«Τα όνειρα που δεν εκπλήρωσα είναι μέσα μου τοπία που ενίοτε έχω περπατήσει, έχω χαθεί μέσα τους και αυτή η περιπλάνηση μου έχει χαρίσει συναισθήματα, σκέψεις και εμπειρίες εξίσου αληθινά με αυτά που θα είχα αν τα είχα εκπληρώσει. Η ζωή και ο κόσμος στον οποίο ζούμε έχουν πτυχές σκληρότητας και αδικίας. Τα όνειρα των ανθρώπων είναι για εμένα κομμάτι του προσώπου τους και της ιστορίας της ψυχής τους»
Η Δανάη Σιώζιου μιλάει στο Ποιείν για τη νέα της ποιητική συλλογή με τίτλο «Επιστολές» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αντίποδες. Το έργο της εστιάζει στην ανταλλαγή επιστολών με ασυνήθιστους συνομιλητές, όπως η βροχή, η προφητεία και το τραπέζι της κουζίνας. Μέσα από αυτές τις επιστολές, η ποιήτρια αποτυπώνει την ιστορία ενός ανθρώπου, ενώ ταυτόχρονα μας εισάγει σε έναν κόσμο που συνδέεται με τις εσωτερικές αλήθειες και την ψυχή του ανθρώπου.
Η ποίηση ήταν για εκείνη ένα μέσο έκφρασης και αναγέννησης μέσα από την ανασφάλεια και την αβεβαιότητα που συνοδεύουν οι δύσκολες καταστάσεις. Η ποίηση της προσέφερε μια διέξοδο, μια «μαία» που της επέτρεψε να επανεξετάσει τη σχέση της με τον εαυτό της, να ξαναβρεί τη φωνή της και να νιώσει πως διατηρεί τον έλεγχο της σε μια κατάσταση όπου δεν έχει κανείς έλεγχο.
-Αγαπητή κυρία Σιώζιου μιλήστε μας για την νέα σας ποιητική συλλογή με τίτλο «Επιστολές»
Οι «Επιστολές» είναι ένα βιβλίο, στο οποίο ένας άνθρωπος απαντά στις επιστολές που λαμβάνει από μία σειρά ασυνήθιστων συνομιλητών όπως η βροχή, η προφητεία και το τραπέζι της κουζίνας. Με ενδιέφεραν οι επιστολές ως κάτι που μου δίνει την δυνατότητα να αφηγηθώ σε ένα πρώτο επίπεδο μια ιστορίας ή κομμάτια μιας ιστορίας, δηλαδή της ζωής ενός ανθρώπου ενώ παράλληλα σκηνοθετώ έναν κόσμο που έχει να κάνει περισσότερο με την ψυχή, δεν πρόκειται για κατασκευές, αλλά για εσωτερικές αλήθειες, μία αφηγηματική της ψυχής, αν θέλετε. Πιστεύω ότι ο άνθρωπος είναι μέρος της φύσης και όχι κάτι έξω από αυτή και με ενδιαφέρει ιδιαίτερα πως μέσα από τη λογοτεχνία και την ποίηση έχουμε τη δυνατότητα να «προτείνουμε» ένα λογοτεχνικό όραμα που εμπεριέχει και το όραμα μας για τον κόσμο που ζούμε. Δεν αναφέρομαι σε μεγάλες ιδέες, αλλά σε βαθιές, αληθινές επιθυμίες. Επιπλέον ήθελα οι επιστολές να αναστατώνουν τον αναγνώστη σωματικά — να νιώθει πραγματικά σαν να έχει περάσει από το μυαλό σου ένα πραγματικό δέντρο, ή η ομίχλη. Όχι απλώς μια αναπαράσταση αυτού, αλλά με κάποιο τρόπο το φυσικό πράγμα ίδιο.
-Μου άρεσαν πολύ και τα σκίτσα που τη συνοδεύουν….
