταματάει το κάπνισμα αξίζει τουλάχιστον ένα μετάλλιο τιμής.
Τέτοιοι άνθρωποι είναι πραγματικοί ήρωες, αντάξιοι μεγάλου θαυμασμού. Θα έπρεπε να τους τιμούμε με αγάλματα, παρελάσεις και εθνικές γιορτές. Θα έπρεπε να δίνουμε τα ονόματά τους σε δρόμους και στάδια. Θα έπρεπε να αναρτούμε αφίσες με μηνύματα όπως “Ευλογημένοι οι πρώην καπνιστές” και “Τίποτα καλύτερο από το να το παρατάς”.
Εντάξει, μπορεί λιγάκι να παρασύρομαι, αλλά δεν μπορώ παρά να μη θαυμάζω το γεγονός ότι πολλοί καπνιστές κατάφεραν να το σταματήσουν, παρόλο που τα τσιγάρα, με όλη τη νικοτίνη που περιέχουν, είναι τα πιο εθιστικά από οποιαδήποτε άλλη μορφή ψυχαγωγίας, εκτός βέβαια από. τη συλλογή γραμματοσήμων.
Έρευνα σε 2000 καπνιστές, που έγινε σε έξι ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι η Μεγάλη Βρεττανία προηγείται σε απαντήσεις (80%) καπνιστών που απολαμβάνουν το σεξ όχι όμως τόσο όσο ένα τσιγάρο.
“Πάντα χαμογελάω μετά το σεξ, λέει μια Βρεττανίδα, γιατί επιτέλους μπορώ να καπνίσω ένα τσιγάρο”.
“Δεν είναι ότι δεν απολαμβάνω το σεξ, λέει μια παντρεμένη γυναίκα, αλλά απλώς το τσιγάρο διαρκεί περισσότερο. Και αν αποφασίσω ξαφνικά να σταματήσω το τσιγάρο, κανείς δεν παραπονιέται. Κανείς δεν ουρλιάζει και τρέχει στο μπάνιο”.
Στη Γαλλία, μια χώρα στην οποία ο έρωτας είναι μορφή τέχνης, σχεδόν το 70% θα προτιμούσε το κάπνισμα από το σεξ. Ίσως γιατί προτιμούν να δημιουργήσουν ένα αφηρημένο έργο πάνω στην ακτινογραφία τους. “Αν θέλεις να δεις πραγματικό έρωτα, έλα στο σπίτι μου, λέει ένας άντρας, κάθε βράδυ η γυναίκα μου ξεντύνεται, πάει στο κρεβάτι και αρχίζει το κάπνισμα. Μια φορά της είπα ότι δεν είναι ασφαλές να καπνίζεις στο κρεβάτι και μου υπενθύμισε μάλλον ψυχρά, ότι είναι καλύτερο να καπνίζεις στο κρεβάτι από το να υφίστασαι ένα.. ανέκδοτο στο κρεβάτι”.
Αλλά δεν είναι μόνο οι γυναίκες των οποίων οι ζωές θα ήταν πιο σκληρές χωρίς το κάπνισμα. Πολλοί άντρες είναι το ίδιο εθισμένοι. “Το καλό με τα τσιγάρα είναι ότι δεν αποτελούν δέσμευση. Έρχονται απλώς στη ζωή σου και ποτέ δε φεύγουν. Μπορεί να τα σταματάς για λίγες μέρες, αλλά συνεχώς επιστρέφουν και σε επισκέπτονται. Για κάντο αυτό με τις γυναίκες αν μπορείς”.
Πραγματικά, η έρευνα έδειξε ότι η νικοτίνη είναι τόσο εθιστική ότι ακόμα και μετά από μια καρδιακή προσβολή, το 60% των καπνιστών το ανάβουν ξανά. Γνωρίζουν ότι το κάπνισμα σκοτώνει τους μισούς από τους μακροχρόνιους καπνιστές, γνωρίζουν ότι είναι τυχεροί να είναι ζωντανοί και όμως μόνο οι πιο αποφασισμένοι καταφέρνουν να το κόψουν.
Ενενηντάχρονος άντρας λέει: ” Ναι! Μετά από όλα αυτά τα χρόνια κατάφερα να κόψω τη συνήθεια. Είμαι ένας ελεύθερος άνθρωπος. Από τώρα και στο εξής, όχι πια σεξ!”. Ένας φίλος του λέει: “Τι συμβαίνει; Ανησυχείς για τη φθίνουσα υγεία σου;”. Ο ενενηντάχρονος απαντά: “Όχι, ανησυχώ για τη φθίνουσα περιουσία μου. Αυτό το αναθεματισμένο Βιάγκρα είναι τόσο ακριβό που δε θα μου φτάνουν για τσιγάρα”.
Ένας άλλος λέει ότι το μεγαλύτερο σοκ όταν σταματάς το κάπνισμα είναι ότι καταλαβαίνεις την πραγματική γεύση του φαστ φουντ. Ένας άλλος: “Θυμήσου, το κάπνισμα δε σκοτώνει ανθρώπους. Οι άνθρωποι που προσπαθούν να σταματήσουν το κάπνισμα σκοτώνουν ανθρώπους”.
Πάντως ένα γκάλοπ υποστηρίζει ότι το 73% των Αμερικανών είναι υπέρ του να ανεβάσουν το φόρο του τσιγάρου. Είναι δίκαιο λένε. Από τη στιγμή που οι καπνιστές δε ζουν όσο εμείς οι υπόλοιποι, θα έπρεπε να πληρώνουν περισσότερο όσο ζουν.
Τι τα θέλετε. Είναι δύσκολο να κοπεί, λέει κάποιος: “Σταμάτησα το κάπνισμα μια φορά για έξι μέρες. Την έκτη μέρα με έλυσαν”. “Προσπαθώντας να σταματήσεις το κάπνισμά, αυτό μπορεί να σε τρελάνει, ειδικά όταν προσπαθείς να ανάψεις την τσίχλα νικοτίνης σου”.
Οι καπνοβιομηχανίες πάντως δείχνουν τελευταία ένα ανθρώπινο και κοινωνικό πρόσωπο, βοηθώντας τους πελάτες τους. Παραδείγματος χάρη τα ρούχα Μάρλμπορο είναι πολύ λειτουργικά. Το τζιν σακάκι έχει ενσωματωμένα ηλεκτρόδια για την καρδιά ραμμένα απευθείας στη φόδρα και υπάρχει ένα σακκίδιο που μπορεί να χωρέσει ένα φορητό αναπνευστήρα.
Το κόψιμο του τσιγάρου μπορεί να έχει πολλαπλά οφέλη λέει κάποιος πρώην καπνιστής: “Σταμάτησα να καπνίζω και αύξησα το χρόνο της ζωής μου. Η γυναίκα μου είναι έξαλλη”.

Ιστορική αναδρομή του καπνίσματος (Μέρος πρώτο)

Το κάπνισμα είναι γνωστό στον άνθρωπο τουλάχιστον από το 3000 π.Χ., οπότε οι Αιγύπτιοι έκαιγαν γλυκά χόρτα όταν θυσίαζαν στους θεούς τους. Στην αρχαία Ελλάδα από το 700-600 π.Χ. η ιέρεια των χρησμών στους Δελφούς λέγεται ότι προφήτευε καθώς ήταν ζαλισμένη από τους ατμούς που εξέρχονταν από μια σχισμή των βράχων κάτω από τα πόδια της. Μετέπειτα οι Έλληνες άρχισαν να προσφέρουν λιβάνι στους βωμούς τους.
Στην αρχή της χριστιανικής εποχής σύμφωνα με το Ρωμαίο Πλίνιο τον Πρεσβύτερο στο “Naturalis Historiae” η εισπνοή καπνού από καιόμενη γούνα λαγού συστηνόταν ως αποχρεμπτικό, ο καπνός από καιόμενο κατσικίσιο κέρατο χρησιμοποιείτο για τη διάγνωση της επιληψίας, ενώ καπνός εισπνεόμενος (μέσω ενός καλαμιού) αποξηραμένης κοπριάς βοδιού, εθεωρείτο θεραπευτικός για πολλές αρρώστιες.
Είναι ευρέως γνωστό ότι η γενέτειρα του καπνού, ένα φυτό που ανήκει στο είδος Nicotiana (συγκεκριμένα Nicotiana Tabacum και Νicotiana Rustica) είναι κάπου στην αμερικανική ήπειρο. Πώς και πότε το πρώτον ανακαλύφτηκε είναι άγνωστο. Πιθανώς ένας ιθαγενής μαγειρεύοντας φαγητό πάνω σε ένα φύλλο πάνω από φωτιά παρατήρησε ότι ανάδιδε ένα ιδιαίτερα ελκυστικό άρωμα και πήρε την πρώτη του εισπνοή. Στη συνέχεια είναι πιθανό να πέταξε το φαγητό μακριά και να κάπνισε κανονικά.
Αυτό που είναι σίγουρο, είναι ότι το κάπνισμα του καπνού γινόταν από τους πρώτους Μάγιας πιθανότατα στην περιοχή Ταμπάσκο στο Μεξικό στα πλαίσια θρησκευτικών τελετών. Από ιστορικά στοιχεία φαίνεται ότι την εποχή του Χριστού, οι φυλές του νότιου Μεξικού κάπνιζαν πρωτόγονα τσιγάρα. Αφού δεν είχαν χαρτί τύλιγαν τον καπνό σε φύλλα φοίνικα ή καλαμποκιού και στη συνέχεια το έβαζαν σε μπαμπού ή απλώς τύλιγαν φύλλα καπνού. Στους επόμενους αιώνες το κάπνισμα φύλλων καπνού απλώθηκε σε όλη την περιοχή του Μεξικού και στις Αντίλλες. Έγινε ακόμα πιο δημοφιλές όταν οι φυλές που ήδη κάπνιζαν μετανάστευσαν βόρεια ηπειρωτικά στην κοιλάδα του Μισσισσιπή και στη Βραζιλία. Οι Ινδιάνοι ακόμα πιο βόρεια έφτιαχναν πίπες, κάποιες όμοιες με τις σημερινές, άλλες με σχήμα Υ, όπου τα άκρα τοποθετούνταν στα ρουθούνια. Επίσης, άλεθαν τον καπνό με άλλα φυτά για να ενισχύσουν τη γεύση του.