Είμαι ιδιαίτερα χαρούμενη για τα λεπτά σχέδια που φιλοτέχνησε ο αγαπημένος μου φίλος Στέφανος Ρόκος για το βιβλίο. Μεταξύ άλλων αποτυπώνουν με το δικό τους τρόπους κάτι από αυτή τη σωματικότητα και την υλική διάσταση των ποιημάτων. Ο Στέφανος έχει υπάρξει συνοδοιπόρος μου σε αρκετές περιστάσεις στη ζωή τα τελευταία χρόνια, επιπλέον μας ενώνει ένας βαθύς καλλιτεχνικός διάλογος που αφορά το έργο μας. Προσωπικά, μου αρέσουν οι καλλιτεχνικές συνεργασίες, η ζωγραφική είναι μία αγαπημένη μου τέχνη, μου άρεσε να ζωγραφίζω στην εφηβεία και ένα μεγάλο μέρος της ζωής μου το έχω περάσει κοιτώντας έργα τέχνης που μου προσέφεραν μία νέα κατανόηση για τον κόσμο και τη ζωή.
– Ο κύριος Κ. φαίνεται πως είναι ο μοναδικός άνθρωπος στα ποιήματά σας. Τι συμβολίζει και που απευθύνονται οι επιστολές σας;
Στο βιβλίο αποχτούμε πρόσβαση στον κύριο Κ. μέσα από τις επιστολές που ανταλλάσσει. Ο κύριος Κ. είναι το αρσενικό που συνομιλεί με το θηλυκό και το ουδέτερο, όχι σαν κάποια διχοτομική ηθική κρίση, όσο σαν ένας διάλογος για το όλον της ανθρώπινης ζωής και τον τρόπο με τον οποίο στη δυτική σκέψη και φιλοσοφία το αντρικό βλέμμα είναι κυρίαρχο, αλλά επίσης και για τον τρόπο με τον οποίο ο καπιταλισμός σταδιακά διχοτόμησε τη ζωή στην ύπαιθρο και τη ζωή στην πόλη, υποτιμώντας τη δεύτερη και τοποθετώντας το επίκεντρο της ζωή και του πολιτισμού στη δεύτερη. Η αγροτική ζωή, οι άνθρωποι της υπαίθρου υποτιμήθηκαν και έγιναν παράδειγμα κατωτερότητας, η φτώχεια έγινε ντροπή και κάτι για το οποίο κανείς φταίει ενώ η επιτυχία ταυτίστηκε με τον άντρα που κυριαρχεί ή κάνει την τύχη του.
Αγαπητή Κλαίουσα Ιτιά,
μην πιστεύετε τον κοκκινολαίμη, είναι ακόμα θυμωμένος./ Ο θυμός φυλάσσεται σε διάφανα μπουκαλάκια,/ έχει διάφορα χρώματα και πίνεται σαν κολόνια./ Οι συνεχείς μετακομίσεις είναι αδιαμφισβήτητα/ δουλειά για αράχνες./ Οι θάλασσες το φθινόπωρο είναι μολυβένιες./ Το μολύβι πάντα κάποιον βαραίνει./
Αγαπητή μου Κλαίουσα,/
η έλευση της ανθοφορίας είναι μια άδεια φιέστα./ Βαθιά στη γη συντελείται το πανδαιμόνιο./ Ρωτήστε τις ρίζες σας, τις βαθιές σας ρίζες./ Με τα κίτρινα ανθάκια σας, όταν πέσουν,/ θα φτιάξουμε περιδέραια,/ ελαφρύτερα κι από όνειρα που δεν πήγαν παραπέρα.
Δικός σας,
Κ.
-Η φράση «το πανδαιμόνιο συντελείται βαθιά στη γη» προκαλεί ενδιαφέρον. Ποιο είναι το συμβολικό νόημα της γης και των ριζών στο έργο σας;
Μου αρέσει η ιδέα ότι ο θάνατος είναι το τέλος για κάτι και η αρχή για κάτι άλλο. Με ενδιαφέρει ο κάτω κόσμος, ο θάνατος ως αναπόσπαστο μέρος της πληρότητας της ζωής και στοχάζομαι συχνά πάνω στις έννοιες του χρόνου και του χώρου. Είμαι λυρική και αντι-ρομαντική ταυτόχρονα. Με ελκύει το μυστήριο, τα πέπλα που συχνά καλύπτουν τον κόσμο και τη ζωή που προσπαθώ να κατανοήσω. Με ενδιαφέρει το σκοτάδι μέσα μου. Το χώμα των κήπων της μητέρας και της γιαγιάς μου, οι ρίζες του δάσους. Και πρακτικά να το δει κανείς υπάρχει πολύς θάνατος γύρω μας. Με ενδιαφέρουν οι κουλτούρες και οι παραδόσεις που σχετίζονται με την χθόνια ζωή. Κάτι συμβαίνει εκεί κάτω, μια καρδιά χτυπάει στο βασίλειο του θανάτου.