Ένας ινδιάνικος μύθος λέει ότι πολύ πριν φτάσει ο λευκός, υπήρχε μεγάλη πείνα σε όλη τη χώρα. Όλες οι φυλές συγκεντρώθηκαν σε συμβούλιο και κάλεσαν το μεγάλο πνεύμα Μανιτού για βοήθεια. Σε απάντηση ένα όμορφο και γυμνό κορίτσι κατέβηκε από τα σύννεφα. Κάθισε στο έδαφος μπροστά στους ανθρώπους και ανακοίνωσε ότι είχε έρθει για να φέρει φαγητό. Στη συνέχεια επέστρεψε στον ουρανό. Όπου είχε ακουμπήσει τη δεξιά της παλάμη, φύτρωσε καλαμπόκι και την αριστερή της, πατάτες. Εκεί, όμως, όπου κάθισε, φύτρωσε καπνός.
Στη Νότια Αμερική οι Αζτέκοι κάπνιζαν και εισέπνεαν καπνό. Στην υπόλοιπη αμερικανική ήπειρο τον καπνό τον μασούσαν, τον έτρωγαν, τον κάπνιζαν, ή έτριβαν μ’ αυτόν το σώμα τους. Φυσικά, η χρήση του καπνού ήταν δημοφιλής πολύ πριν οι Ευρωπαίοι φτάσουν για να διεκδικήσουν το Νέο Κόσμο τους. Ο Μοντεζούμα ΙΙ (1446-1520 μ.Χ.), ο τελευταίος Αζτέκος αυτοκράτορας του Μεξικού λέγεται ότι συνήθιζε να καπνίζει πίπα πριν το δείπνο.
Μερικοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι οι Κινέζοι εφηύραν την πίπα και ότι οι Ασιάτες κάπνιζαν πολύ πριν τη χριστιανική εποχή, αλλά κάπνιζαν χορτάρι και όχι καπνό, ο οποίος δε φύτρωνε πουθενά άλλού εκτός από την Αμερική, πριν τον Κολόμβο. Για τους Ευρωπαίους η ιστορία με τον καπνό ξεκίνησε στις 12 Οκτωβρίου 1492 όταν ο Χριστόφορος Κολόμβος έφτασε σε ένα νησί που οι κάτοικοί του το ονόμαζαν Guanahani και το οποίο στη συνέχεια ονόμασε San Salvador. Οι ιθαγενείς είπαν στον Κολόμβο για ένα ακόμα μεγαλύτερο νησί κοντά, το οποίο δεν ήταν άλλο από την Κούβα στην οποία έφτασε στις 28 Οκτωβρίου 1492. Μη γνωρίζοντας τι να περιμένει έστειλε δύο από τους συντρόφους του τον Rodriguo de Jerez και τον Luis de Torres, να ανιχνεύσουν την περιοχή. Στο ημερολόγιό του ο Κολόμβος αναφέρει ότι “οι δύο Ισπανοί κονκισταδόρες συνάντησαν πολλούς άντρες και γυναίκες που περπατούσαν ενώ κρατούσαν κάτι που καιγόταν σιγά – σιγά φτιαγμένο από κάποιου είδους φυτό, του οποίου τον καπνό εισέπνεαν”. Την ίδια μέρα ο Rodriguo de Jerez πήρε την πρώτη του διστακτική εισπνοή από την πρώτη έκδοση του τσιγάρου στο Νέο Κόσμο, του οποίου η διάμετρος υπολογιζόταν να είναι όσο η διάμετρος ενός αντρικού χεριού και έγινε ο πρώτος Ευρωπαίος καπνιστής στην Ιστορία.
Όταν ο Κολόμβος και το πλήρωμά του επέστρεψαν με μερικά φύλλα καπνού ο Rodriguo, οποίος είχε συνηθίσει να καπνίζει ένα πούρο την ημέρα έκανε το λάθος να καπνίσει δημόσια. Αμέσως μπήκε φυλακή για 3 χρόνια από την ισπανική Ιερά Εξέταση και ήταν το πρώτο θύμα των αντικαπνιστών.

Ιστορική αναδρομή του καπνίσματος (Μέρος δεύτερο)

1497. Ο Romano Pane, μοναχός που συνόδευε τον Κολόμβο στο δεύτερο ταξίδι του ( με την εντολή του Πάπα Αλεξάνδρου VI) έγραψε το πρώτο κείμενο για το κάπνισμα στη Ευρώπη, το “De insularium ribitus”.
1512 . Η Πορτογαλία ήταν η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που καλλιέργησε καπνό. Μέχρι το 1558 ο καπνός βρισκόταν στις αγορές της Λισαβώνας.
1519. Ο Ισπανός κατακτητής του Μεξικού Hernando Cortes (1485-1547), βρήκε τους Αζτέκους , οι οποίοι κάπνιζαν και, όχι απαραίτητα γι’ αυτό, κατέστρεψε την αυτοκρατορία τους. Ο Fernandez de Oviedo y Valdes, ένας παλιός γνώριμος του Κολόμβου, φέρνει τα πρώτα φύλλα καπνού στην Ευρώπη και παρατηρεί στο “Historia general y natural de law Indias”: “Γνωρίζω ότι κάποιοι Χριστιανοί έχουν ήδη υιοθετήσει τη συνήθεια του καπνίσματος, ειδικά όσοι έχουν κολλήσει σύφιλη, γιατί υποστηρίζουν ότι στην κατάσταση ευφορίας που προκαλείται από τον καπνό δεν αισθάνονται πια πόνο”.