-Μου άρεσε πολύ ο στίχος «ελαφρύτερα κι από τα όνειρα που δεν πήγαν παραπέρα». Τι σημαίνει για εσάς το αίσθημα της αδυναμίας των ονείρων που δεν πραγματοποιούνται;
Στον στίχο διατυπώνω μία ενδεχομένως παράδοξη ιδιότητα των ανεκπλήρωτων ονείρων, τα χαρακτηρίζω «ελαφρά, επίθετο που δεν συνοδεύει συχνά ούτε τη λέξη «περιδέραια» που προηγείται. Και για να μην κατηγορηθώ για φιλολογική ομφαλοσκόπηση, θέλω απλώς να πω ότι τα ανεκπλήρωτα όνειρα για εμένα συχνά αποχτούν μορφή μέσα μου σε έναν παράλληλο εσωτερικό βίο, στον οποίο συχνά διαπλέκονται και συνυφαίνονται το πραγματικό και το μη-πραγματικό. Τα όνειρα που δεν εκπλήρωσα είναι μέσα μου τοπία που ενίοτε έχω περπατήσει, έχω χαθεί μέσα τους και αυτή η περιπλάνηση μου έχει χαρίσει συναισθήματα, σκέψεις και εμπειρίες εξίσου αληθινά με αυτά που θα είχα αν τα είχα εκπληρώσει. Η ζωή και ο κόσμος στον οποίο ζούμε έχουν πτυχές σκληρότητας και αδικίας. Τα όνειρα των ανθρώπων είναι για εμένα κομμάτι του προσώπου τους και της ιστορίας της ψυχής τους.
Αγαπητή Ομίχλη,
έχω χάσει την πίστη μου στο θαύμα / και δεν έχω πια φυσικές αντοχές./ Συνεχίζω, ωστόσο, κι αν ήταν στο χέρι μου / θα δανειζόμουν από εσάς κάποια μορφή / για να μπω άλλη μια φορά στο παιχνίδι./ Από τη βεράντα μου βλέπω τον περισσότερο καιρό το βουνό./ Όταν ενώνεστε μαζί του δημιουργείτε ένα ρεύμα / που ανατρέπει τη φυσική ροή των πραγμάτων / και συχνά αλλάζει ξαφνικά τη μοίρα τους. / Στο σπίτι μου τότε ακούω ξαφνικά κάτι να σπάει / και φοβάμαι μήπως τα χέρια και τα πόδια μου είναι γυάλινα.
Δικός σας,
Κ.
-Η φράση «έχω χάσει την πίστη μου στο θαύμα» φαίνεται να εκφράζει μια υπαρξιακή αμφισβήτηση. Ποιες είναι οι σκέψεις σας γύρω από την απώλεια αυτής της πίστης;
Αυτός ο στίχος με εκφράζει εξίσου όσο ο στίχος: «Οφείλει κανείς να έχει πίστη/και ταυτόχρονα προχωρά». Η πίστη και η απώλεια της είναι για εμένα οι δυο πλευρές της προσπάθειας του ανθρώπου να νοηματοδοτήσει τη ζωή του. Έχω μέσα μου κάτι από την αρχέγονη μαγική σκέψη των προγόνων μου που με βοηθά να θυμάμαι ότι ζω μια περιπέτεια, ότι ο κόσμος είναι ένα μυστήριο. Δεν πιστεύω ότι ο άνθρωπος είναι λιγότερο ή περισσότερο ελεύθερος από τα ζώα ή τα φυτά και πιστεύω ότι κάθε τι γύρω μας αισθάνεται και έχει μία πληρότητα στην οποία εμείς δεν έχουμε πάντα πρόσβαση.
Η ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
Αγαπητέ κύριε,
Υπάρχουν πάντα δύο πόρτες/ και η καθεμία οδηγεί μέσα σε μία άλλη/ όμοια με την προηγούμενη/ όποια κι αν ανοίξετε/η διαδρομή αμέσως έσβησε/ έγινε χαράδρα, σωροί από βράχια
Φιλικά,
Η προφητεία
Αγαπητή Προφητεία,
Το ξέρω καλά το βάρος είναι τα ποιήματα/ τι κίνδυνος το λατομείο των λέξεων/ πάνω σου να καταρρεύσει/ ό,τι κουβαλάω από εκεί γίνεται αμέσως σκόνη/ δεν ξέρω πώς να την περιγράψω,/ εσείς όμως ξέρετε και το θυμάστε.
Δικός σας,
Κ.
– Η αναφορά στο «βάρος» των ποιημάτων και στο «λατομείο των λέξεων» υποδηλώνει τη σύνθετη και συχνά καταπιεστική φύση της δημιουργικής διαδικασίας. Πώς βιώνετε εσείς αυτή την αντίφαση, όπου η λέξη, που είναι εργαλείο δημιουργίας, ταυτόχρονα μπορεί να καταρρεύσει ή να μετατραπεί σε σκόνη;
Λέω πάντοτε ότι ποίηση και η δουλειά μου πάνω σε αυτή μου δίνει μεγάλη χαρά. Είναι ένας από τους αγαπημένους μου τρόπους να διασκεδάζω. Θέλω να διατηρώ αυτή τη στάση, γιατί είναι σημαντικό για εμένα να διακινδυνεύω, να παίρνω ρίσκα, να οραματίζομαι κι αυτό είναι δύσκολο να γίνει αν αντιμετωπίσεις αυτή τη δουλειά σαν αναμέτρηση με μια λευκή σελίδα. Το λατομείο για εμένα είναι μια μεταφορά για αυτό που μας διαφεύγει. Η καλλιτεχνική διαδικασία είναι φευγαλέα, όπως φευγαλέα είναι η φύση, ο κόσμος, η ζωή μας. Πιστεύουμε πως φτιάχνουμε κάτι στέρεο, αλλά αυτό είναι στην πραγματικότητα μια ψευδαίσθηση. Προσεύχομαι συχνά στη σκόνη, ακριβώς όπως το γράφω στο ποίημα, διατυπώνοντας μεταξύ άλλων κάτι που μοιάζει με αίτημα ειρήνης. Το βάρος των ποιημάτων και το λατομείο των λέξεων συμβολίζουν για εμένα εκτός από τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι την άλλη όψη της της δουλειάς πάνω στην ποίηση όσο και για αυτές τις στιγμές που αισθάνομαι όλο το βάρος του σώματος μου, τη φευγαλέα φύση μου καθώς επίσης και το φόβο ότι παρά τις προσπάθειες μου τα πόδια και τα χέρια μου δεν θα αντέξουν τη δουλειά, ο κύριος Κ. αντηχεί αυτό το φόβο μου όταν σε κάποιο σημείο λέει: «και φοβάμαι μήπως τα χέρια και τα πόδια μου είναι γυάλινα».