Για χρόνια πιστευόταν ότι ο Jean Nicot, ο Γάλλος πρέσβης στην Πορτογαλία έφερε τα πρώτα φυτά στη Γαλλία από τη Λισαβώνα το 1559 και τα προσέφερε στον Καρδινάλιο της Λωρραίνης για τους κήπους του. Πρόσφατα, ιστορικοί άλλαξαν γνώμη και αποφάσισαν ότι στην πραγματικότητα ήταν ο “επαναστάτης” μοναχός Andre Thevet της Angouleme, που άρχισε να φέρνει καπνό από τη Βραζιλία το 1556. Ο Νicot είναι όμως αυτός που έδωσε το όνομά του στη νικοτίνη, που αναφέρεται στα λεξικά ως ” η εθιστική ουσία που περιέχεται στον καπνό”.
1560 περίπου. Ο καπνός εισάγεται στην Ολλανδία από τη Γαλλία .
1560 περίπου. Ο καπνός φτάνει στη Ρώμη.
1560. Ο Sir John Hawkins (1532-1595), ο πρώτος ʼγγλος δουλέμπορος, που έκανε τρεις εξορμήσεις στην Αφρική παρατήρησε στο δεύτερο ταξίδι του (1564 -1565) το κάπνισμα στους ιθαγενείς της Φλόριδα. Στην Αγγλία εθεωρείτο ότι τον καπνό εισήγαγε ο Sir Walter Raleigh (1552-1618). Αυτό δεν είναι αληθές, το αληθές είναι ότι ο ίδιος έκανε τον καπνό δημοφιλή στην αυλή της Ελισσάβετ Ι. Εκείνη την εποχή ήταν έφηβος και δεν είχε πάει ακόμα στη θάλασσα. Όποιος και αν ήταν όμως υπεύθυνος για την εισαγωγή (και ο Hawkins είναι μάλλον ο ένοχος) ήταν αυτή η εποχή, όπου λίγος καπνός φτάνει στην Αγγλία και τον καπνίζουν οι καπετάνιοι στους δρόμους του Λονδίνου προκαλώντας το θαυμασμό των ανθρώπων που μαζεύονταν να δουν το παράξενο θέαμα.
1570. Ο καπνός καλλιεργείται επιτυχώς στη Γερμανία και στην Ελβετία και σαν ιατρικό βότανο στην Αυστρία και στην Ουγγαρία.
1575. Η χρήση του καπνού απαγορεύεται στις εκκλησίες της Αμερικής, αν και το εκκλησίασμα και τότε όπως και τώρα, συνέχιζε να ευχαριστιέται τις αναθυμιάσεις του λιβανιού.
1580 περίπου. Ο καπνός φτάνει για πρώτη φορά στην Τουρκία και στην Πολωνία.
1585 περίπου. Ο Sir Walter Raleigh, που ήταν βαρύς καπνιστής πίπας, λέγεται ότι επισκέφτηκε τον Ουίλιαμ Σέξπηρ στο σπίτι του στο Λονδίνο, αν και δεν υπάρχει απόδειξη ότι ο μεγάλος συγγραφέας κάπνιζε ούτε και κάποιο από τα πρόσωπα στα έργα του.
Το 1603 o James VI , βασιλιάς της Σκωτίας από το 1567 και τώρα βασιλιάς James I της Αγγλίας ξεκίνησε στη Βρεττανία την πρώτη αντικαπνιστική καμπάνια με τη διάσημη πραγματεία του “Επίθεση στον καπνό” (“A Counterblaste to Tabacco”). Την ίδια εποχή ο James I χρειαζόταν χρήματα και ανακάλυψε πόσο εύκολο ήταν να φορολογήσει τον εισαγόμενο καπνό. Το 1608 μείωσε το δασμό σε ένα σελίνι αναθέτοντας τη συλλογή του σε έναν εραστή του. Το 1615 έκανε την εισαγωγή του καπνού βασιλικό μονοπώλιο κατά παράβαση του νόμου που είχε αυστηρά θεσπιστεί το 1602 και μέσα σε ένα χρόνο πήρε 14.000 λίρες (συνεχίζεται).

Ιστορική αναδρομή του καπνίσματος (Μέρος τρίτο)

Στο μεταξύ οι ʼγγλοι άποικοι της Βόρειας Αμερικής συνειδητοποίησαν ότι η καλλιέργεια καπνού για εξαγωγή ήταν επικερδής. Η πρώτη γνωστή εμπορική αποστολή στην Αγγλία το 1613 έτυχε αρνητικής υποδοχής, καθώς η Nicotiana rustica της Virginia ήταν κλάσεις κατώτερη του καπνού από τις ισπανικές φυτείες.
Στη Ρωσία ο Michael Feodorovich, ο πρώτος Ρομανώφ τσάρος, διακήρυξε ότι ο καπνός είναι θανάσιμη αμαρτία και απαγόρευσε την κατοχή του για οποιαδήποτε χρήση. Ιδρύθηκε Δικαστήριο Καπνού και οι συνηθισμένες του τιμωρίες ήταν σχίσιμο των χειλιών ή ένα τρομερό και μερικές φορές θανάσιμο μαστίγωμα. Κάποιες φορές οι ένοχοι ευνουχίζονταν ή αν ήταν πλούσιοι εξορίζονταν στη Σιβηρία και δημεύονταν οι περιουσίες τους. Λίγα χρόνια αργότερα στην Τουρκία, Περσία και Ινδία, η θανατική ποινή συστήνονταν ως η θεραπεία για το κάπνισμα.
1616. Οι Ελβετοί αρχίζουν να καπνίζουν. Η Virginia εξάγει 3000 pounds (1500 κιλά περίπου) καπνού στο Λονδίνο, πολύ λίγο σε σχέση με τα 53000 pounds της Ισπανίας. Δύο χρόνια αργότερα , η Virginia έστελνε 19000 pounds. Μέχρι το 1620 η αύξηση έφτασε στα 25000 pounds και οι άποικοι σχημάτισαν τόσο εμπορικές όσο και πολιτικές συμμαχίες με την Αγγλία. Σύντομα ο καπνός της Virginia ήταν πιο δημοφιλής από τον ισπανικό.
Το 1618 ο Raleigh ,που ανακάλυψε και ίδρυσε την αποικία καπνού στη Virginia στην Αμερική, εκτελέστηκε . Λέγεται ότι κατά την εκτέλεσή του το τσιγάρο ήταν ακόμα στο στόμα του. Το 1619 ο James Ι σκλήρυνε το βασιλικό του μονοπώλιο με το να απαγορεύσει την καλλιέργεια του καπνού γύρω από το Λονδίνο. Την επόμενη χρονιά επέκτεινε την απαγόρευση και για την υπόλοιπη Αγγλία. Ο Charles Ι, ο γιος του James, είχε την ίδια αντιπάθεια για τον καπνό με τον πατέρα του και δεν επέτρεπε σε κανένα από τους αυλικούς του να καπνίζει παρουσία του. Αλλά λόγω των οικονομικών κερδών συνέχισε το μονοπώλιο. Το 1633 επέτρεψε την άδεια λιανικής πώλησης.
1618-1648. Το κάπνισμα πίπας γίνεται δημοφιλές και εξαπλώνεται από τον Τριακονταετή Πόλεμο. Το 1620 περίπου η Ιαπωνία απαγορεύει το κάπνισμα για πρώτη φορά. Σήμερα έχει ένα από τους μεγαλύτερους αριθμούς ενηλίκων καπνιστών στον κόσμο, όπως και η Ελλάδα.
1622. Όλο και περισσότεροι συγγραφείς εξυμνούν τον καπνό σα μια παγκόσμια συνταγή για τις αρρώστιες.
1629. Ο Γάλλος καρδινάλιος Richelieu (1585-1642), πάντα σε αναζήτηση νέων εσόδων, φορολόγησε τον καπνό.
1630. Οι Σουηδοί αρχίζουν το κάπνισμα, αλλά είναι πολύ αργά για τους Βίκινγκς, που χωρίς αμφιβολία θα απολάμβαναν το κάπνισμα μετά τους βιασμούς και τις λεηλασίες μεταξύ 8ου και μέσα του 11ου αιώνα.
1642. Ο Πάπας Urban VIII έβγαλε παπικό ανάθεμα εναντίον του καπνίσματος στις εκκλησίες της Σεβίλλης.
1648. Οι αντικαπνιστές αυξάνουν στην Ευρώπη και οι περισσότεροι συγγραφείς είναι τώρα εχθρικοί απέναντί του.
1650. Οι Αυστριακοί αρχίζουν να καπνίζουν. Ο Πάπας Innocent V βγάζει παπικό ανάθεμα εναντίον του καπνίσματος στον ʼγιο Παύλο στη Ρώμη.
Η αυξανόμενη ζήτηση του καπνού οδήγησε στην εξάπλωση της δουλείας των μαύρων. Οι περισσότεροι αρπάζονταν από την Αφρική και στέλνονταν πέρα από τον Ατλαντικό για να δουλέψουν σε τεραστίων διαστάσεων καπνοκαλλιέργειες δίνοντας τη δυνατότητα στη Virginia και στο Maryland να εξαπλασιάσουν τις εξαγωγές τους μεταξύ του 1663 και του 1699.
Το κάπνισμα, όμως εξυμνήθηκε σαν προστατευτικό για τη βουβωνική πανώλη ή Μαύρο Θάνατο, που έκανε την τελευταία και πιο εντυπωσιακή εμφάνισή της στο Λονδίνο το 1665-1666 με 70.000 θύματα από έναν πληθυσμό μόλις μισού εκατομμυρίου. Στο φημισμένο κολέγιο Eton οι μαθητές αναγκάζονταν να καπνίζουν πίπα κάθε πρωί για να προλάβουν την πανούκλα. Ένας από αυτούς αργότερα αναφέρει ότι τιμωρήθηκε όταν οι καθηγητές του ανακάλυψαν ότι δεν ακολουθούσε την καθημερινή αυτή εντολή. (Συνεχίζεται).