-Στο παρελθόν έχετε φερθεί πολύ γενναία και έχετε μιλήσει για την περιπέτεια που αντιμετωπίσατε με την υγεία σας. Πόσο σας βοήθησε η ποίηση την περίοδο εκείνη;
Ξέρετε πιστεύω ότι ένας από τους λόγους που υπάρχει η ποίηση είναι, επειδή πολλές φορές η γλώσσα αδυνατεί. Όσο για ‘μένα δεν υπήρξα λιγότερο ή περισσότερο γενναία από οποιονδήποτε άλλο άνθρωπο έχει βρεθεί στη θέση μου είτε μίλησε είτε όχι για την εμπειρία του. Με ενδιέφερε να ενώσω τη φωνή μου με τη φωνή αυτών των ανθρώπων. Η ποίηση με βοήθησε, γιατί είμαι ποιήτρια κι αυτή είναι μια διαδικασία που δεν σταματά, όσο ζεις. Με βοήθησε να ξαναβρώ τη φωνή και τον εαυτό μου και μου έδωσε μία δυνατότητα έκφρασης και «ελέγχου» με την καλή έννοια, μέσα σε μια κατάσταση στην οποία δεν έχει κανείς κανέναν έλεγχο σε αυτό που συμβαίνει. Η ποίηση λειτούργησε επίσης ως μαία καθώς μια φωνή μιλούσε μέσα από ένα σώμα που ήταν δικό μου και δεν ήταν πια, η ποίηση μου επέτρεψε να γίνω κόρη του εαυτού μου μέσα στον αγώνα για επιβίωση και ζωή.
«επιστρέφω / μαθαίνω να ζω με τον φόβο / μαθαίνω να ζω με τον πόνο / μαθαίνω να ζω».
-Χρειάζεται ένα δυνατό συναίσθημα ή ακόμη και μια τραυματική εμπειρία για να γραφτεί ένα ποίημα;
Χρειάζεται η καλλιέργεια ενός εσωτερικού διαλόγου που συναισθηματικού και διανοητικού που επιτρέπει την εμβάθυνση και την δουλειά πάνω στα θέματα που αφορούν κάθε φορά έναν συγγραφέα ή έναν ποιητή. Πηγή έμπνευσης μπορεί να είναι κάποιες φορές ένα έντονο συναίσθημα ή εμπειρία και άλλες κάτι ανεπαίσθητο, απαλό ή ξαφνικό που αναδύεται αθόρυβα κι ενίοτε ασυνείδητα. Το να μπορεί κανείς να ακούει αυτόν τον διάλογο, να έχει τις κεραίες του ανοιχτές και να μην φοβάται είναι μαζί με την αφοσίωση για εμένα οι βασικότερες βάσεις της ποιητικής μου δουλειάς.
– Μιλήστε μας για το μεταφραστικό σας ταξίδι με τη Susan Sontag.
Ανακάλυψα το έργο της Sontag ως φοιτήτρια και με επηρέασε πολύ. Θυμάμαι ακριβώς πως ένιωσα όταν είδα για πρώτη φορά στην τηλεόραση εικόνες πολέμου, ήταν ένα συναίσθημα διαφορετικό από το συναίσθημα που είχα όταν άκουγα ιστορίες για τον πόλεμο από ανθρώπους που είχαν τέτοιες εμπειρίες. Ήταν μεγάλη χαρά να μεταφράσω το «Περί γυναικών». Περιέχει το πολύτιμο βλέμμα της Sontag πάνω σε θέματα που αφορούν τον φεμινισμό, τον ρατσισμό και τον μισογυνισμό, χρόνιες ασθένειες της κοινωνίας μας, αλλά και για τον φασισμό και τη βία. Προσωπικά με ενδιαφέρει να μεταφράζω κυρίως έργα συγγραφέων που αγαπώ, το επόμενο που θα εκδοθεί είναι το βιβλίο του John Berger, And our faces, my heart, brief as photos από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια.
*********************
H Δανάη Σιώζιου γεννήθηκε το 1987. Μεγάλωσε στην Καρλσρούη και στην Καρδίτσα. Σπούδασε αγγλική φιλολογία, ευρωπαϊκή ιστορία και πολιτιστική διαχείριση. Υπήρξε συνεκδότρια και μέλος της ομάδας του περιοδικού Τεφλόν. Ποιήματα, άρθρα και μεταφράσεις της έχουν δημοσιευτεί σε διάφορα ηλεκτρονικά και έντυπα περιοδικά. Από τους αντίποδες κυκλοφορεί η συλλογή της Χρήσιμα παιδικά παιχνίδια (2016), για την οποία τιμήθηκε με το Βραβείο “Γιάννης Βαρβέρης” της Εταιρείας Συγγραφέων και με το Κρατικό Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα, και η συλλογή Ενδεχόμενα τοπία (2021).