ΙΑΤΡΕΙΟ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΘΡΙΑΣΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ
Κάθε Πέμπτη, ώρα 10 π.μ. – 1μ.μ
Τηλέφωνα για ραντεβού 210.555.1513 και 210.555.1516

Κάπνισμα
“Αγαθόν το εξομολογείσθαι”

Ο μακαρίτης ο πατέρας μου κάπνιζε τσιγάρα χύμα Ματσάγγου. Συχνά πυκνά, όταν ήμουν παιδί, αρχές της δεκαετίας του 60 – γεννήθηκα το 1954 – με έστελνε να του αγοράσω 5 ή 10 τσιγάρα. Τόσα έπαιρνε κάθε φορά, αφού τα οικονομικά μας ήταν πολύ πιο κάτω από αυτό που θα έλεγε κανείς .… “ανθηρά”. Επειδή όμως κάπνιζε σαν τσιμινιέρα, τα δρομολόγια αυτά προς το περίπτερο ήταν συχνότατα. Η οικογένειά μου ήταν αγροτική, όπως ήταν οι περισσότερες στην τότε Ελλάδα. Τα παιδιά στον ελεύθερο χρόνο τους βοηθούσαν στις αγροτικές δουλειές, πολλές φορές εργαζόμενα όπως οι ενήλικες. Τα καλοκαίρια είμαστε μόνιμα στα χωράφια. Μου είχε κάνει τεράστια εντύπωση, ότι τον πατέρα μου περισσότερο τον απασχολούσε να έχει τσιγάρα παρά φαγητό για τον ίδιο.
Στην πατρίδα μου τη Λήμνο καλλιεργούσαμε κυρίως βαμβάκι. Τα καλοκαίρια το βαμβάκι χρειάζεται 4 με 5 ποτίσματα, που τότε δεν γίνονταν όπως σήμερα με την λεγόμενη “τεχνητή βροχή” με μπεκ, αλλά με αυλάκια ανάμεσα στις σειρές του βαμβακιού. Επειδή τα πηγάδια ήταν κοντά το ένα στο άλλο και το νερό ήταν λίγο, έπρεπε να σηκωνόμαστε νύχτα για να πηγαίνουμε για πότισμα, με το λουξ. Αν λοιπόν δεν είχε ο πατέρας μου προμηθευτεί αποβραδίς τσιγάρα, όταν ξημέρωνε με άφηνε να ποτίζω και πήγαινε ως το χωριό για να αγοράσει. Το πρώτο πότισμα ήταν επίπονο και χρειαζόταν συχνά δυο ανθρώπους, αφού έπρεπε να χωρίζονται τα αυλάκια με φράγματα, τα λεγόμενα “ντουμπώματα”, τα οποία ήταν περισσότερα όσο μεγαλύτερη ήταν η κλίση του εδάφους. Και βέβαια ένα παιδάκι 10-11 χρόνων όπως ήμουν εγώ, δεν προλάβαινα να φτιάχνω ντουμπώματα και να κόβω και το νερό στο επόμενο αυλάκι. Μια μέρα λοιπόν που πότιζα μόνος μου, μου ξέφυγε το νερό, χάλασε το ήδη ποτισμένο χωράφι, τα έκανε όλα λίμπα, πέρασε και στα διπλανά χωράφια και εγώ απελπισμένος αντί να σβήσω την αντλητική μηχανή κάθισα κάτω και έκλαιγα. Όταν γύρισε ο πατέρας μου σε καμιά ώρα, βρήκε ένα χωράφι αγνώριστο και εμένα σε κατάσταση πανικού. Δεν είπε τίποτα, αλλά φανερά εκνευρισμένος…. άναψε τσιγάρο.
Όσο περνούσαν τα χρόνια, ο πατέρας μου αποκτούσε ένα μόνιμο βήχα, που στους νυχτερινούς παροξυσμούς, μας ξυπνούσε έντρομους, αφού από το βήχα και τη δύσπνοια κυριολεκτικά πήγαινε να “σκάσει”. Το πτυελοδοχείο νυκτός έγινε μόνιμο αξεσουάρ και κάθε πρωί η καημένη η μάνα μου το άδειαζε και το έπλυνε, αφού ήταν γεμάτο με σιχαμερά πυώδη πτύελα. Οι παρατηρήσεις της να κόψει το τσιγάρο, “γιατί θα πεθάνει όπως είπε και ο γιατρός”, πήγαιναν στο βρόντο. Από τότε μου είχε μείνει μια φοβερή απέχθεια για το κάπνισμα. Όταν πήγα στο γυμνάσιο – πηγαίναμε στην πρωτεύουσα του νησιού τη Μύρινα και νοικιάζαμε ανά δύο παιδάκια ένα δωμάτιο – οι πιο μεγάλοι μαθητές, οι παλιοσειρές, από τις πρώτες μέρες κιόλας προσπάθησαν να μας μάθουν να καπνίζουμε. Θα ρουφάτε, μας έλεγαν, τον καπνό και ταυτόχρονα θα λέτε “αχ κι ένας παπάς”, το “αχ” με εισπνοή, ώστε να είναι σίγουρο ότι ο καπνός θα πάει στα πνευμόνια. Αχ κι ένας παπάς κι άντε πάλι αχ κι ένας παπάς, το κεφάλι μου έγινε σαν καζάνι, ζαλίστηκα, χλώμιασα, έκανα έμετο και δεν το ξανάπιασα στα χέρια μου ως τα φοιτητικά μου χρόνια. Κάθε φορά που τα “έφτιαχνα” με κάποιο κορίτσι προσπαθούσα να καπνίσω για να…. το εντυπωσιάσω, αλλά ματαίως, δεν έλεγα να το “μάθω” το άθλιο το τσιγάρο, δεν μου άρεσε.
Κύλησαν τα χρόνια, έγινα γιατρός, έγινα πνευμονολόγος, έκανα οικογένεια και στα 36 μου έχοντας ήδη δυο παιδιά 10 και 8 χρόνων, σίγουρος ότι έχω εκ φυσικής ιδιοσυγκρασίας γλυτώσει από αυτόν το διάβολο, άρχισα έτσι για πλάκα να ψευτοκαπνίζω, χωρίς βέβαια να “κατεβάζω” τον καπνό. Αυτά τα τσιγάρα όμως όλο και πλήθαιναν και για να μην τα πολυλογούμε,…… επιτέλους το “έμαθα” το τσιγάρο. Στην αρχή κάπνιζα λίγο, σε λίγο καιρό όμως έγινα δεινός καπνιστής, καπνίζοντας 2 πακέτα τη μέρα. Το φοβερό ήταν ότι κάπνιζα και μέσα στο νοσοκομείο, στους διαδρόμους και μερικές φορές – ντρέπομαι που το λέγω – ακόμα και μέσα στο ασανσέρ, ενώ υπήρχαν και ασθενείς μέσα. Ήμουν μονίμως με ένα τσιγάρο στο χέρι. Σε ένα μποτιλιάρισμα στο δρόμο είχα ξεμείνει από τσιγάρα και κατέβηκα από το αυτοκίνητο και ζήτησα τσιγάρο από τον οδηγό του πίσω αυτοκινήτου, που είδα ότι κάπνιζε. Πότε το έκοβα, πότε το άρχιζα και κάθε φορά που το ξανάρχιζα κάπνιζα και πιο πολύ. Όταν πήγα να συμβουλεύσω για το κάπνισμα το γιο μου που ήταν φοιτητής και είχε αρχίσει να καπνίζει, μου είπε δικαίως: “Δε βλέπεις τον εαυτό σου καλύτερα που καπνίζεις ενώ είσαι και πνευμονολόγος;”. Ε, κάποτε σιχάθηκα τον εαυτό μου, είπα το “αϊ σιχτίρ” και το σταμάτησα. Ασχολήθηκα με το θέμα, διάβασα, εκπαιδεύτηκα σε αντικαπνιστικά κέντρα και νάμαι έτοιμος να βοηθήσω τους καπνιστές, όσο μπορώ, να το “κόψουν” και προπάντων να μην το ξαναρχίσουν, στήνοντας το ιατρείο διακοπής καπνίσματος του “Θριασίου Νοσοκομείου”.
Σε μια σειρά άρθρων για το κάπνισμα, που θα δημοσιεύσει η εφημερίδα “Θριάσιο”, θεώρησα καλό να αρχίσω με τη δική μου “εξομολόγηση”. Δεν είναι ένα σουρεαλιστικό σενάριο – οι καπνιστές το ξέρουν – πάρτε το σαν βαθύτατη ανάγκη κοινωνικοποίησης, που ελπίζω ότι δεν υπάγεται στην ψυχοπαθολογία. Η εξομολόγηση έτσι κι αλλιώς βοηθά και οδηγεί σε κάποιο βαθμό αυτογνωσίας. Αγαπητοί καπνιστές, συμπαθείς και πρώην ομοιοπαθείς, ψυχές διαφανείς πλην ομιχλώδεις σαν τον καπνό του τσιγάρου σας, γνωρίζω από πρώτο χέρι τι τραβάτε. Δεν έρχομαι στο κονάκι σας με το χρυσό σκήπτρο του ειδικού, αλλά ούτε και με το μαγικό ραβδί του ταχυδακτυλουργού. Στηρίζομαι στη φτωχική μου ξύλινη κορύνη και σας την προσφέρω να στηριχτείτε και σεις, ως παθιάρης σε παθιάρηδες. Αν θέλετε πραγματικά να κόψετε το τσιγάρο και δεν μπορείτε, εμείς ίσως μπορούμε να σας βοηθήσουμε. Ελάτε.
________________________________________

Ιστορική αναδρομή του καπνίσματος (Μέρος έκτο)

Οι πρώτοι γνωστοί καπνέμποροι που πούλησαν τσιγάρα ήταν οι Messrs H Simmons από το Piccadilly και Bacon Bros από το Cambridge που προσπαθούσαν να ασχοληθούν με αυτού του είδους την επιχείρηση από το 1851.
Το πρώτο εργοστάσιο παγκοσμίως που παρήγαγε τσιγάρα με μεθόδους μαζικής παραγωγής ήταν στην Αβάνα της Κούβας από τον Don Luis Susini που αντικατέστησε τις χειροκίνητες μηχανές με ατμοκίνητες.
Η πρώτη μάρκα τσιγάρων που κατασκευάστηκαν στη Βρετανία ήταν τα Sweet Threes, που κυκλοφόρησαν το 1859 από τον Robert Peacock Gloag, ιδιοκτήτη ενός μικρού εργοστασίου στο Deptford Lane, στο βόρειο Λονδίνο. Ο Gloag ήταν χορηγός στις τουρκικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Κριμαία (1853-1856), κάτι που ήταν κατά ένα πολύ μεγάλο μέρος υπεύθυνο για την δημοφιλία του τσιγάρου στην Ευρώπη.
Η πρώτη μάρκα τσιγάρων που πουλήθηκε σε κουτιά από χοντρό χαρτί με το μοντέρνο “push up” άνοιγμα ήταν τα Wills’ Three Castles το 1892. Προηγουμένως τα πακέτα των τσιγάρων ήταν γενικά χάρτινα και το περιεχόμενο εύκολα συνθλίβονταν. Το Μάιο του 1931 τα Craven Α ήταν η πρώτη μάρκα τσιγάρων που πουλήθηκαν σε πακέτα τυλιγμένα με σελοφάν
Το 1865 η Αυστριακή Regie εισήγαγε το “διπλό τσιγάρο”. Ήταν τρεις φορές περίπου μεγαλύτερο από τα σημερινά τσιγάρα, καπνίζονταν και από τις δύο μεριές και κοβόταν στα δύο πριν αναφτεί. Έγινε εξαιρετικά δημοφιλές και την επόμενη χρονιά 16 εκατομμύρια πουλήθηκαν στην Αυστρία πριν ανοιχτεί ο δρόμος για το μονό τσιγάρο καλύτερης ποιότητας. Την ίδια χρονιά η Κάρμεν του Prosper Merimee έγινε η πρώτη γυναίκα στη λογοτεχνία που κάπνιζε τσιγάρα και τα πουλούσε κιόλας.
Ένα εργοστάσιο των Wills χτίστηκε στο Bristol το 1871 και ένα των Player στο Nottingham το 1888. Ο λόρδος Frederick Hamilton έγραφε ότι πριν το 1870 όταν τα τσιγάρα μισούνταν και η πίπα θεωρούνταν ανείπωτα χυδαία δεν έβλεπε να καπνίζονται παρά μόνο πούρα.
Το κάπνισμα των τσιγάρων που άρχισε στο Λονδίνο το μιμήθηκαν στη Βόρεια Αμερική, όπου η κατασκευή και η πώληση των τσιγάρων έγινε μια από τις πιο σημαντικές βιοτεχνίες, πολύ καιρό μετά τον επιτυχημένο γύρο των τσιγάρων στην Ευρώπη δια μέσου της Νότιας Αμερικής.
Οι πρώτες κάρτες τσιγάρων εμφανίστηκαν στην Αμερική νωρίς το 1880, φτάνοντας στη Βρετανία δέκα περίπου χρόνια αργότερα. Οι πρώτοι Αμερικάνοι κατασκευαστές ήταν μία φίρμα που ονομαζόταν Alan και Ginter, ενώ οι πρώτοι κατασκευαστές στην Αγγλία ήταν μία φίρμα με το όνομα Glove. Στις περισσότερες περιπτώσεις κυκλοφορούσαν σε σετ των 50.
Για τον επόμενο μισό αιώνα ή και περισσότερο χιλιάδες παιδιά που δεν κάπνιζαν, κυρίως αγόρια, έφτιαχναν συλλογές καρτών, που τις έπαιρναν από τους γονείς τους και είτε αντάλλασσαν τις διπλές με άλλες είτε τις κέρδιζαν παίζοντας το γνωστό παιχνίδι του τοίχου, κατά το οποίο χτυπούσαν με μια κάρτα, άλλες κάρτες απέναντι σε ένα τοίχο. Το πρώτο παιδί που θα χτυπούσε μια κάρτα θα έπαιρνε τρεις καινούργιες και επιπλέον όλες που είχαν χαθεί και είχαν πέσει στο πεζοδρόμιο. Αυτές οι κάρτες ήταν ένα πρώιμο δέλεαρ και με αυτές ουσιαστικά άρχιζε η γνωριμία των νέων παιδιών με τον καπνό, που θα τα οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια στο κάπνισμα.
Κουπόνια τσιγάρων δόθηκαν πρώτα με τα Kinnear’s Handicap Cigarettes το 1901 και στους νικητές δίνονταν μία δωρεάν εβδομάδα στο Παρίσι. Η πρώτη φίρμα που έδινε εμπόρευμα σε αντάλλαγμα με κουπούνια ήταν η Ogden’s. Τα κουπόνια σταμάτησαν στον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ξανακυκλοφόρησαν από τη Black Cat το 1926, απαγορεύτηκαν το 1933 και επέστρεψαν από την Kensitas το 1956.
Το 1901 την αντικαπνίστρια μονάρχη της Μεγάλης Βρετανίας τη βασίλισσα Βικτώρια, τη διαδέχτηκε ο γιος της, ο Εδουάρδος ο 8ος, ένας μεγάλος καπνιστής. Η Βικτώρια πάντως προσπάθησε να καπνίσει το 1870 στον κήπο του Balmoral για να διώξει έντομα κατά τη διάρκεια ενός πικνίκ με την πριγκίπισσα Βεατρίκη.
1908. Η πώληση τσιγάρων σε άτομα κάτω των 16 γίνεται παράνομη στην Αγγλία.
Σε κάθε εποχή, κάθε μεγάλος πόλεμος ακολουθείτο από τεράστια αύξηση του καπνίσματος. Ο πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1918) δεν ήταν εξαίρεση και μέχρι την αιματηρή του κατάληξη, αν στην αρχή υπήρχε κάποιος από τα εκατομμύρια των στρατιωτών που δεν κάπνιζε, στο τέλος δεν υπήρχε πρακτικά κανείς.
Οι αξιωματικοί αναγνώριζαν την αξία του καπνίσματος στο να νεκρώνει το φόβο των στρατιωτών. Για τους στρατιώτες το τσιγάρο έγινε πανάκεια για το άγχος του πολέμου γι’ αυτό και γινόταν κάθε προσπάθεια για τη συνεχή παροχή του. (συνεχίζεται).